تیرنگ:
اگرچه بنا به اظهارات کارشناسان هواشناسی طی روزهای اخیر گرم شدن هوا سبب آتشسوزی در غرب مازندران شده است اما فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی مازندران – نوشهر عامل عمده بروز آتش سوزیها در جنگلهای استان را انسانی عنوان میکند و از نقش گنج یابها در آتش سوزیها خبر میدهد.
جنگلها و مراتع غرب مازندران و محوطههای تاریخی و باستانی غرب استان هم اکنون با معضل افزایش حفاریهای غیرمجاز و آتش سوزی مواجه هستند که به تاکید کارشناسان رفع این دغدغه جدی میراث فرهنگی نیازمند آموزش، نظارت موثر و مستمر، اطلاع رسانی، فرهنگ سازی و مشارکت همگانی است.
فرمانده یگان حفاظت منابع طبیعی مازندران – نوشهر عامل عمده بروز آتشسوزیها در جنگلهای استان را انسانی ذکر کرد و گفت : اگر در گذشته شکارچیان غیر مجاز، گردشگران و دامداران در این حوادث دخیل بود اما در سالهای اخیر بیشتر ردپای جویندگان گنج در بروز این آتشسوزیها پیدا شده است.
سرهنگ صادق مرادی افزود : امسال برابر گزارشها، ۲۴ فقره آتش سوزی در عرصههای جنگلی و مرتعی این منطقه به گستره حدود ۱۹۴ هکتار رخ داد که پنج مورد آن مربوط به ماه جاری بوده است.
وی بیان داشت : در حالی که سال گذشته سطح عرصه جنگلی دچار آتش سوزی حدود ۳۱ هکتار بوده و عامل عمده افزایش گستره آتش سوزی در جنگلهای غرب استان در سال جاری به خاطر سخت گذر و کوهستانی بودن محل آتش سوزی، کمبود امکانات و تجهیزات پیشگیری، مقابله و اطفای حریق و کمبود نیروی انسانی بوده است.
این مقام مسوول اظهار کرد: بیشتر این آتشسوزیها در ارتفاعات جنگلی تنکابن، چالوس و نوشهر حادث شد اگرچه نوع این آتش سوزی سطحی بوده اما به هر شکل خسارتهای زیادی به این اکوسیستم طبیعی و تنوع زیستی وارد کرد.
فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه نوشهر از افزایش بیش از ۵۰۰ درصدی سطح عرصههای آتش سوزی جنگلهای غرب مازندران در سال جاری خبر داد.
فرمانده یگان حفاظت اداره کل منابع طبیعی مازندران – نوشهر عامل عمده بروز این آتشسوزیها عوامل انسانی ذکر کرد و گفت : اگر در گذشته پای شکارچیان غیر مجاز، افراد طبیعت گرد، گردشگران، مسافران و دامداران در میان بود اما در سالهای اخیر ردپای جویندگان گنج هم در بروز این آتش سوزیها پیدا شده که مسوولان حفاظت از میراث فرهنگی باید به میدان بیایند و در این زمینه با نیروهای یگان حفاظت منابع طبیعی همراهی و همکاری کنند.
مرادی توضیح داد : به عنوان نمونه آتش سوزی که در آذر ماه امسال در مسیر جنگلی “شوراب “مرز میان حوزه منابع طبیعی نوشهر – رویان و بخش کجور رخ داد که متاسفانه به علت سرعت وزش بادهای گرم پاییزی این آتش پیشروی و به دیگر نقاط جنگلی از جمله مناطقی معروف به “آغوزک بن ” و گردنههای “یال ” حوالی روستاهای “کهنه ده “، ویسر” و “کلیک “بخش کجور سرایت کرده بود و در بازدیدها تعداد زیادی از حفاریهای غیر مجاز در قلب جنگل مشاهده شد که این آثار خود نشانه حضور جویندگان گنج در این عرصه بوده است.
