تیرنگ:
با کاهش نرخ تولد در دهههای اخیر، استان مازندران بهتدریج در مسیر «پیر شدن جمعیت» گام برداشته است. امروز، بر اساس آمارها درصد بالایی از استان را سالمندان تشکیل میدهند؛ آماری که مازندران را در ردیف استانهای پیر کشور قرار داده است.
این واقعیت زنگ خطری برای نظام اجتماعی، اقتصادی و خدماتی استان محسوب میشود.
✓ چالشهای سلامت و معیشت
با افزایش سن، بیماریهای مزمن مانند دیابت، فشار خون، و بیماریهای مفصلی در بین سالمندان رواج بیشتری یافته است. زیرساختهای درمانی در برخی مناطق پاسخگوی نیاز این قشر نیست و خدمات توانبخشی، فیزیوتراپی و مراقبت در منزل همچنان محدود است.
از سوی دیگر، بسیاری از سالمندان مازندران، بازنشستگان کشاورزی یا کارگران سابق هستند که درآمد ثابت و کافی ندارند. تورم و گرانی دارو و مواد غذایی، زندگی آنها را دشوارتر کرده است. در این میان، تنهایی و احساس انزوا نیز به یکی از دردناکترین چالشهای روحی سالمندان تبدیل شده است.
✓ نقش خانواده و جامعه در حمایت از سالمندان
در فرهنگ بومی مازندران، احترام به بزرگتر و نگهداری از والدین همواره یک ارزش بنیادین بوده است. اما تغییر سبک زندگی، آپارتماننشینی و اشتغال فرزندان، این سنت را تحت تأثیر قرار داده است. اکنون بسیاری از سالمندان تنها زندگی میکنند یا وابسته به خدمات مراکز نگهداریاند.
نهادهای محلی، تلاش کردهاند با راهاندازی شهرهای دوستدار سالمند و طرحهای مراقبتی، بخشی از این خلأ را پر کنند؛ اما کمبود بودجه و نیروی متخصص همچنان مانع توسعه این خدمات است.
✓ نگاه تازه به دوران سالمندی
سالمندی فقط دوران وابستگی و ضعف نیست. کارشناسان اجتماعی بر این باورند که اگر از ظرفیت تجربه، مهارت و فرزانگی سالمندان بهرهبرداری شود، آنها میتوانند نقشی مؤثر در انتقال دانش بومی، آموزش نسل جوان و حفظ پیوندهای فرهنگی ایفا کنند.
برنامههایی چون گردشگری سالمندان، آموزش سواد دیجیتال برای کهنسالان، و تشویق به مشارکت اجتماعی میتواند کیفیت زندگی این گروه را افزایش دهد.
✓مازندران رتبه دوم پیرترین استان کشور
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران اظهار کرد: در حال حاضر مازندران رتبه دوم پیرترین استان کشور را دارد.
سیده محدثه حسینی ادامه داد : به طوری که ۱۶ درصد جمعیت مازندران پیر هستند که شامل بیش از ۵۳۹ هزار نفر می شود.
براساس آخرین سرشماری نفوس و مسکن کشور، مازندران سه میلیون و ۲۰۰ هزار نفر جمعیت دارد.
✓ ۱۶.۷ درصد زنان مازندران سالمند هستند
وی با اشاره به اینکه تعداد زنان سالمند بیشتر از مردان است، ادامه داد: در حال حاضر بیش از ۱۵ درصد مردان و بیش از ۱۶.۷ درصد زنان مازندران سالمند هستند و یک و هفت دهم درصد تعداد زنان سالمند استان بیشتر از مردان است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتی درمانی مازندران اضافه کرد: در پنج سال گذشته بیش از ۹۰ هزار نفر به جمعیت سالمند استان اضافه شده یعنی بیش از ۲۰ درصد به تعداد سالمندان اضافه شده است.
وی ادامه داد: اکنون تعداد زنانی که به دنبال افزایش امید به زندگی، کم بودن مرگ و میر در مقایسه با مردان و ارتقای مراقبت های بهداشتی و درمانی به سالخوردگی و کهنسالی می رسند، بیشتر شده است.
حسینی افزود: اگر چه این موضوع می تواند در نگاه نخست مسرت بخش باشد اما نباید از تغییرات اجتماعی زنانه شدن سالمندی غافل بود.
