یک استکان چای ناب
یک استکان چای ناب
اکنون ایران با واردات ۶۶۵ میلیون دلار چای در صدر واردکنندگان چای جهان قرار گرفته است و خود از معدود کشورهای تولید کننده این فراورده راهبردی است

 

تیرنگ:
چای یک محصول استراتژیک است تا جایی که ساخت راه‌آهن در پهلوی اول با استفاده از مالیات قند و چای بوده است، اما اکنون ایران با واردات ۶۶۵ میلیون دلار چای در صدر واردکنندگان چای جهان قرار گرفته است و خود از معدود کشورهای تولید کننده این فراورده راهبردی است. اقتصاد شهرستان‌های غرب مازندران و گیلان از کلارآباد تا لاهیجان بر مدار این محصول می‌چرخد. چای در تمام دنیا مشتریان خاص خودش را دارد. البته کشت این محصول چندان بدون دردسر هم نیست و خشکسالی و سرمای هوا در کنار هزینه بالای سم و کود، نگهداری و قیمت فروش از مشکلات این عرصه محسوب می‌شود. همین موضوع بهانه‌ای می‌شود تا به سراغ چایکاران برویم.
رضا آقایی‌زاده ویشکایی، چایکار در گفت‌وگو با تیرنگ با بیان اینکه شاهد واردات چای در کشور هستیم، گفت: انحصار واردات چای در دست افراد انگشت شمار است که سود‌های سرشاری از راه‌های قانونی و غیر قانونی به دست می آورند
وی با اشاره به بسته بندی، حمل و برداشت غیربهداشتی چای دیگر کشورها اظهار کرد: در این چای‌ها اسانس و مواد شیمیایی وارد می‌شود که مضر برای بدن انسان است.
آقایی‌زاده ویشکایی که مهندس کشاورزی است ادامه می‌دهد: بیش از ۲۱ هزار هکتار باغ چای در کشور وجود دارد، با این وجود بسیاری از خانواده‌های مازندرانی و گیلانی مزارع خود را رها کرده و مشغول تغییر کاربری شدند.

✓ دولتی‌ها چای وارداتی می‌خورند

شیردل رضایی، چایکار دیگر شمالی هم که شصت سال دارد در گفت‌وگو با ما می‌گوید: در سال‌های اخير مزایای برداشت چای -که طبیعتا به نفع کشاورز بود- کم تر و کم ترشد و یا به کلی از بین رفت.
وی با بیان اینکه با کاشت دانه خوب می‌تواند محصول مرغوب توليد می‌شود، ادامه می‌دهد: باغ‌ها نياز به هرس، جوانسازی و عمليات‌های دیگر زراعی دارند.
این کشاورز با بیان اینکه ما ظرفیت داریم تا بالغ بر ۵۰ هزار تن چای داخلی هم تولید کنیم که تحقق این امر نیاز به عزم ملی دارد، ادامه داد: کاشت چای دیگر شبیه گذشته سودآور نیست و حتی دولتی‌ها چای وارداتی می‌خورند.
✓ چای صنعتی پولساز
مهرداد قنبری کارشناس حوزه چای و مهندس کشاورزی در گفت‌وگو با تیرنگ می‌گوید: صنعت چای پولساز است اما چون توجه کافی به آن نشد کشاورز دیگر دل و دماغ ادامه دادن فعالیتش را ندارد. وی با بیان اینکه ورود چای در زمان قاجار و توسط محمد میرزا کاشف‌السلطنه انجام شد، افزود: در آن زمان چای تنها در لاهیجان و تنکابن کشت می‌شد اما امروز سراسر کشور از این محصول استفاده می‌کنند.
قنبری البته فاصله گرفتن از کشاورزی صنعتی و مدرن را در پائین آمدن کیفیت چای موثر دانست و افزود: مراحل نگهداری و داشت بوته‌ها مناسب نیست که این موضوع سبب پائین آمدن کیفیت برگ سبز این محصول در سال های اخیر شده است.
این مهندس کشاورزی معتقد است باغ‌های چای به دلیل تعامل خاصی كه با طبیعت این نواحی برقرار كرده‌اند، باعث حفظ محیط ‌زیست، جلوگیری از فرسایش خاك و تنوع زیستی شده است.

