تیرنگ:
با کاهش دما، یکی از زیباترین رخدادهای طبیعی در مازندران آغاز میشود: ورود پرندگان مهاجر به تالابها و آببندانهای استان. تالابهای بینالمللی استان سالهاست بهعنوان یکی از مهمترین زیستگاههای پرندگان مهاجر در شمال ایران شناخته میشوند و هر ساله پذیرای دهها هزار قطعه پرنده از گونههای مختلف است.
حضور پرندگان مهاجر بازتابی از سلامت اکوسیستمهای آبی استان و شاخصی برای سنجش میزان پایداری محیطزیست در منطقهای است که بهعنوان ریه سبز ایران شناخته میشود.
✓ میانکاله؛ ذخیرهگاه حیات و میراث جهانی
پناهگاه حیاتوحش میانکاله در شرق مازندران و حاشیه جنوبی دریای مازندران قرار دارد. این تالاب نقش حیاتی در بقای گونههای جانوری و گیاهی ایفا کرده است.
البته تالاب سرخرود نیز محل دیگری از حضور پرندگان مهاجر است.
هر سال از نیمه شهریور تا اواسط زمستان، مسیرهای مهاجرت پرندگان از سیبری، شمال اروپا و مناطق سردسیر آسیای میانه به سوی جنوب شکل میگیرد و سرخرود و میانکاله از نخستین ایستگاههای مهم در این مسیر به شمار میروند. پرندگان پس از طی هزاران کیلومتر پرواز، در مازندران فرود میآیند و ماههای سرد سال را در کنار منابع غذایی غنی و زیستگاهی امن سپری میکنند.
بیش از ۷۰ گونه پرنده مهاجر اعم از بومی و غیربومی در میانکاله شناسایی شدهاند. فلامینگوها با پرهای صورتی، اردکهای وحشی، چنگرها، غازها، حواصیلها و … تنها بخشی از مهمانان زمستانی این تالاب هستند که حضورشان چشماندازی رؤیایی از همزیستی طبیعت میآفریند.
✓اکوسیستمهای آبی مازندران؛ فراتر از میانکاله
اگرچه تالاب میانکاله مشهورترین زیستگاه پرندگان مهاجر در مازندران است، اما تنها پناهگاه آنها نیست. این استان با دارا بودن تالابهای مهم دیگر نظیر فریدونکنار و همچنین صدها قطعه آببندان بهشت پرندگان مهاجر به شمار میرود.
آببندانهای استان هر ساله میزبان هزاران پرنده هستند. این اکوسیستمهای آبی علاوه بر اهمیت زیستی، نقش مهمی در ذخیره آب کشاورزی، کنترل سیلابها، پرورش ماهی و حتی گردشگری محلی دارند. به همین دلیل حضور پرندگان مهاجر در آنها، نشانهای از غنای اکولوژیکی و پایداری منابع طبیعی استان محسوب میشود.
✓پرندهنگری؛ فرصتی برای گردشگری پایدار
حضور پرندگان مهاجر نه تنها برای محیطزیست بلکه برای گردشگری طبیعی نیز یک فرصت ارزشمند است. در سالهای اخیر، علاقهمندان به پرندهنگری از داخل و خارج کشور راهی میانکاله و تالابهای مازندران شدهاند تا لحظات بینظیر پرواز و فرود دستههای پرندگان را از نزدیک ببینند.
این نوع گردشگری که در بسیاری از کشورهای جهان یک صنعت پردرآمد به شمار میرود، میتواند در مازندران نیز به رونق اقتصادی روستاهای اطراف تالابها کمک کند. برگزاری تورهای پرندهنگری، اقامت در خانههای بومگردی و خرید صنایع دستی و محصولات محلی از جمله دستاوردهای این فعالیتهاست. با این حال، توسعه چنین ظرفیتی نیازمند زیرساختهای مناسب، آموزش جوامع محلی و مدیریت صحیح گردشگری است تا زیستگاهها دچار فشار و تخریب نشوند.
✓سرخرود؛ الگوی موفق حفاظت از پرندگان مهاجر
رئیس اداره محیطزیست شهرستان محمودآباد با اشاره به تجربه موفق تالابهای سرخرود گفت: ایجاد بستر امن برای حضور پرندگان مهاجر، علاوه بر حفظ زنجیره حیات، این منطقه را به یکی از ظرفیتهای مهم گردشگری طبیعی تبدیل کرد.
