تیرنگ:
در یک بعدازظهر پاییزی، فرصتی دست داد تا با «حدیث یوسفی»، دانشآموخته گردشگری و پژوهشگر حوزه توسعه پایدار، همراه شویم. او سالها در پروژههای میدانی حفاظت، آموزش جامعه میزبان و برنامهریزی سفرهای طبیعتمحور فعالیت کرده و نگاه متفاوتی به فلسفه سفر و مسئولیت گردشگر دارد.
یوسفی صحبت خود را از یک نکته اساسی آغاز میکند؛ اینکه گردشگری در جهان امروز، دیگر یک فعالیت صرفاً تفریحی نیست، بلکه رفتاری اجتماعی و فرهنگی است که اثرات مستقیم و عمیقی بر محیط طبیعی و انسانها دارد. او میگوید بزرگترین بحران گردشگری، «برداشت بیرویه» از مقصد است؛ برداشت از منابع، فرهنگ و فضای زیست مردم محلی. به باور او، گردشگری مسئولانه زمانی معنا پیدا میکند که گردشگر، خود را جزئی از اکوسیستم مقصد بداند، نه فردی بیرونی که آمده تا مصرف کند و برود.
یوسفی توضیح میدهد که در بسیاری از مناطق ایران، بهویژه مناطق شمالی و غربی، ورود حجم زیادی از گردشگران بدون شناخت و آمادگی، باعث فرسایش خاک، تولید انبوه زباله، تخریب پوشش گیاهی، برهمزدن آرامش حیاتوحش و حتی تعارضات فرهنگی با جوامع میزبان میشود. او معتقد است ما باید از مدل «گردشگری مصرفکننده» فاصله بگیریم و به سمت «گردشگری مشارکتی» حرکت کنیم؛ مدلی که در آن گردشگر تنها تماشاگر نیست، بلکه مسئولیتپذیر است.
او با اشاره به تجربهای از سفر به یکی از روستاهای بکر مازندران، روایت میکند که چگونه حضور بیبرنامه گروههای طبیعتگرد، مسیرهای سنتی دامداران را مختل کرد و حتی باعث نارضایتی اهالی شد. از نگاه او، گردشگری مسئولانه یعنی شناخت حقوق جامعه میزبان؛ یعنی بدانیم ورود ما به یک روستا، ساحل، جنگل یا تالاب، نباید نظم زندگی مردم آنجا را برهم بزند. او تأکید میکند که بخش مهم این مسئولیت، آموزش گردشگران است، اما بخش مهمتر آن، توانمندسازی جامعه محلی در مدیریت گردشگری است.
یوسفی همچنین درباره نقش فعال تورلیدرها و برگزارکنندگان سفر صحبت میکند. او باور دارد که مسئولانه بودن، در مرحله انتخاب مقصد آغاز میشود و در شیوه حرکت، اقامت، خرید و حتی نحوه عکسگرفتن ادامه پیدا میکند. بهگفته او، گاهی یک عکس نادرست از یک گونه جانوری یا محل آسیبپذیر، موجی از سفرهای بدون آگاهی را ایجاد میکند و همین کافی است تا یک زیستگاه لطمه ببیند. او میگوید گردشگری باید «آگاهانه» باشد؛ یعنی مسافر بداند حضورش چه اثر مثبتی میتواند بگذارد و چه خطری میتواند ایجاد کند.
در ادامه سخنانش، به مسئله زباله و مصرفگرایی اشاره میکند؛ معضلی که در بسیاری از مقاصد گردشگری ایران دیده میشود. به باور او، گردشگر مسئول کسی است که پیش از سفر برنامهریزی میکند، ظروف چندبارمصرف همراه دارد، از محصولات محلی خرید میکند، در اقامتگاههای بومگردی و خانهمحور اقامت میکند و بیش از آنکه به «سوغات فیزیکی» فکر کند، به «اثر مثبت» فکر میکند.
او در پایان میگوید که گردشگری مسئولانه قرار نیست سخت و محدودکننده باشد؛ اتفاقاً سفری عمیقتر، انسانیتر و لذتبخشتر میآفریند.
یوسفی معتقد است اگر گردشگران بیاموزند با احترام سفر کنند، طبیعت نیز با آغوش باز پاسخ میدهد و جوامع میزبان نیز گردشگران را نه مزاحم، بلکه شریک توسعه میدانند.