✓ چای ایرانی نیاز به معرفی دارد

فعالان این بخش معتقدند واردات چای، بی‌علاقگی نسل جدید به تولید، معرفی نشدن چای ایرانی و ارزش اقتصادی بالای زمین در غرب مازندران آینده این صنعت را تهدید می‌کند و چنانچه برنامه ریزی دقیقی برای این محصول راهبردی شمال کشور انجام نشود؛ سربرآوردن ساختمان‌های سنگی و ویلایی از باغ های چای، سرنوشت محتوم این صنعت است.

در غرب مازندران حدود ۲ هزار و ۳۵۰ هکتار باغ چای فعال و غیرفعال وجود دارد که یک هزار و ۲۵۰ هکتار آن در شهرستان‌های تنکابن و عباس آباد و یکهزار و ۱۰۰ هکتار آن در شهرستان رامسر واقع شده و این منطقه سال گذشته افزایش تولید ۳۰ درصدی چای را تجربه کرده است و شورای قیمت‌گذاری محصولات کشاورزی نیز برای سال ۱۴۰۳ نرخ جدید خرید هر کیلو برگ سبز چای درجه یک را ۱۸۰ هزار ریال و برگ سبز درجه ۲ را ۱۵۰ هزار ریال اعلام کرد که به طور میانگین این رقم نسبت به سال گذشته ۳۰ درصد رشد داشته است.
بنا بر اعلام منابع رسمی سهم کارخانجات چای بابت بهای برگ سبز معادل ۷۵ درصد قیمت خرید تضمینی و ۲۵ درصد هم رقم حمایت دولت است.
در این بین شهرستان رامسر نیز با حدود ۵۰۰ بهره‌بردار و مساحت ۲۸۰ هکتار سطح زیر کشت چای و ۳ کارخانه فعال امسال درحالی به استقبال برداشت چین اول چای می‌رود که این منطقه هم از چالش‌های این صنعت مستثنی نیست و امیدوار هستند که در سال جدید برداشت چالش‌های سال گذشته تا اندازه‌ای برطرف شود.

✓ برداشت بهاره چای و استقبال چایکاران

در همین پیوند رییس اداره چای رامسر در تشریح میزان رضایت چایکاران و حمایت‌های بخش دولتی از این صنعت گفت: چایکاران رامسری با ۳۰ درصد افزایش تولید که در سال گذشته تجربه کردند به استقبال نوبت اول برداشت چای بهاره می‌روند.

عباس خانی بهسازی باغ های چای و درنظر گرفتن سهمیه کود شیمیایی برای چایکاران را عامل این افزایش تولید توصیف می‌کند و می‌افزاید: دولت در راستای احیای باغ‌های چای به ازای هر یک هکتار ۵۰ تا ۵۵ میلیون وام‌های هرس و بهسازی بابهره ۴ درصد و بازپرداخت ۳ ساله پرداخت می‌کند. بعلاوه اینکه به ازای هر یک هکتار ۶ میلیون تومان وامِ تغذیه باغات چای هم پرداخت می‌شود.

خانی با بیان اینکه چایکاران از قیمت محصول و فروش تضمینی آن رضایت دارند و تولید آن را به دیگر اقلام کشاورزی ترجیح می‌دهند می‌گوید: سال گذشته حدود ۹۹۲ تن برگ سبز چای به ارزش ۱۲.۵ میلیارد تومان در این شهرستان تولید و تمامی آن به کشاورزان پرداخت شد.

این مقام مسوول، با توضیح اینکه در کشور حدود ۳۰ هزار تن چای تولید می‌شود خاطرنشان کرد: این درحالی است مصرف چای در کشور ۱۲۰ هزار تن است، به همین دلیل بخشی از چای مصرفی کشور از طریق واردات تامین می‌شود.

