تیرنگ:
پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، یکی از مهمترین مراکز تحقیقاتی کشور در حوزه بومشناسی دریایی، پس از ۳۷ سال فعالیت علمی در فرحآباد ساری، با حکم قضایی مبنی بر خلع ید از اراضی محل استقرار خود، تعطیل و پلمب شد.
✓ پیشینه و اهمیت پژوهشکده
این پژوهشکده که از سال ۱۳۶۶ فعالیت خود را آغاز کرده بود، با بهرهگیری از ۶ گروه تحقیقاتی تخصصی، نقش کلیدی در حفاظت از تنوع زیستی دریای خزر، ارزیابی ذخایر آبزیان، و توسعه فناوریهای مرتبط با شیلات ایفا میکرد. همچنین، این مرکز دارای بیش از ۵۵۰۰ نمونه ژنتیکی از گونههای مختلف ماهیان خزری بود.
✓دلایل تعطیلی
بر اساس حکم شعبه ۱۱ دادگاه عمومی و حقوقی شهرستان ساری، به دنبال شکایت پنج فرد حقیقی مدعی مالکیت ۱۶.۵ هکتار از اراضی پژوهشکده، رأی خلع ید صادر شد. دادستان عمومی و انقلاب مرکز مازندران اعلام کرد که با توجه به شکایت صورتگرفته، زمین پژوهشکده باید خلع ید شود، اما هنوز اسناد کامل برای اجرای حکم وجود ندارد.
دادستان عمومی و انقلاب مرکز مازندران ضمن تایید وجود حکم از شعبه ۱۱ دادگاه عمومی و حقوقی شهرستان ساری مبنی بر خلعید و مهر و موم پژوهشکده اکولوژی دریای خزر اظهار کرد: موضوع پرونده مربوط به خلع ید پژوهشکده اکولوژی دریای خزر مربوط به گذشته و دادستانی سابق کل کشور بوده که صادر و قابل اجرا است.
علیاکبر عالیشاه در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با توضیح این نکته که پس از بررسی های صورت گرفته مشخص شد هنوز موافقت اصولی این پرونده از سوی ۲ دستگاه محیط زیست و صنعت، معدن و تجارت استان در خصوص مالکیت زمین های شاکیان باطل نشده است، افزود: اگر موافقت اصولی این زمین ها باطل شود قطعا زمین این مرکز که به صورت مشاعی بوده، باید از مشاعی خارج و هر فرد، سهم خود را بگیرد.
دادستان عمومی و انقلاب مرکز مازندران، خاطرنشان کرد: با توجه به رای موجود و شکایت صورت گرفته، زمین این مرکز باید خلع ید شود و دستگاه قضا هم قطعا پیگیری قانونی برای انجام این کار را انجام می هد، اما تاکید می کنم هنوز اسناد کامل برای اجرای حکم وجود ندارد.
✓واکنشها و نگرانیها
تعطیلی این مرکز با واکنشهای گستردهای از سوی دانشجویان، فعالان محیط زیست و مسئولان محلی مواجه شده است. دانشجویان مازندرانی در بیانیهای اعلام کردند که تعطیلی پژوهشکده نهتنها خاموشی یک نهاد علمی، بلکه خاموشی بخشی از صدای ایران در دفاع از حقوق زیستی و اقتصادیاش در دریای خزر محسوب میشود.
استاندار مازندران نیز با تأکید بر اهمیت راهبردی پژوهشکده، بر لزوم استمرار فعالیتهای این مرکز علمی و رفع موانع موجود تأکید کرد.
استاندار مازندران با تاکید بر اهمیت راهبردی پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، بر لزوم استمرار فعالیتهای این مرکز علمی و رفع موانع موجود تاکید کرد.
مهدی یونسی رستمی در نشست شورای اندیشهورزی بسیج رسانه مازندران، با اشاره به جایگاه ویژه پژوهشکده اکولوژی خزر در زمینههای زیستمحیطی، تحقیقاتی و دیپلماسی علمی منطقه خزر، اظهار کرد: این پژوهشکده به عنوان یکی از مراکز علمی برجسته کشور، نقشی اساسی در حفاظت از منابع ژنتیکی دریای خزر، توسعه دانش بومی و تامین امنیت زیستمحیطی منطقه دارد و حفظ و استمرار فعالیت آن، از اهمیت راهبردی برخوردار است.
