تیرنگ، دکتر روزبه مفیدیان، نخبه ملی
امپریالیسم به نظامی گفته میشود که به دلیل مقاصد اقتصادی یا سیاسی میخواهد از مرزهای ملی و قومی خود تجاوز کند و سرزمینها و ملتها و اقوام دیگر را زیر سلطهٔ خود درآورد. سیاستی که مرام وی بسط نفوذ و قدرت کشور خویش بر کشورهای دیگر است. رژیمی که بر اثر از میان رفتن خردهسرمایهداری داخلی و پدید آمدن تراستها و کارتلها دچار تورم تولید و کمبود مواد خام شود و برای بهدست آوردن مستعمره و بازار به دیگران تجاوز کند. این واژه در مفهوم امروزی به معنای کنترل کشوری از سوی کشور دیگر بهکار میرود؛ فرایند تحمیل ارادهٔ کشوری بر کشور دیگر. امپریالیسم عنوانی است برای قدرتی (یا دولتی) که بیرون از حوزهٔ ملی خود به تصرف سرزمینهای دیگر بپردازد و مردم آن سرزمینها را به زور وادار به فرمانبرداری از خود کند و از منابع اقتصادی و مالی و انسانی آنها به سود خود بهره کند.
اما نظام نخبگانی در گستره معنایی جمهوری اسلامی به بسط و اشاعه فرهنگ نخبه پروری احاطه دارد و سعی بر نفوذ نخبگان در تحکیم جوامع و بروزرسانی داده های دانش محوری دارد. اما چگونه گردهمایی و همگرایی نخبگان در یک جامعه موجب جلوگیری از تمرکز سرمایه در یک اکوسیستم می گردد و یا به عبارتی چگونه می توان با استفاده از نظام نخبگانی جوانان، از امپریالیسم و قدرت گردانی جلوگیری کرد.
برای یافتن این جواب و بسط این موضوع به نظام جمهوریت در ایران باید خیلی از مسائل اساسی اعم از نخبه محوری و نیز نخبه نمایی را با یکدیگر تمیز دهیم. اصول نخبه گماری را بیشتر بشناسیم و از نخبه پروری عدول نکنیم. در سیاست کشورهای امپریالیسم نخبه پروری به اندازه نخبه گماری دارای اولویت نیست زیرا جوامع مدرن و کشورهای تراز اول قاره سبز در پی استفاده از نیروهای نخبه کشورهای خاورمیانه ای و علی الخصوص ایران هستند زیرا می توانند با کمترین هزینه یک نخبه را به کشور خود و به صنعت خود وارد کنند و برای این مهم هیچ هزینه ای متقبل نشده اند. از آنطرف در بحث های نخبه گماری شدیدا از الگوی الیتیسم استفاده می کنند زیرا معتقدند آنچه موجب چرخش سرمایه اقتصادی در یک کشور می شود بازوهای توانمند و نخبگان علمی و دانشگاهی هستند که می توانند با افکار نوین و دانش پویای خود چرخ اقتصاد را به نفع کشور بچرخانند و اینگونه با رشد و توسعه در بخش های مختلف کشور باشند.
جهان موضوعیت نخبه گماری را یک ایده آل فکری در رشد و توسعه جوامع در حال توسعه می پندارد کما اینکه به منظور حفظ این نخبگان در جوامعی که تربیت شده اند هیچ تلاشی نمی شود ولو شاهد هستیم که در بسیاری از نقاط کلیدی دوول صنعتی جهان بسیاری از دانشمندان ایرانی و خاورمیانه ای مشغول به کار هستند. حال چرا از این نخبگان درداخل کشور استفاده نمی شود. چرا نخبگان ایرانی رهسپار کشورهای غربی می شوند. نکته اینجاست که این مهم از دو جانب قابل اهمیت است و می توان مورد بحث قرار بگیرد. ابتدا اینکه باید ببینیم در کشور مبدا آیا فضا برای جانمایی و پویایی این نخبگان وجود دارد یا خیر. اگر وجود دارد چرا اینان راضی به زیست در کشور خود نمی شوند و اگر وجود ندارد چرا پس از کسب علم به کشور باز نمی گردند و این موضوعیت بازگشت نخبگان است که باید در کشور ما بررسی شود.
نوع نگاه به نخبگان باید بازتعریف شود.تعداد قابل توجهی از نخبگان ایرانی در دنیا علاقهمند به همکاری با کشورمان با روش هایی چون پروژه های پژوهشی و دوره های آموزشی و تحقیقاتی هستند. اما چگونه باید مسیر بازگشت نخبگان به کشور فراهم شود. آیا متولی اصلی این موضوع بنیاد نخبگان است یا سایر دستگاه ها و وزارت خانه ها نیز باید دراین موضوع سهیم باشند.این موضوع، موضوع سادهای نیست، اگر زیست بوم و اکوسیستم اشتغال، نخبگان و … را با نگاه کلان نبینیم، همچنان درگیر مشکل خواهیم بود. در موضوع نخبگی نیز محتوا از دست ما در رفته است و در این پارایم نیازمند بازآفرینی بنیادی مفهوم نخبگی هستیم. رویکرد فعلی موجود باعث شده تا مشکلات زیادی پیش بیاید. بروکراسی شبه بن بستی در این رویکرد ایجاد شده که سبب ایجاد وضعیت موجود شده است.
نهایتا این موضوع دارای اهمیت بسیاری در راستای حوزه های ملی است و تحولات وسیعی در حوزههای مختلف فناوری در دنیا در حال شکل گیری است و باید از این فناوری ها برای رسیدن به یک خط و مشی درست مبتنی بر داده برسیم و از آن برای حل مشکلات کشور بویژه در حوزه حل مشکلات نخبگان و دانش آموختگان استفاده کنیم.