وی بیان داشت: آنچه گزارش شد متاسفانه افرادی که در پی یافتن زیرخاکی در عرصه جنگلی بودند شبها حوالی ساعت ۲۳ تا سه بامداد با بکارگیری اتباع بیگانه “افاغنه ” اقدام به حفر چاله در نقاط مختلف جنگلهای این منطقه برای یافتن زیرخاکی کرده بودند و این موضوع با مسوولان یگان حفاظت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان هم در میان گذاشته شد که با این چالش برخورد کنند.
سرپرست اداره منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان نوشهر هم پیش از این علت بروز آتش سوزی در جنگل معروف به “اجل ” حوالی روستای “نیرنگ ” از توابع این شهرستان را انسانی گزارش داد و گفته بود : حفاریهای متعدد در دل جنگل نشان از ردپای جویندگان گنج بوده است.
در شهرستانهای غرب مازندران آثار تاریخی و محوطههای باستانی زیادی وجود دارد که به همین سبب هجوم سودجویان برای کشف عتیقهها و سکههای طلا به این میراث فرهنگی نسبت به مناطق دیگر بیشتر است چون این منطقه به برخورداری مناظر کم نظیر طبیعی سالانه پذیرای میلیون گردشگر خارجی و داخلی است.
نکته اینجاست چرا معضل حفاریهای غیرمجاز در آثار تاریخی و جنگلهای شمال کشور برطرف نشده است؟
برخی از کارشناسان بیکاری را از جمله عوامل افزایش حفاریهای غیرمجاز در میراث فرهنگی منطقه بر میشمارند و باور دارند که بیکاری بیماری است و می تواند معلول بسیاری از آسیبهای اجتماعی در جامعه از جمله بروز این مشکلات بشود.
به باور صاحبنظران امر افزایش حفاریهای غیرمجاز در مازندران به ویژه در غرب این استان با وجود تمام تلاشهایی که برای اطلاع رسانی و فرهنگ سازی صیانت از آثار تاریخی و باستانی صورت گرفته تیشه به ریشه تاریخ این سرزمین میزند.
حفظ یادمان های تاریخی و باستانی تکلیف ملی است اما این راهبرد مهم در پایه نظام آموزشی کشور نهادینه نشده است تا نسلی عاشق تاریخ سرزمین کهن ایران تربیت شوند بگونهای که هر شهروند مروج و محافظ آثار تاریخی منطقه محل سکونتش باشد. امروز برخی از کشورهای دنیا با آثار تاریخیشان و جذب گردشگران خارجی، اقتصاد کشورشان را متحول کردند اما ما هنوز برای آثار تاریخی هر منطقه نقشه راه گردشگری نداریم.
کاظمی یک شهروند نوشهری که دانش آموخته رشته تاریخ است، در گفتوگو با تیرنگ گفت: عدهای از اشخاص سودجو در برخی از نقاط مازندران برای یافتن گنج جنگل را تخریب میکنند. این افراد به صورت مخفی به دنبال گنج همهجا را حفر کرده و گودالها و حفرههایی را پس از جستوجوهای خود (که شاید بیحاصل بوده و شاید هم به یافتن گنج منجر شده باشد) رها می کنند.
وی افزود: به اعتقاد کارشناسان حفاری غیر مجاز در جنگلهای هیرکانی باعث نابود شدن ریشه درختان میشود که به مرور باعث خشک شدن و رانش زمین در نقاط حفاری شده میشود.
کاظمی ادامه داد: حفاریهای غیر مجاز خسارتهای جبران ناپذیری را به اکو سیستم منطقه وارد میکند و بسیاری از گورستانها، آثار باستانی و تاریخی در اثر حفاری نابود میشوند.
جنگلهای هیرکانی یکی از جمله میراث جهانی و تاریخی ایران است که در یونسکو به ثبت رسید اما گنج یابها و قاچاقچیان چوب به جانش افتادند و آتش به جانش میزنند.
