تیرنگ:
جنگلهای انبوه و بکر هیرکانی، زمانی زیستگاه یکی از زیباترین و مرموزترین شکارچیان ایرانزمین بودند: پلنگ مازندران. اما امروز، از آن حضور باشکوه، تنها ردپایی محو در گزارشهای زیستمحیطی و خاطرههایی در ذهن جوامع محلی باقی مانده است. به نظر میرسد این گربهسان درشتجثه که سالها در دل جنگلهای شمال میزیست، دارد به سرنوشتی تلخ دچار میشود: انقراض خاموش. کارشناسان محیط زیست و حیات وحش بر این باورند انتشار فیلم های پلنگ ایرانی در جنگلهای مازندران به واسطه ضبط از طریق تله های دوربینی و همچنین دور دور این گونه جانوری در مناطق پایین دست که توسط شهروندان اشتراک گذاری می شود نشان از حال خوب پلنگ ایرانی نیست و این گونه با ارزش به خاطر کمبود شکار به سمت دامنه های هیرکانی حرکت می کند و این گونه جانوری در لبه خطر انقراض قرار دارد.
کارشناسان تعداد پلنگ ایرانی را کمتر از مرال ها می دانند و در کل جهان حدود یک هزار قلاده پلنگ باقی مانده که بیشتر آنها در ایران و شمال کشور حضور دارند. صاحبنظران تکه تکه شدن جنگلهای هیرکانی که به واسطه جاده سازی ها در مناطق بالادست جنگل ایجاد شد و کاهش شکار برای پلنگ را از جمله تهدیدهای جدی برای این گونه جانوری برشمردند که پلنگ ایرانی را در لبه خطر انقراض قرار داد. حضور پلنگ ها در مناطق پایین دست سبب می شود برخی از دام های جنگل نشینان طعمه شکار پلنگ قرار بگیرند و به دامداران خسارت های مالی وارد شود که در این راستا محیط زیست برای این دامداران با تشکیل پرونده خسارت پرداخت می کند.
کارشناس محیط زیست و حیات وحش در گفت وگویی اظهار کرد: نه تنها تعداد پلنگ ایرانی در مازندران افزایش چشمگیری پیدا نکرده بلکه این گونه جانوری در لبه خطر انقراض قرار دارد. جواد یعقوب زاده گفت: به علت افزایش دوربینهای تلهای در سالهای اخیر، تردد پلنگها در مناطق مختلف جنگلی بیشتر ثبت میشود که این امر دلیلی بر فراوانی این جانور در جنگلهای مازندران نیست. وی با بیان این مطلب که پلنگ ایرانی بزرگترین زیرگونه پلنگ جهان محسوب میشود، اظهار کرد: تعداد این گونه جانوری در جهان حدود یک هزار قلاده تخمین زده می شود که بیشتر آنها در ایران و تعدادی اندکی در کشورهای همسایه و بخش قابل توجهی از این تعداد در شمال کشور و جنگلهای هیرکانی زیست دارند. این کارشناس حیات وحش ادامه داد: اگر در سالهای اخیر بسیاری از حیوانات وحشی در مناطق پایین دست و روستاها حضور مییابند به خاطر کمبود مواد غذایی است و علت فراوانی این گونه جانوری محسوب نمی شود. به طور مثال کاهش میوه های جنگلی به دلیل تغییرات آب و هوایی و … موجب نزدیکتر شدن خرس ها به باغات از روی ناچاری است نه اینکه شاهذ افزایش خرس در مازندران باشیم. یعقوب زاده با بیان این مطلب که گراز به عنوان شکار و طعمه اصلی برای پلنگ مازندران محسوب می شود، افزود: کاهش تعداد گرازها در جنگلها به دلیل شکار و موارد دیگر سبب شد که برخی پلنگ به ویژه پلنگ های مسن تر به مناطق حوالی روستاها سرک بکشند. وی ادامه داد: تعدادی از پلنگها برای به دست آوردن شکاری مانند سگها به مناطق پایین دست جنگل حضور می یابند. این کارشناس حیات وحش با اشاره به این مطلب که اگر پلنگ به سرنوشت ببر مازندران دچار نشد به خاطر توانمندیهای این گونه جانوری است چون ببر مازندران در مناطق جلگه ای حضور داشت و برای شکار در مناطق بالا دست و صعب العبور حضور نمی یافت اما پلنگ ایرانی تا ارتفاع چهار هزار متر در بدترین شرایط به دنبال شکار میرود. یعقوبزاده تصریح کرد: در سالهای اخیر تلاش همه محیط بانان و دلسوزان حیات وحش سبب شد همچنان صدای بانگ پلنگ ها که که به تبری” لِر” گفته می شود در جنگلهای هیرکانی طنین انداز باشد و خاموش نگردد، اما همچنان آینده ای مبهم در پیش روی این بزرگترین گربه سان کشور می باشد.
✓ فعالان محیط زیست چه میگویند؟
آقای احمدی از فعالان محیط زیستی میگوید: «آخرین بار حدود ۲۰ سال پیش، رد پای یک پلنگ را دیده… عکس گرفته، گزارش داده، ولی دیگر بعد از آن هیچوقت نه دیده و نه شنیده است.»
او با حسرت ادامه میدهد: «شکارچیها همیشه اقدام به شکار گونههای نادر میکنند، باید با آنها برخورد کرد»
✓ بازگرداندن پلنگ مازندران به جنگلهای شمال ایران
امکان بازگرداندن پلنگ مازندران به جنگلهای شمال ایران شاید امری رؤیایی بهنظر برسد، اما برخی کشورها با برنامههایی مانند احیای زیستگاه میتواند نمونههایی موفق از بازگشت حیاتوحش را ثبت کنند.
اما پیشنیاز این کار، ایجاد زیستگاه امن، مبارزه جدی با شکارچیان و آموزش جوامع محلی است. دکتر نادری، استاد بومشناسی دانشگاه مازندران، در اینباره هشدار میدهد: «اگر الگوی تخریب فعلی ادامه یابد، در آینده نهتنها از پلنگ، بلکه از بسیاری دیگر از گونههای جنگلهای شمال هم فقط نامی باقی میماند.»
✓ سخن پایانی
انقراض پلنگ مازندران، فقط از دست رفتن یک حیوان نیست. این اتفاق نمادی است از بحران گستردهتری که طبیعت ایران را تهدید میکند؛ بحران بیتوجهی، تخریب، و غفلت. شاید دیگر صدای پای پلنگ در جنگل شنیده نشود، اما اگر اکنون نایستیم، صدای سکوت طبیعت بلندتر از هر زمان دیگری به گوش خواهد رسید.