وی با بیان اینکه حفظ مرجعیت علمی دریای خزر در شهرستان ساری یک مطالبه جدی و اساسی است، تصریح کرد: هرگونه خلل در فعالیت این پژوهشکده، خسارتهای غیرقابل جبرانی به عرصه علمی، زیستمحیطی و حتی وجهه ملی ما وارد خواهد کرد. استانداری مازندران با بسیج تمام ظرفیتهای اجرایی، حقوقی و مدیریتی، برای رفع موانع پیشآمده در مسیر فعالیت این مرکز علمی اقدام خواهد کرد.
استاندار مازندران افزود: در راستای حمایت از تداوم فعالیت پژوهشکده، حتی اگر لازم باشد، آمادگی داریم از ظرفیتهای قانونی موجود استفاده کرده تا ضمن رفع اختلافات، فعالیتهای علمی پژوهشکده بدون وقفه در استان ادامه یابد.
یونسی خاطرنشان کرد: حمایت از مراکز علمی و پژوهشی، یکی از اولویتهای جدی دولت مردمی است و در این مسیر از هیچ تلاشی فروگذار نخواهیم کرد.
وی همچنین نقش رسانهها و نخبگان علمی استان در آگاهسازی افکار عمومی نسبت به اهمیت فعالیتهای پژوهشکده را حائز اهمیت دانست و گفت: حمایت اجتماعی و رسانهای از این مرکز علمی، یک ضرورت است تا در فضایی همدلانه، بتوانیم از دستاوردهای علمی و زیستمحیطی کشور محافظت کنیم.
✓ پیامدهای احتمالی
تعطیلی پژوهشکده میتواند تبعات زیستمحیطی برای مازندران و دیگر استانهای ساحلی به همراه داشته باشد. از دست رفتن دستاوردهای تحقیقاتی، تهدیدی برای ذخایر ژنتیکی آبزیان،و کاهش توان کشور در دیپلماسی زیستمحیطی منطقهای از جمله نگرانیهای مطرحشده است.
✓پرونده اکولوژی نیازمند بازنگری و اصلاح است
حمزه رستمپور معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران در گفتگو با خبرنگار بلاغ در خصوص مهر و موم تنها و مهمترین پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، اظهار کرد: پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، قدیمیترین مرکز تحقیقاتی دریای خزر است که خدمات ارزندهای در حوزه ارزیابی زیستگاهها و ذخایر آبزیزیان به کشور عرضه کرده است.
وی افزود:نکته حائر اهمیتتر آنکه این پژوهشکده در واقع همکار سازمان شیلات ایران در کمیسیون کشورهای حاشیه دریای خزر برای بهرهبردای پایدار از منابع زنده دریای خزر است که غیرفعال شدن این پژوهشکده قطعا آثار نامطلوبی را برای ما در پی خواهد داشت.
معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران، خاطرنشان کرد: مضاف اینکه اساسا زیبنده نیست که تعدادی محقق و پژوهشگر با همه امکانات و بانک ژن، غیرفعال شوند.
رستمپور ادامه داد: این پژوهشکده به جهت اطلاعات روزآمدی که به شیلات ایران در راستای اعمال مدیریت ذخایر آبزیان ارائه میکند، بسیار حائز اهمیت است و با تداوم وضع موجود، این کار روی زمین مانده است.
وی با بیان این نکته که رأی دادگاه برای ما محترم است؛ اعلام کرد: سعی ما در وزارت جهاد کشاورزی بر این است که با مستندات بیشتر، درخواست کنیم که رأی صادره، بازبینی و اصلاح شود.
معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران، گفت: امیدواریم که ریاست قوه قضائیه با حساسیتی که همواره نسبت به برقراری عدالت و صدور رأی عادلانه دارند، پرونده اکولوژی را به صورت ویژه مورد توجه قرار دهند و حقوق دولت در این پرونده، بازگردانده شود.
رستمپور عنوان کرد: بنظر میرسد که قطعا قوه قضائیه یک بازنگری در این پرونده خواهد داشت و امیدواریم به آنجا نرسد که حکم به تخلیه پژوهشکده داده شود، وزارت جهاد کشاورزی قطعا از وجود اساتید، محققان و پژوهشگران این مرکز، استفاده خواهد کرد.
