تیرنگ:
سحرگاه است که بخار مهآلود از دل شالیزارهای برنج برمیخیزد و همزمان صدای روشن شدن موتور تراکتوری کوچک، سکوت روستا را میشکند. مرد میانسالی که سالها با داس و بیل زمین را میشناخت، حالا پشت فرمان ماشینی نشسته که با دقتی مثالزدنی، خطوط کشت را صاف و یکدست میکشد. روزگاری این تصویر، رویایی دور بود، اما امروز، گوشهای از واقعیت نوین کشاورزی در مازندران شده است.
مکانیزاسیون کشاورزی که زمانی به عنوان پدیدهای مختص زمینداران بزرگ و باغهای صنعتی شناخته میشد، حالا در روستاهای دوردست مازندران نیز پا گرفته است. کشاورزان، باهوشتر، مجهزتر و پیگیرتر از گذشته، به دنبال ابزارهایی هستند که محصولشان را بیشتر، هزینهشان را کمتر، و کیفیت کارشان را بالاتر ببرد.
✓سنت و فناوری
در بسیاری از نقاط مازندران، کشاورزی هنوز چهرهای سنتی دارد؛ از نوع لباس کشاورزان تا شیوه آبیاری. اما حالا نشانههای تغییر در گوشهگوشهی مزارع دیده میشود. ماشینها و تراکتورهای جمعوجور برای زمینهای کوچک، و حتی پهپادهای پایش، آرام آرام به یاران تازهی کشاورز تبدیل شدهاند.
یعقوب احمدی، کشاورز میانسال اهل بابل، با نگاهی ترکیبی به موضوع نگاه میکند و میگوید:
«وقتی پسرم یه تیلر کوچیک خرید، اول مخالفت کردم. ولی دیدم چقدر کمکمون کرد. الان خودم هم یاد گرفتم باهاش کار کنم.»
برای بسیاری، مکانیزاسیون فقط ابزار نیست؛ نوعی اعتمادسازی با گذشته و نگاهی به آینده است.
در دل مزارع ساری، کشاورزان به جای انتظار برای نیروی کار فصلی که هرسال سختتر پیدا میشود، دستگاههای کوچک کاشت و برداشت را در زمینهای خود به کار گرفتهاند. کار با این ماشینها، نه تنها سرعت را بالا برده، بلکه فشار بدنی را نیز کاهش داده است.
کاهش زمان کاشت و برداشت، جلوگیری از آسیبهای فیزیکی به محصول، مدیریت بهتر مصرف آب و کود، و حتی حفظ خاک از فرسایش، از جمله مزایایی است که کشاورزان با چشم خود دیدهاند.
یکی از کشاورزان پیشرو در منطقه ساری میگوید: «ما سال گذشته با مکانیزاسیون توانستیم بهموقع محصول را درو کنیم . حالا کمتر ضایعات داریم.»
✓تخصیص بیش از ۴۹۰ میلیارد ریال اعتبار برای توسعه مکانیزاسیون کشاورزی ساری
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ساری گفت: امسال بیش از ۴۹۰ میلیارد و ۸۲۰ میلیون ریال اعتبار برای توسعه و نوسازی ناوگان ماشینآلات کشاورزی به شهرستان ساری اختصاص یافت.
سید اسماعیل علوی اظهار کرد: هدف اصلی از تخصیص این اعتبار، تقویت زیرساختهای کشاورزی، بهبود سطح مکانیزاسیون و افزایش بهرهوری در بخش کشاورزی شهرستان ساری است.
وی افزود: با توجه به اهمیت مکانیزاسیون در افزایش راندمان تولید و کاهش هزینههای تولید، تلاش میکنیم این منابع به شکل بهینه در حوزههای مختلف کشاورزی به کار گرفته شود.
علوی تصریح کرد: اعتبارات اختصاصیافته شامل تامین و نوسازی انواع ماشینآلات کشاورزی از جمله تراکتور، کمباین، ادوات کاشت، داشت و برداشت است که نقش بسزایی در تسریع فرآیندهای کشاورزی و کاهش نیاز به نیروی انسانی دارد.
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان ساری تصریح کرد: تا هفته اول مرداد امسال، بیش از ۳۳ میلیارد و ۲۲۵ میلیون ریال از این مبلغ جذب و در قالب پروژههای مکانیزاسیون در شهرستان عملیاتی شد. این رقم نشاندهنده روند مثبت جذب اعتبارات و پیشرفت در اجرای طرحهای توسعهای است.
وی ابراز امیدواری کرد که با جذب کامل این اعتبارات، شهرستان ساری بتواند گامهای مؤثری در ارتقاء سطح تکنولوژی و مکانیزاسیون بخش کشاورزی بردارد و به سطحی از بهرهوری برسد که ضمن حفظ منابع طبیعی، تولید محصولات کشاورزی را به شکلی پایدار افزایش دهد.
