تیرنگ:
مازندران بهعنوان یکی از استانهای پیشرو در شاخصهای توسعه انسانی کشور، امروز با بحرانی روبهروست که بهرغم آثار عمیق اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیاش، کمتر مورد توجه جدی قرار گرفته است؛ بحران سالمندی. طبق آخرین آمارهای رسمی، نرخ رشد جمعیت سالمندان در مازندران بیش از میانگین کشوری است و روند پیر شدن جمعیت در این استان شتابی نگرانکننده دارد؛ موضوعی که نهتنها ساختار اجتماعی و خدماتی استان را در آیندهای نزدیک دستخوش چالشهای جدی خواهد کرد، بلکه اقتصاد، سلامت، اشتغال، بیمه و رفاه را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
✓پیامدهای بحران سالمندی برای مازندران
افزایش سالمندی بدون برنامهریزی مناسب، پیامدهای متعددی به همراه دارد که میتواند بر همه ارکان جامعه اثرگذار باشد. یکی از مهمترین این پیامدها، فشار بر نظام بهداشت و درمان استان است. سالمندان بهطور طبیعی نیاز بیشتری به خدمات درمانی، مراقبتی و توانبخشی دارند.
دکتر منفرد پژوهشگر مسائل جمعیتی در این خصوص میگوید:
«افزایش سالمندی در مازندران به معنای افزایش بیماریهای مزمن، ناتوانیهای حرکتی و روانی، فشار بر کادر درمان، کمبود مراکز تخصصی سالمندان و هزینههای درمانی است. اگر زیرساختهای لازم از امروز فراهم نشود، در آیندهای نزدیک با بحرانهای متعدد مواجه خواهیم شد؛ از جمله رهاشدگی سالمندان، افزایش افسردگی، فقر و مشکلات معیشتی.»
✓زنگ خطر برای اقتصاد و اشتغال
یکی دیگر از پیامدهای سالمندی، کاهش نیروی کار فعال است. جوانان کمتر، یعنی تولید کمتر، تحرک اقتصادی پایینتر و در نتیجه کاهش رشد اقتصادی. مازندران که بخش عمدهای از اقتصادش بر کشاورزی، گردشگری و صنایعدستی استوار است، در آیندهای نهچندان دور با کمبود نیروی کار ماهر روبرو خواهد شد. سالمندان دیگر توان کار در مزارع، باغها و کارگاههای کوچک تولیدی را ندارند و نسل جوان نیز به دنبال اشتغال در شهرهای بزرگ یا مهاجرت به خارج از کشور است.
از سوی دیگر، کاهش جمعیت جوان، تبعات جدی برای صندوقهای بیمهای به همراه دارد. زمانی که تعداد بازنشستگان از شاغلان پیشی بگیرد، نظامهای بازنشستگی، بیمه و تامین اجتماعی با بحران منابع مالی روبهرو میشوند.
✓پیامدهای اجتماعی؛ تنهایی و انزوای سالمندان
یکی از مهمترین بحرانهای سالمندی، افزایش آسیبهای اجتماعی ناشی از تنهایی و انزوای سالمندان است. با تغییر سبک زندگی، گسترش آپارتماننشینی، کاهش تعداد فرزندان و مهاجرت نسل جوان، بسیاری از سالمندان در مازندران تنها زندگی میکنند. این انزوا میتواند زمینهساز افسردگی، اضطراب و… در میان سالمندان شود. همچنین مراقبت از این افراد در نبود فرزندان یا نزدیکان، به دغدغه جدی خانوادهها و مسئولان بدل خواهد شد.
✓سالمندی، چالش جهانی با سرعت بیسابقه در ایران
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور گفت که اگر مساله سالمندی به درستی مدیریت نشود، در آینده ای نزدیک به یک بحران سیاسی، اجتماعی و اقتصادی تبدیل خواهد شد.
مژگان رضازاده در جلسه شورای ساماندهی سالمندان مازندران که در ساری برگزار شد در سخنانی با اشاره به روند جهانی سالمندی، گفت: سرعت تغییرات جمعیتی در ایران در مقایسه با سایر کشورها منحصر به فرد است.
وی اظهار داشت: کشورهای توسعه یافته با برنامهریزی و زیرساختهای قوی توانستهاند این بحران را مدیریت کنند اما ایران به عنوان یک کشور در حال توسعه، فاقد زیرساختها و برنامهریزی لازم برای ورود به این مرحله است.
این مقام مسوول با بیان اینکه برخی استانهای کشور هم اکنون وارد مرحله سالمندی شدهاند، افزود: نگرانی ما بیشتر متوجه استانهای برتر از نظر جمعیت سالمند، شامل گیلان، مازندران، تهران، مرکزی، همدان و اصفهان است. وی با عنوان اینکه سازمان بهزیستی به عنوان دبیر شورای ملی سالمندان کشور مسئولیت سیاستگذاری در این حوزه را بر عهده دارد، نسبت به روند زنانه شدن سالمندی در ایران هشدار داد و خاطرنشان کرد: با افزایش شمار زنان سالمند که بسیاری از آنها خانهدار و فاقد آگاهی لازم در زمینه خود مراقبتی هستند، احتمال شیوع بیماریهای شایع دوران سالمندی افزایش مییابد.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور با اشاره به کاهش موالید و افزایش سالمندان تنها در کشور، تصریح کرد: با رشد سالمندی هزینههای مراقبت و حمایت اجتماعی نیز به شدت افزایش خواهد یافت.