علیمحمد دعاگو در گفتگویی با اشاره به شرایط اقلیمی منطقه اظهار کرد: منطقه ما بهدلیل ویژگیهای اقلیمی، حدود شش ماه از سال میزبان پرندگان مهاجر است که از مناطق سردسیر به اینجا میآیند اما متأسفانه در سالهای اخیر بهدلیل تخریب زیستگاهها، شرایط برای این پرندگان بسیار سخت شده است.
وی افزود: بسیاری از آبگیرهای طبیعی و زمینهای شالیزاری که محل امنی برای استراحت و تغذیه پرندگان مهاجر بودند، به ساختمانهای مسکونی تبدیل شدهاند و عملاً از حیطه زیستگاهی خارج شدهاند. با این شرایط، همان تعداد محدودی هم که برای زمستانگذرانی به منطقه میآیند، تحت فشار مضاعف قرار دارند.
رئیس اداره محیط زیست شهرستان محمودآباد با انتقاد از شکار غیرمجاز پرندگان مهاجر تصریح کرد: ما نباید بیش از این به پرندگان مهاجر فشار بیاوریم. اینکه هر فردی با هر ابزار و وسیلهای اقدام به صید، شکار و تبدیل این پرندگان به غذای سفره کند، نه منطقی است و نه قانونی.
دعاگو در ادامه تأکید کرد: بهترین استفاده از حضور پرندگان مهاجر در تالابهای ما، کشتن آنها نیست. این پرندگان حق حیات دارند و ما حق نداریم بهصورت غیرقانونی این حق را از آنها سلب کنیم. از سوی دیگر، آنها بخشی از زنجیره حیات هستند و هرچه این زنجیره را محدود و کوتاهتر کنیم، در واقع عمر حیات بشری را کوتاهتر کردهایم.
وی با اشاره به تجربه موفق تالابهای سرخرود گفت: در سرخرود شرایطی فراهم شده که مردم و حتی شهروندانی از استانهای دوردست برای تماشای پرندگان مهاجر از فاصله نزدیک به این تالابها میآیند. این نشان میدهد که پرندگان مهاجر میتوانند یک فرصت بزرگ گردشگری و فرهنگی برای منطقه باشند.
رئیس ادره محیط زیست محمودآباد در ادامه افزود: امروزه حتی پزشکان برای کاهش افسردگی، مراجعه به طبیعت و نزدیکی به حیاتوحش را توصیه میکنند. این فرصت ارزشمند در منطقه ما وجود دارد، اما باید یاد بگیریم چگونه میزبان خوبی باشیم. میزبانی به این معنا نیست که مهمان را آزار دهیم یا به او آسیب بزنیم.
دعاگو در ادامه با اشاره به وضعیت نگرانکننده شکار غیرمجاز در سطح شهرستان گفت: متأسفانه در بسیاری از روستاها و شالیزارها، شاهد صید و شکار پرندگان مهاجر هستیم. به همین دلیل تلاش کردهایم با تمرکز قوها در تالابهای سرخرود و با اقداماتی مانند حفاظت و غذادهی دستی، از پراکنده شدن آنها به مناطق ناامن جلوگیری کنیم؛ چراکه در روستاهای اطراف امنیتی برای این پرندگان وجود ندارد
وی با بیان اینکه تنها در ماههای اخیر پروندههای متعددی در زمینه شکار غیرمجاز تشکیل شده است، خاطرنشان کرد: این حجم از پروندهها نشان میدهد که شکار پرندگان مهاجر بهشدت در حال انجام است و اقدامات فعلی بهتنهایی بازدارنده نبوده است.
رئیس ادره محیط زیست محمودآباد در پایان تأکید کرد: فرهنگسازی در این حوزه نیازمند یک تلاش همهجانبه است. سازمان حفاظت محیطزیست بهتنهایی از پس این کار برنمیآید. لازم است دستگاههای فرهنگی، صداوسیما، آموزشوپرورش، تریبونهای نماز جمعه، مساجد و همه علاقهمندان به طبیعت و محیطزیست وارد میدان شوند تا بتوان در آینده به نتیجه مطلوب دست یافت.
