تیرنگ، رضا شریعتی:
کتابها همواره مرز میان دانش و تجربهاند و حضور آنها در زندگی روزمره انسانها، نشاندهنده سطح فرهنگ و علاقه جوامع به یادگیری است. در مازندران، علاقه مردم به مطالعه هنوز زنده است و این واقعیت را میتوان در رفتار فرهنگی و فعالیتهای کتابخوانی استان مشاهده کرد. مطالعات میدانی و گفتوگو با شهروندان نشان میدهد که مردم استان، به ویژه در شهرهای بزرگ مانند ساری، بابل و قائمشهر، علاقه شدیدی به کتاب دارند. کتابخانههای عمومی هنوز نقش مهمی در تشویق به مطالعه ایفا میکنند، اما در مناطق روستایی و دورافتاده، دسترسی محدود به منابع علمی و کتابها، یکی از چالشهای بزرگ محسوب میشد که اکنون با تلاش متولیان و خیرین تا حد زیادی مرتفع شده است.
در شهرها و روستاهای مازندران، خانوادهها به کودکان خود اهمیت مطالعه را آموزش میدهند و مدارس برنامههایی برای تشویق به کتابخوانی ارائه میکنند. با این حال، در گذشته فقدان برنامههای گسترده تشویقی و دسترسی آسان به منابع متنوع، یکی از مشکلات اصلی ترویج فرهنگ مطالعه در استان بود که تا حدودی مرتفع شد، این مسئله نشان میدهد که علاقه ذاتی مردم نیازمند حمایت ساختاری است تا به ظرفیت واقعی خود برسد.
✓تأثیر مطالعه بر توسعه فردی و اجتماعی
مطالعه کتاب نه تنها موجب افزایش دانش فردی، بلکه توانایی تفکر انتقادی، خلاقیت و حل مسئله را نیز تقویت میکند. در مازندران، علاقه به کتاب میان دانشآموزان و دانشجویان قابل مشاهده است و حضور آنها در کتابخانهها و جلسات نقد کتاب، ظرفیت بالقوه استان برای گسترش فرهنگ مطالعه را آشکار میکند.
مطالعه کتاب به والدین و معلمان پیام میدهد که ایجاد محیطهای مناسب، فراهم کردن منابع متنوع و برنامههای تشویقی، کلید موفقیت در ترویج فرهنگ مطالعه است. بدون این حمایتها، علاقه ذاتی مردم نمیتواند به شکل گسترده بالفعل شود و این نقطهای است که کارشناسان آن را یکی از چالشهای اساسی فرهنگ مطالعه در استان میدانند.
✓چالشهای مدرن مطالعه
ظهور رسانههای دیجیتال، شبکههای اجتماعی و محتوای صوتی و تصویری، رقابت شدیدی با کتاب ایجاد کرده است. در مازندران نیز جوانان و نوجوانان با این شرایط مواجهاند، اما علاقه به کتاب هنوز زنده و قابل تقویت است. کارشناسان معتقدند که ترکیب فعالیتهای فرهنگی، برنامههای تشویقی و فراهم کردن محیط مناسب میتواند میل به کتابخوانی را در نسل جوان افزایش دهد و تجربه مطالعه را به فعالیتی جذاب و پویا تبدیل کند.
✓نقش کتابخانهها و مراکز فرهنگی
کتابخانههای عمومی در مازندران، با وجود محدودیتها، هنوز نقش حیاتی در گسترش فرهنگ مطالعه دارند. این مراکز، علاوه بر ارائه کتاب، به برگزاری نشستها و رویدادهای فرهنگی میپردازند و فرصتهای مناسبی برای ایجاد روابط اجتماعی و فرهنگی پیرامون مطالعه فراهم میکنند. برنامههایی مانند جلسات نقد کتاب، رونمایی کتاب و نمایشگاهها، کمک میکنند تا علاقه به مطالعه در استان حفظ و گسترش یابد و هویت فرهنگی مردم تقویت شود.