مرتضی جمالی (محقق دانشگاه اکس مارسی فرانسه) در این باره باتوجه به اهمیت جنگلهای هیرکانی که از جمله میراث جهانی ایران است که در یونسکو به ثبت رسیده و اهمیت این فسیل زنده که از دورههای یخبندان متعددی که در بیش از ۷۰۰ هزار سال گذشته به شدت حیات گیاهی در نیمکره شمالی را تحت تاثیر قرار دادهاند، در امان ماندهاند میگوید: «بسیاری از درختان همانند درخت انجیلی طی ۴۰۰ تا ۵۰۰ هزار سال گذشته در اروپا از بین رفتهاند این در حالی است که جنگلهای شمال ایران مملو از این درخت بینهایت زیبا هستند. دلیل ماندگاری این درختان در منطقه شمال ایران، آن است که این منطقه یک «پناهگاه زیستی» است. دارای شرایط اقلیمی خاص است که یخبندان و سرما و خشکی آن دوره، بر آن اثر نداشته است. دلیل آن است که منطقه شمال ایران یک جلگه بسیار کم ارتفاع بوده است»
وی ادامه داد: در جنگلهای هیرکانی شاهد حفظ گونههای مختلف گیاهی و جانوری هستیم که در سایر نقاط دنیا از بین رفتهاند و یک ذخیرهگاه ژنتیکی بسیار مهم در نیمکره شمالی به حساب میآید که باید حفظ شود، همچنین شاهد ترکیب عجیب و خاص در جنگلهای شمال کشور هستیم. شمال کشور، یک منطقه تقریبا گرم و مرطوب است، در اروپا به فراوانی شاهد رویش درختان سوزنی برگی چون کاج و صنوبر هستیم که در کنار درختان پهن برگ رشد کردهاند، این در حالی است که در شمال کشور تقریبا میتوان گفت تمام درختان پهن برگ هستند. این امر بسیار عجیب است و هنوز نتوانستهایم پاسخی برای این سوال پیدا کنیم که چرا درختان سوزنی برگ در شمال کشور نداریم. با این وجود گیاهان عجیبی در شمال کشور رشد پیدا کردهاند که با اقلیم منطقه سنخیتی ندارند. از آن جمله میتوان به درخت سرو و درختچه مورد (سرده) اشاره کرد که عناصر گیاهی مدیترانهای هستند اما در قالب جمعیتهای کوچک در شمال کشور حفظ شدهاند.
وی در پاسخ به سوالی در خصوص اینکه باتوجه به بحث انسان و دخل و تصرف در اکولوژی، آیا در طی قرون گذشته شاهد دخل و تصرف انسان در طبیعت که منجر به از بین رفتن یا انقراض گونههای خاص از گیاهان شده باشد، بودهایم، گفت: اینکه انسان یک گونه خاص از گیاه را بهطور کامل منقرض و از بین برده باشد خیر، تاکنون شواهدی در این خصوص نداریم. البته حضور انسان سبب کوچک شدن زیستگاه گیاهان شده حتی برخی از آنها را در معرض انقراض قرار داده. شمشاد از جمله درختانی است که در ارتفاع بسیار پایین رشد میکند. ارتفاع جلگه شمالی کشور زیر سطح دریاهای آزاد یا شاید هم سطح با آن است از این رو تنها مکانی است که میتواند محل رشد شمشاد بومی ایران باشد. این در حالی است که با ساخت و سازهای بیرویه در مناطق شمالی و گسترش شهرها زیستگاه این گیاه آسیبدیده است.
حالا که به اهمیت جنگلها و آثار تاریخی در دل آنها پی بردیم باید پرسید چرا قوانین مجازات مربوط به تخریب و تهدید جنگلها و میراث فرهنگی بازدارنده نیست؟ این زخم عمق تخریب و حفاریهای غیرمجاز میراث فرهنگی کی پایان مییابد؟ تا ما شاهد اخبار نگران کننده از تاریخ کشورمان نباشیم .