علوی همچنین اعلام کرد: حمایتهای لازم برای بهرهبرداران کشاورزی جهت استفاده بهینه از این اعتبارات، ارائه مشاوره فنی و تجهیزاتی ادامه خواهد داشت تا اطمینان حاصل شود که سرمایهگذاریها به بهترین شکل ممکن به افزایش تولید و توسعه پایدار بخش کشاورزی منجر میشود.
✓ لزوم تغییر رویکرد از کشاورزی سنتی و معیشتی به سمت کشاورزی دانشبنیان
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران، با اشاره به جایگاه بالای حجم و ارزش اقتصادی مازندران در تولیدات کشاورزی کشور، پیشنهاد برگزاری نشستهای تخصصی مسوولان استان در فراکسیون کشاورزی و میز کشاورزی مازندران را مطرح کرد.
مومنی همچنین بر لزوم تغییر رویکرد از کشاورزی سنتی و معیشتی به سمت کشاورزی دانشبنیان و اتخاذ تصمیمات ملی و تخصیص اعتبارات ملی برای حفظ بستر کشاورزی و منابع طبیعی استان تاکید کرد.
✓ آموزش؛ گمشدهی توسعه
در کنار اشتیاق به استفاده از ماشینآلات، مسئلهی آموزش هنوز چالشی جدی است. بسیاری از کشاورزان ابزار را تهیه میکنند اما بهدرستی با شیوه کار، نگهداری یا تعمیر آن آشنا نیستند. نبود نیروی فنی محلی، یا نبود قطعات جایگزین، ممکن است کل پروژه مکانیزه را متوقف کند.
ساداتی، مهندس کشاورزی، اشاره میکند: «مکانیزاسیون خوبه، ولی آدم وارد میخواهد.باید مراکز آموزش رو تقویت کرد، آن هم در نزدیک روستا.»
✓ زنان و فناوری؛ داستانی تازه
تحول مکانیزاسیون فقط در دست مردان روستا نیست. زنان کشاورز مازندرانی، که سالها در پشت صحنهی زمینها نقش داشتند، حالا در بخشهایی همچون گلخانهداری، باغداری، و حتی استفاده از دستگاههای سبکتر مانند تیلر، حضور پررنگی دارند.
یوسفی، زن کشاورزی در منطقه نور، میگوید: «وقتی دیدم میشه دستگاهی گرفت که بهجای سه ساعت بیل زدن، ده دقیقهای خاک را آماده کند، سراغ یادگیری رفتم. حالا خیلی ها از من کمک میگیرند.»
حضور زنان در مکانیزاسیون، فقط توسعه فنی نیست، توسعه فرهنگی است.
✓ مشکلات، هنوز سر جای خود
با همه پیشرفتها، چالشها همچنان باقیاند. نبود تعمیرگاههای محلی، گرانی قطعات، پایین بودن کیفیت برخی از ماشینآلات وارداتی، و کمبود نقدینگی برای خرید، بسیاری از کشاورزان را با مشکلاتی مواجه کرده است.
علی موسوی، کشاورزی در ساری، با تلخی میگوید: «مکانیزاسیون خوب است اما باید زیرساختها درست شود.»
به نظر میرسد گسترش خدمات پشتیبانی و ارائه طرحهای اشتراکی برای استفاده گروهی از دستگاهها، میتواند راهحلی برای رفع این چالشها باشد.
✓ آیندهای دیجیتال
فراتر از ابزارهای فیزیکی، کشاورزی دیجیتال نیز آرام آرام خود را نشان میدهد. نرمافزارهای مدیریت مزرعه، سیستمهای پیشبینی آبوهوا، سنسورهای رطوبت خاک، و حتی پهپادهایی که سلامت محصول را از آسمان بررسی میکنند، اکنون وارد ادبیات روز کشاورزی مازندران شدهاند.
البته این مسیر هنوز در آغاز راه است، اما جرقهی آن روشن شده. جوانان تحصیلکرده روستاها که به فناوری مسلط هستند، انگیزه دارند که دانستههای خود را در زمینهای پدری بهکار ببرند.
✓سخن پایانی: آینده پویا
توسعه مکانیزاسیون در مازندران، داستانی زنده و پویاست.
اگرچه مشکلاتی همچنان هست، اما مسیری که آغاز شده، امیدبخش است. وقتی پیرمرد روستایی با لبخند از دستگاهی حرف میزند که جانش را حفظ کرده، یا زنی جوان میگوید حالا خودش میتواند زمین را اداره کند، میفهمیم که مکانیزاسیون، فقط فناوری نیست؛ تحولی است انسانی.