✓ چالش خرید عمده چای

این مقام مسوول فروش عمده و صادرات چای را از چالش‌های پیش روی تولیدکنندگان چای معرفی کرد و افزود: دولت در راستای حمایت از تولید کننده به تجار اعلام کرد که به ازای خرید هر یک کیلو چای داخلی، مجوز واردات ۲ کیلو چای خارجی به آنها اعطا و ثبت سفارش انجام می شود. به این معنی که به ازای ۱۰۰ تن چای داخلی ۲۰۰ تن حواله واردات به تجار اعطا می‌شود.
خانی با اشاره به افزایش قیمت چای تصریح کرد: در همین راستا تعدادی از تجار برای خرید چای به منطقه آمدند، اما به دلیل اینکه حجم محصول در تناژ بالایی بود و آنها خرید را به صورت شرایطی و مدت‌دار انجام می‌دادند، مورد موافقت تولیدکنندگان قرار نگرفت و همین امر سبب شد که بخشی از تولید کارخانه‌داران در انبارهایشان دپو شود.

✓ واردات پاشنه آشیل صنعت چای

کارخانه‌های فعال چای درحالی به استقبال خرید برگ سبز چای می‌روند که از واردات چای و ضعف تبلیغات برای معرفی چای ایرانی گلایه دارند و امیدوار هستند برای رفع این چالش‌ها در سال جدید بایستی برنامه ریزی شود.

یک کارخانه‌دار رامسری در گفت‌وگویی در تشریح وضعیت صنعت چای و گلایه از واردات بیش از نیاز بازار داخل یادآور شد: سال گذشته به دلیل بارش‌های خوب و سیاست‌های حمایتی دولت ۳۴ هزار و ۵۰۰ تن چای در کشور تولید شد، اما در حالی که ۳۰ درصد افزایش تولید داشتیم و مصرف چای داخلی ۸۰ تا ۸۵ هزار تن است، ۱۱۱ هزار تن چای خارجی، بیش از نیاز بازار واردات چای انجام شد، که نشان می‌دهد در عمل تولید داخلی نادیده گرفته شده است و اهمیتی ندارد.
ابراهیم طالشی بیان کرد: طی سال‌های گذشته بخش زیادی از شرکت‌های تولیدکننده چای در حال فروش کارخانه‌هایشان بودند اما در آن زمان جلوی واردات چای گرفته شد که همین امر موجب رونق تولید و جان گرفتن این صنعت شد، حتی به کشاورزان هزینه مازادی هم پرداخت می‌کردند که همین امر سبب شد که کشاورز برای تولید چای با کیفیت ترغیب شود. اما طی یکی، ۲ سال گذشته به دلیل واردات و فروش نرفتن چای تولیدی، کارخانه‌ها رغبتی برای خرید برگ سبز ندارند.

طالشی با توضیح اینکه حدود ۲۰۰ تا ۳۰۰ تن چای دپو شده دارد، گفت: اگرچه دولت واردکننده را مکلف کرده که به ازای واردات ۲ تن چای خارجی باید یک تن چای ایرانی خریداری کند، این در حالی است که تجار بدون درنظر گرفتن هزینه‌های تولید می‌خواهند چای را نصفِ قیمت تمام شده خریداری کنند، ضرری ۵۰ درصدی که رمقی برای تولید باقی نمی‌گذارد. این درحالی است که همین هزینه‌ نصف قیمت را هم می‌خواهند شرایطی پرداخت کنند.
✓نهادهای دولتی برای خرید چای پیش‌قدم شوند
طالشی اضافه کرد: اگر شرکت‌ها و نهادهای دولتی کشور چای ایرانی استفاده کنند، عمده چالش این صنعت برطرف می شود. فارغ از نهادهای دولتی حتی اگر چای تولیدی این منطقه در مازندران هم مورد استفاده قرار گیرد و ادارات شهرستان‌ها ملزم شوند که چای محصول منطقه را استفاده کنند، عمده مشکلات صنعت چای در منطقه برطرف و از این وضعیت رها می‌شوند. خرید ۲۰ تا ۳۰ کیلو چای درحالی برای ادارات دولتی هزینه‌ای ندارد که در مقابل برای تولید کننده بسیار خوب و تاثیرگذار است.

در حالیکه در استان‌های شمالی ظرفیت بالایی برای تولید چای وجود دارد اما کاشت چای دیگر شبیه گذشته سودآور نیست و حتی دولتی‌ها چای وارداتی می‌خورند. واردات چای، بی‌علاقگی نسل جدید به تولید، معرفی نشدن چای ایرانی و ارزش اقتصادی بالای زمین در شمال آینده این صنعت را تهدید می‌کند