✓اقدامات اخیر و توسعه زیرساختها
سرپرست اداره کل کتابخانههای عمومی مازندران، کمبود نیروی انسانی، بازطراحی کتابخانهها بر اساس خدمات جدید و نوسازی تجهیزات را از مهمترین چالشهای پیشرو عنوان کرد. مرضیه فلاح کردآبادی به مناسبت هفته کتاب و کتابخوانی اعلام کرد که تغییرات اخیر در سه حوزه اصلی انجام شده است: نوسازی اندک تجهیزات کتابخانهای، تقویت کمی منابع و بهسازی و تعمیرات فضای کتابخانهای.
وی با اشاره به اقدامات یک ماه اخیر گفت که دیدار با نمایندگان مجلس و رایزنی برای تأمین اعتبارات پروژههای احداثی کتابخانهها انجام شده است؛ از جمله تأمین ۵۰۰ میلیون تومان برای احداث کتابخانه چایباغ سوادکوه شمالی. همچنین مذاکراتی با رئیس سازمان مدیریت و برنامهریزی استان در خصوص تأمین اعتبارات پروژههای نیمهتمام کتابخانهای صورت گرفته است.
راهاندازی و گسترش ناوگان کتابخانه سیار، اجرای برنامههای آموزشی و کارگاههای مهارتهای زندگی، به ویژه در کتابخانههای روستایی، و فعالسازی مجدد طرح پیک کتاب، از دیگر اقدامات مهم این نهاد طی یک ماه اخیر بوده است.
✓رویدادهای فرهنگی و ترویج مطالعه
در سطح کتابخانهها، نشستها و رویدادهای فرهنگی متنوعی در حال اجرا است، از جمله رونمایی کتاب، نقد و بررسی آثار و برگزاری نمایشگاههای کتاب. مهمترین این اقدامات، اجرای طرح «فرازه» در شهرستانهاست که در آن نویسندگان مطرح کشور به صورت فصلی دعوت میشوند. نمونه اخیر، حضور مصطفی رحماندوست، نویسنده و شاعر شناختهشده کودک و نوجوان، در کتابخانه عمومی شهیدان نجاریان بابل بوده است.
همچنین انعقاد تفاهمنامه با نهادهای مختلف مانند سازمان حج و زیارت، کانون مهندسین و خانه کارگری استان، گامی مهم در توسعه فعالیتهای فرهنگی و ارتقای سطح کتابخوانی در مازندران محسوب میشود.
✓ وضعیت کتابخانهها و فرهنگ مطالعه
با وجود اقدامات انجامشده، کمبود نیروی انسانی و نیاز به بازطراحی کتابخانهها بر اساس خدمات نوین، همچنان یکی از مهمترین چالشها است. این مشکلات، اگرچه تا حدی با تأمین اعتبارات و نوسازی تجهیزات مرتفع شدهاند، اما نشان میدهند که توسعه فرهنگ مطالعه در مازندران نیازمند نگاه جامع و برنامهریزی بلندمدت است.
در تحلیل نهایی، علاقه مردم استان به مطالعه هنوز زنده و قابل توجه است، اما ظرفیت بالقوه کتابخانهها و مراکز فرهنگی، نیازمند حمایت مداوم و ایجاد محیطی جذاب برای مخاطبان جوان است. ترکیب منابع متنوع، برنامههای تشویقی، رویدادهای فرهنگی و گسترش زیرساختها، کلید موفقیت در تثبیت و توسعه فرهنگ مطالعه در مازندران است.
✓سخن پایانی
کتاب و مطالعه، میراث فرهنگی هستند که هنوز در مازندران نفس میکشند. علاقه مردم به کتاب و حضور در کتابخانهها نشان میدهد که فرهنگ مطالعه زنده است و ظرفیت بالایی برای رشد دارد. با حمایت نهادهای فرهنگی، برنامهریزی مدون و فراهم کردن امکانات مناسب، علاقه مردم به مطالعه میتواند بیش از پیش تقویت شود و جایگاه مازندران در عرصه فرهنگی کشور مستحکم گردد.
