تیرنگ:
کاهش منابع آبی، تقلیل جمعیت روستایی و از بین رفتن پوشش گیاهی از آثار شوم تداوم بیابانزایی محسوب می شود
کاهش منابع آبی در اثر خشکسالی چهرهای تازه به خود گرفته و به نظر می رسد بیابان هایی که روزگاری مهمان برخی مناطق می شد، در آینده با توجه به بعضی طرح ها نظیر انتقال آب دریای مازندران، تا در منزل مان پیش خواهد آمد.
کارشناسان گسترش مناطق بیابانی را از دستاوردهای توسعه افسارگسیخته شهری می دانند که از چند دهه قبل دنیا را درگیر خود کرده است و معتقدند کاهش وابستگی به منابع آب، خاک و رفتن به سمت دستیابی به انرژی های نو، راهکاری مهم برای مقابله با بیابان زایی است.
اگرچه منطقه شمال کشور از گذشته با میزان رطوبت و روزهای بارانی سال شناخته می شود، کاهش بارندگی و برخی پدیده ها، بروز بیابان زایی را در استان هشدار می دهد؛ هر چند میانگین بارش حال حاضر مازندران بین 720 تا 1500 میلیمتر در سال است که به نسبت میانگین کشوری عدد بالاتری است. در چند سال گذشته و به ویژه از اواسط دهه هفتاد شمسی رفته رفته از مقدار بارندگی و مهمتر از همه توزیع متناسب بارش در طول سال کاسته شده است.
مسئله توزیع متوازن بارش در طی ماه های سال بسیار مهم است چرا که اگر حجم وسیعی از بارش در یک بازه زمانی کوتاه اتفاق بیفتد نه تنها برای تغذیه سفره های آب زیرزمینی مناسب نیست، ممکن است به لحاظ ایجاد شرایط سیلابی و از بین رفتن خاک های حاصلخیز هم به زیان منطقه باشد، امری که در چند سال گذشته شاهد هستیم و الگوی بارش کم کم به سمت رگبار و باران های سیل آسا در حرکت است.
با توجه به کاهش میزان بارندگی در سال های اخیر و وارد شدن به دوره طولانی مدت خشکسالی لزوم توجه به مراتع و جنگل ها از سوی مردم و سازمان مراتع و جنگلها و آبخیزداری امری اجتناب ناپدیر است.
در تقویم جهانی، یکروز با عنوان روز بیابان زدایی مطرح است تا توجه افکار عمومی به این سو سوق داده شود که امروزه مهار بیابان زایی و استفاده از نهال و بذرهای بومی در هر منطقه که شرایط سازگاری را با منطقه دارد، می تواند روند بیابانی شدن پوشش و خاک را در دراز مدت به تعویق بیندازد.
✓بیابانی شدن سه استان شمالی در ۱۵ سال آینده
رئیس سازمان مدیریت بحران کشور با اشاره به اینکه ظرف ۱۵ سال آینده رطوبتی که در حال حاضر در سه استان شمالی وجود دارد به صحرا و بیابان تبدیل میشود، گفت: بنابراین باید برای اقتصاد استان راه دیگری پیدا کرد.
محمدحسن نامی با بیان اینکه جمع کردن بحران کار سختی است، اظهار کرد: مازندران با توجه به موقعیت خاصی که دارد با احداث سد میتوان از خروج آب جلوگیری کرد.
✓ امنیت غذایی کشور در خطر است
پروفسور شبنم دلفان آذری در این باره گفت: واضح بگویم که عدم توجه جدی به این هشدار و انتقال آب و سد فینسک نه تنها مازندران بلکه کل کشور را با بحران جدی «امنیت غذایی» مواجه خواهد کرد، در حقیقت از آنجایی که کشور با شرایط تحریمی سخت و جنگ اقتصادی مواجه بوده و در سالهای اخیر پررنگتر شده لذا توجه به این واقعیت بسیار مهم است که تحت هیچ شرایطی نباید بر سر «موضوع غذا و امنیت غذایی» دچار چالش شویم.
وی با اظهار اینکه تأمین غذای مردم شوخی نیست و باید بسیار عمیق و جدی انگاشته شود چرا که نمیشود از مردم خواست در مورد منابع غذایی کوتاه بیایند و در این راستا مساله منابع آب در استان مازندران نقش بسیار امنیتی و حساس دارد، ادامه داد: از طرفی با توجه به توریستی بودن استان که حداقل یک چهارم جمعیت کشور از مازندران بازدید میکنند و همچنین پدیده جدی خشکسالی، کمبود منابع آبی برای کشاورزی بسیار جدی و هشدار دهنده بوده و اثرات آن همین الان آشکار است.
