تیرنگ، رضا شریعتی:
گردشگری زمستانه یکی از شاخههای کمتر دیدهشده اما پرظرفیت صنعت گردشگری است که در بسیاری از کشورهای جهان بهعنوان موتور محرک اقتصاد محلی در فصل سرد سال شناخته میشود. در حالی که تصور عمومی، گردشگری را به فصلهای گرم و تعطیلات تابستانی محدود میکند، تجربه جهانی نشان میدهد که زمستان نهتنها مانعی برای سفر نیست، بلکه میتواند با برنامهریزی درست به فرصتی کمنظیر برای جذب گردشگر، توزیع متوازن سفر در طول سال و افزایش درآمد فعالان این حوزه تبدیل شود.
ایران با تنوع اقلیمی کمنظیر، کوهستانهای برفگیر، پیستهای اسکی، روستاهای سردسیری، آیینهای بومی زمستانه، چشمههای آب گرم و مناظر خاص فصل سرما، ظرفیتهای گستردهای برای توسعه گردشگری زمستانه دارد. از دامنههای البرز و زاگرس گرفته تا مناطق کوهستانی شمال غرب و حتی برخی نقاط شرق کشور، همه و همه میتوانند مقصد گردشگرانی باشند که به دنبال تجربهای متفاوت از سفر هستند؛ تجربهای که با برف، آرامش،سکوت طبیعت و سبک زندگی زمستانی گره خورده است.
با این حال، سهم گردشگری زمستانه در سبد سفرهای داخلی و خارجی ایران همچنان محدود است. بسیاری از مقاصد گردشگری در فصل سرد با کاهش شدید مسافر مواجه میشوند و کسبوکارهای محلی، هتلها، اقامتگاههای بومگردی و فعالان خدمات گردشگری ناچار به تعطیلی یا فعالیت حداقلی هستند. این در حالی است که تقویت گردشگری زمستانه میتواند به کاهش فصلیبودن سفر، ایجاد اشتغال پایدار و افزایش تابآوری اقتصادی مناطق گردشگرپذیر کمک کند.
یکی از مهمترین چالشهای گردشگری زمستانه، ضعف زیرساختهاست. جادههای نامناسب، نبود حملونقل ایمن در شرایط برفی، کمبود امکانات گرمایشی استاندارد، ضعف خدمات امدادی و نبود اطلاعرسانی دقیق درباره وضعیت مسیرها، از جمله عواملی هستند که رغبت سفر در زمستان را کاهش میدهند. در بسیاری از مناطق مستعد، حتی امکانات اولیه مانند اقامتگاههای مناسب فصل سرما یا رستورانهای فعال در زمستان وجود ندارد و همین مسئله باعث میشود گردشگر، مقصد دیگری را انتخاب کند.
از سوی دیگر، کمبود برنامهریزی و بستههای سفر مشخص برای زمستان، یکی دیگر از موانع توسعه این نوع گردشگری است. در حالی که در کشورهای موفق، تورهای زمستانی با محوریت اسکی، طبیعتگردی برفی، جشنوارههای زمستانی، غذاهای محلی و آیینهای بومی طراحی و تبلیغ میشود، در ایران این ظرفیتها اغلب بهصورت پراکنده و بدون روایتسازی منسجم ارائه میشوند. گردشگر امروز بهدنبال «تجربه» است و اگر این تجربه بهدرستی معرفی نشود، حتی زیباترین مقاصد نیز ناشناخته باقی میمانند.
تقویت گردشگری زمستانه نیازمند رویکردی چندبعدی است. نخستین گام، سرمایهگذاری هدفمند در زیرساختهاست؛ از بهسازی راههای دسترسی و ایمنسازی مسیرها گرفته تا توسعه اقامتگاههای چهارفصل و تجهیز آنها به امکانات مناسب فصل سرما. حمایت از اقامتگاههای بومگردی برای فعالیت در زمستان، میتواند علاوه بر ایجاد اشتغال محلی، به حفظ جمعیت در روستاها و جلوگیری از مهاجرت کمک کند.
گام دوم، بازاریابی حرفهای است. معرفی جاذبههای زمستانی باید فراتر از تصاویر برف و سرما باشد و بر سبک زندگی، آرامش، تجربههای خاص، غذاهای محلی، آیینها و حتی سختیهای دلنشین سفر زمستانی تمرکز کند. رسانهها با تولید محتوای حرفهای میتوانند نقش مهمی در تغییر نگاه عمومی به سفر در زمستان ایفا کنند.
آموزش و توانمندسازی جوامع محلی نیز از دیگر الزامات توسعه گردشگری زمستانه است. ساکنان مناطق سردسیری اگر بدانند چگونه میتوانند از ظرفیتهای بومی خود در فصل زمستان درآمدزایی کنند، نهتنها میزبانان بهتری برای گردشگران خواهند بود، بلکه خود به بازیگران اصلی این صنعت تبدیل میشوند. آموزش در حوزه مهماننوازی، ایمنی، خدمات گردشگری و بازاریابی محلی میتواند کیفیت تجربه سفر را بهطور چشمگیری افزایش دهد.
برگزاری رویدادها و جشنوارههای زمستانی نیز میتواند بهعنوان محرک سفر عمل کند. جشنوارههای برف، مسابقات ورزشی زمستانی، جشنهای محلی، نمایشگاه صنایعدستی و رویدادهای فرهنگی، بهانهای برای سفر در فصلی ایجاد میکند که معمولاً کمتحرک تلقی میشود. این رویدادها علاوه بر جذب گردشگر، به تقویت هویت محلی و پویایی اجتماعی مناطق میزبان کمک میکنند.
در نهایت، گردشگری زمستانه نیازمند تغییر نگرش در سطح سیاستگذاری است. نگاه به زمستان بهعنوان «فصل رکود گردشگری» باید جای خود را به «فصل فرصت» بدهد. با تدوین برنامههای مشخص، حمایت از بخش خصوصی، تسهیل سرمایهگذاری و هماهنگی میان دستگاههای مختلف، میتوان زمستان را به یکی از فصلهای طلایی گردشگری تبدیل کرد.
گردشگری زمستانه اگرچه چالشهای خاص خود را دارد، اما در صورت توجه و برنامهریزی، میتواند به یکی از مزیتهای رقابتی ایران در صنعت گردشگری تبدیل شود؛ مزیتی که هم اقتصاد محلی را تقویت میکند، هم تجربهای متفاوت به گردشگران ارائه میدهد و هم گردشگری کشور را از وابستگی به چند ماه محدود در سال رها میسازد.