✓تمرکز اصلی بهزیستی حفظ و ارتقای سلامت و کیفیت زندگی سالمندان است
رقیه رحمانی سرپرست اداره کل بهزیستی استان اعلام کرد: با جمعیت سالمند ۵۳۸ هزار و ۹۹۳ نفر (معادل ۱۵.۹ درصد از کل جمعیت استان)، مازندران دومین استان سالمند کشور است.
سرپرست اداره کل بهزیستی استان با اشاره به سرعت رشد جمعیت سالمندی در کشور، تمرکز اصلی بهزیستی را بر حفظ و ارتقای سلامت و کیفیت زندگی سالمندان دانست و بر لزوم برنامهریزی جامع برای این مرحله از زندگی تاکید کرد.
رحمانی با بیان اینکه از این جمعیت قابل توجه، در حال حاضر ۱۴,۰۵۴ سالمند تحت پوشش خدمات بهزیستی استان قرار گرفتهاند، افزود: از این تعداد، ۱,۳۳۹ سالمند از خدمات ویژه مراکز توانبخشی این نهاد بهرهمند هستند. زیرساختهای ارائه این خدمات شامل ۵ مرکز شبانهروزی توانبخشی-مراقبتی، ۱۴ مرکز روزانه آموزشی-توانبخشی و ۷ مرکز خدمات توانبخشی و مراقبت در منزل است.
سرپرست اداره کل بهزیستی مازندران خطمشی کلان بهزیستی را ترویج و تسهیل مراقبت از سالمند در بستر خانواده عنوان کرد و گفت: اولویت ما این است که سالمندان در کانون گرم خانواده و در کنار عزیزانشان زندگی کنند.
وی افزود: با این حال، برای سالمندان فاقد خانواده موثر، مراکز شبانهروزی بهزیستی به عنوان خانه و پناهگاهی امن عمل میکنند.
سرپرست بهزیستی مازندران از استقرار دو خانه حمایتی در استان خبر و توضیح داد: این خانههای اقامتی با ظرفیت حداکثر ۱۰ سالمند، خدمات جامعی شامل اسکان، تهیه غذای گرم، شستوشوی لباس، نظافت و نگهداری را ارائه میدهند. طراحی فضای این خانهها به گونهای است که حال و هوایی خانوادگی دارد و زمینهساز ایجاد روابط اجتماعی و تعامل میان ساکنان است.
رحمانی با تاکید بر موضوع تکریم سالمندان، مناسبسازی محیط شهری برای تردد آسان آنان و دیگر گروههای نیازمند را ضروری دانست و گفت: احترام به سالمندان در گام نخست مستلزم فراهم کردن زندگی مناسب برای آنان است که در این مسیر، همکاری و هماهنگی همه نهادهای اجرایی برای ایجاد فضاهای قابل دسترس، امری ضروری به شمار میرود.
وی ادامه داد: طی یک سال اخیر و در اقدامی موثر برای ارتقای کیفیت زندگی سالمندان، نزدیک به ده هزار سالمند ساکن این استان از برنامههای تخصصی «پیشگیری از معلولیت در دوران سالمندی» بهرهمند شدهاند. در ابتدای این گزارش، با استناد به تعریف سازمان جهانی بهداشت، افراد بالای ۶۰ سال سالمند محسوب میشوند که به سه گروه «سالمندان جوان (۶۰ تا ۷۰ سال)»، «سالمندان میانسال (۷۱ تا ۸۰ سال)» و «سالمندان پیر (۸۱ سال به بالا)» تقسیم میشوند
✓سخن پایانی
مازندران، استانی با طبیعت غنی و مردمانی پرتلاش، اکنون در آستانه گذار به جامعهای سالمند قرار دارد. آینده این استان نهتنها به برنامههای اقتصادی، بلکه به چگونگی مدیریت پدیده سالمندی وابسته است.
اگر مسئولان، نهادهای اجتماعی و خانوادهها با دیدی علمی و انسانی به موضوع نگاه کنند، سالمندی میتواند به فرصتی برای پایداری اجتماعی و انتقال تجربه بدل شود، نه چالشی پرهزینه.
توجه به «زیست سالمندانه» در سیاستگذاریهای شهری و روستایی، گسترش خدمات مراقبتی، و حفظ کرامت انسانی این قشر، ضرورتی است انکارناپذیر.
در نهایت، جامعهای موفق است که همانقدر که برای تولد و رشد نسل جوان برنامه دارد، برای آرامش و عزت نسل سالخورده نیز دلسوزانه بیندیشد.
زیرا سالمندی، پایان راه نیست؛ آغاز فصل دیگری از زندگی است — فصلی که مازندران باید با احترام، درک و مسئولیت به استقبالش برود.