رضازاده اظهار کرد: در صورتی که این موضوع مدیریت نشود، نه تنها مشکلات متعدد تامین نیروی کار بوجود می آید بلکه نبود مراقب و مشکلات ناشی از سالمندان وابسته و غیرفعال باعث مشکلات زیادی در موضوعات مراقبتی و بهداشتی خواهد شد و دیگر حتی فرصتی برای رسیدگی به مسائل جوانان باقی نخواهد ماند.
وی بر لزوم جلب و جذب و مشارکت بخش خصوصی برای سرمایهگذاری در مراکز نوین سالمندی تاکید کرد و گفت: سازمان های دولتی و حمایتی به تنهایی قادر به نگهداری از تمام سالمندان تنها نیستند و نیاز است از سرمایه گذاران و علاقمندان بخش خصوصی جهت مشارکت در طرح های نوین حوزه سالمندی دعوت شود.
رئیس دبیرخانه شورای ملی سالمندان کشور گفت: استان مازندران با برخورداری از آب و هوا و شرایط مناسب زیست بوم، منطقه ای مناسب برای راهاندازی هتلها و پانسیونهای مخصوص سالمندان، شهرک های رفاهی و بومگردی تخصصی حوزه سالمندی دارد.
رضازاده بر لزوم توانمندسازی سالمندان و افزایش آگاهی افراد بالای ۵۰ سال تاکید کرد و گفت: هرچه دانش سالمندان بیشتر باشد، مدیریت این بحران در آینده آسانتر خواهد بود.
✓افزایش آمار سالمندان و ضرورت برنامه ریزی جامع در مازندران
سرپرست معاونت سیاسی، امنیتی و اجتماعی استانداری مازندران نیز در جلسه شورای ساماندهی سالمندان مازندران در سخنانی، با اشاره به آمار سالمندان در این استان، بر لزوم برنامه ریزی جامع برای مقابله با پیری جمعیت تاکید کرد و خواستار همراهی و همکاری تمام دستگاههای عضو شورای سالمندان استان در راستای شناسایی، هدف گذاری و برنامه ریزی برای ارایه خدمات مطلوبتر به این قشر شد.
سید امیر حسینی جو، با اشاره به قرار گرفتن استانهای گیلان و مازندران در رتبههای بالای سالمندی کشور، بر ضرورت هماهنگی و تصمیمگیری مؤثر در این حوزه تأکید کرد.
وی با اشاره به فرهنگ احترام به بزرگان خانواده و نقش محوری خانواده در استان مازندران، حفظ سنت های حسنه و حمایت هدفمند از سالمندان را از راه کارهای موثر در مدیریت این جمعیت در آینده عنوان کرد که در این خصوص تقویت نظام بیمه ای، آموزش خانواده و سالمندان از مسائل مهم و اساسی است.
وی با اشاره به ضرورت توجه به سالمندان در طرحهای توسعه شهری و روستایی در برنامه های ملی، استانی و محلی خواستار توجه به ارائه خدمات به این جمعیت در طرح های شهری و روستایی و بهبود خدمات مستمری، بازنشستگی، درمان و بیمه برای این قشر شد.
وی با اشاره به معرفی ساری بهعنوان شهر دوستدار سالمند به ضرورت آماده سازی شهرها برای زندگی و ارائه خدمات به جامع سالمندان تاکید کرد و از آمادگی شهردار ساری برای راه اندازی دبیرخانه شهر دوستدار سالمند خبرداد و بر لزوم راه اندازی این دبیرخانه در سایر شهرهای مازندران تاکید کرد.
✓راهکارها و آیندهنگری
کارشناسان معتقدند مدیریت بحران سالمندی، بدون برنامهریزی جامع و چندجانبهنگر ممکن نیست. باید همزمان در حوزههای درمان، رفاه اجتماعی، فرهنگی، بیمه و اشتغال سیاستهای حمایتی تدوین شود. توسعه مراکز تخصصی درمانی سالمندان، آموزش مراقبین سالمند، حمایت از کارآفرینی در میان سالمندان توانمند، گسترش خانههای امید و مراکز نشاط سالمندی، تقویت بیمههای مکمل و طرحهای بازنشستگی پایدار از مهمترین اقدامات پیشنهادی است.
✓سخن پایانی
بحران سالمندی در مازندران، بحرانی آرام اما جدی است که تبعات آن نه فقط برای سالمندان، بلکه برای همه اقشار جامعه ملموس خواهد بود. امروز زمان آن رسیده که مسئولان استانی، نهادهای حمایتی و حتی مردم، این واقعیت را بپذیرند و برای مواجهه با آن، از همین حالا گامهای جدی بردارند.