✓مازندران بیابانی بیش نخواهد بود
نویسنده کتاب مدیریت توسعه پایدار محیط زیست ادامه داد: این یک وظیفه است که برای جلوگیری از ادامه فعالیت «سد فینسک» همه جامعه باید خود را مسؤول دانسته و قدمی برای آن بردارند و به طور بسیار جدی پرونده این سد برای همیشه بسته شود، چرا که در غیر این صورت از مازندران «بیابانی» بیش نخواهد ماند.
این محقق بین المللی محیط زیست با عنوان اینکه متأسفانه این واقعیت تلخ را باید بدانیم که مازندران و کشور حداقل چهار سالی را با پدیده جدی خشکسالی مواجه شدهاند که این حقیقت غیر قابل انکار به عنوان یک خطر جدی به حساب میآید، تصریح کرد: خشکسالی، یک پدیده و یا واقعه تغییرات اقلیمی است که خصوصیات آن بستگی به مدت، استمرار، شدت و وسعت منطقه تحت تأثیر و تسلط آن دارد که میتواند کوتاه و یا طویل المدت و کشنده باشد.
دلفان آذری یادآور شد: حقیقت این است که سمنان، به عنوان ششمین استانی است که مصرف سرانه آب در آن بسیار بالا است، به طوری که حتی وزیر نیرو هم به این امر اذعان کرده که سرانه مصرف بخش کشاورزی استان سمنان بالاتر از میانگین کشور است و اعلام این واقعیت که چشمه «روزیه» به تنهایی میتواند نیاز آب شرب سمنان را تأمین کند و این به قاطعیت بیانگر این واقعه است که انتقال آب بیشتر به سمنان، نه تنها دلیلی برای رفع کمبود آب آن منطقه نیست بلکه به این معنا است که با نابودی منابع آبی و حیاتی مازندران، کمک به مصرف بیشتر آب، حداقل ۱۰ درصد در سمنان میشود.
✓دغدغه واقعا کمبود آب نیست
سفیر سبز خاورمیانه تصریح کرد: در اینجا میتوان متوجه شد که دغدغه واقعاً کمبود آب نیست چرا که خیلی ساده میتوان با «مدیریت بهینه مصرف آب»، «راهکار تسویه و مصرف مجدد پسابهای صنعتی، کشاورزی و شرب» و «بهبود الگوی رفتاری مصرف آب در شرب و کشاورزی» بر این مشکل فائق آمد، نکته اینجاست که چرا هنوز هیچ گونه اقدامی برای تعدیل و مدیریت این مصرف انجام نشده در حالی که با روشهای بالا، دیگر کم آبی در استان سمنان مطرح نخواهد بود چرا که در اصل، کم آبی در سمنان نداریم!
مؤلف کتاب تغییرات اقلیمی در دوران مدرن افزود: ذکر این نکته هم حائز اهمیت است که اگر حتی در مورد تأمین آب صنایع سمنان هم بحثی مطرح باشد، «۵۰ درصد واحدهای اکثر شهرکهای صنعتی مستقل در غرب و شرق استان در بهترین حالت تعطیل است و اگر هم بالفرض ظرفیت تمام شهرکها فعال شود، باز هم میزان کل آب مصرفی در صنایع استان سمنان حداکثر ۵۰ تا ۵۵ میلیون مترمکعب است و این میزان اصلاً عدد قابل چشمگیری نیست که نیازمند انتقال آب بین حوضهای داشته باشد و باعث نابودی و تخریب کامل مساحت زیادی از محیط زیست، فاجعه خشک کردن رودخانههای تالار و تجن و سطح زیست کشت وسیع مزارع کشاورزی، بیکاری، استرس مضاعف، بهم زدن سبد غذایی استان مازندران و به خطر انداختن «امنیت غذایی» و منابع آبی این استان شود.
بنا به آمار، اگر روند موجود در برداشت آب از سفرههای زیرزمینی ادامه پیدا کند حداکثر تا چند سال دیگر مازندران خشک میشود و با خشک شدن خاک و تخریب کامل پوشش گیاهی در این مناطق شاهد بیابان زایی در مازندران خواهیم بود. پانزده سال زمان درازی نیست!