وی تاکید کرد: به لحاظ سازمانی باید این نیروهای انسانی ارزشمند در همان استان حفظ و بکارگیری شوند و نگاه ما این است که از لحاظ مکانی نیز این پژوهشکده در استان مازندران حفظ شود.
معاون وزیر و رئیس سازمان شیلات ایران، اذعان کرد: این پژوهشکده در مازندران شکل و قوت گرفت و یک ساختمان، نمیتواند این حق را از استان مازندران بگیرد و نگاه سایرین نیز باید به همین سمت باشد.
رستمپور اشاره کرد: تمام تلاش ما در بازنگری پرونده از سوی دستگاه قضا است و اگر حکم به تخلیه داده شد در فرصت داده شده به وزارت جهاد، یک مکان مناسب دیگر برای پژوهشکده انتخاب خواهد شد.
وی متذکر شد: خدماتی که این پژوهشکده برای سازمان شیلات ارائه میکند بسیار ارزشمند است و دلیل ندارد که خدمات ارزشمند پژوهشگران این مرکز تحقیقاتی، نادیده گرفته شود.
✓خسارات خلأ پژوهشکده غیرقابل جبران است
محمدصدیق مرتضوی رئیس جدید موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور نیز در خصوص آخرین وضعیت تنها و مهمترین پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، اظهار کرد: موضوعی که برای پژوهشکده اکولوژی دریای خزر اتفاق افتاده است سابقه آن به سالهای دور باز میگردد و یک موضوعی بوده که شرایط خاصی پیش آمده و در نهایت منتج به صدور رأی شده است و اکنون ما متوجه شدیم که این حکم و صدور رأی، بر اساس موازین قانونی نبوده و بعضا یک مسائل و مشکلاتی بوده که حق و حقوق دولت در آن در نظر گرفته نشده است.
وی افزود: هم اکنون در شرایط فعلی، کار اول ما این است که افکار عمومی را به این مسئله آگاه کنیم و به مردم بگوییم که چه اتفاقی رخ داده است؛ موضوع دوم اینکه از طریق مجاری قانونی و قوه قضائیه، درخواست اعاده دادرسی کنیم و ببینیم چگونه با این شرایط میتوانیم دوباره رأی را برگردانیم و این پلمب انجام شده را رفع کنیم.
رئیس جدید موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور خاطرنشان کرد: نکته بعدی آن است که بتوانیم با مقامات استانی از استاندار گرفته تا سایر مقامات ذیمدخل مازندران را که در این موضوع ورود کردند و از حساسیت و ضرورت این پژوهشکده مطلع هستند، رایزنی کنیم تا به کمک آنها از ظلمی که شده و رأی خلاف واقعی که صادر شده است، جلوگیری کنیم.
مرتضوی ادامه داد: در سطح ملی نیز، وزارتخانه ورود کرده است در موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور نیز به همین ترتیب در حال رایزنیهایی هستیم که اسناد و مدارک مورد نظر را به مقامات ملی برسانیم و از طریق مجاری قانونی، اعتراض خودمان را انجام دهیم.
وی بیان کرد: نقش اصلی را در شرایط موجود، اصحاب رسانه و خبرنگاران دارند میتوانند در این زمینه به عنوان افرادی امین، افکار عمومی را روشن کنند و با شکلگیری مطالبه عمومی، کمک کنند تا این در این رأی، بازنگری و اصلاح صورت گیرد.
رئیس جدید موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور عنوان کرد: این پژوهشکده با سابقه درخشانی که دارد خلأ آن میتواند ضایعات و تبعات جبرانناپذیری را برای بخش شیلات کشور بهویژه دریای خزر، صیادان و آبزیپروران منطقه داشته باشد و خساراتی که در پی خواهد داشت قابل جبران نخواهد بود.
مرتضوی اعلام کرد: بنابراین خواهش من از شما به عنوان یکی از رسانههای اثرگذار در استان، آن است که به این موضوع بپردازید و طرح موضوع کنید و ما نیز در سطح ملی، پیگیریهای لازم را انجام خواهیم داد و در حوزه حقوقی یکی از مشاوران برجسته حقوقی کشور در موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور مشغول فعالیت هستند که با همکاران ما در پژوهشکده اکولوژی خزر در تماس مداوم هستند و امیدوار هستیم که در کنار فعالیت گسترده رئیس و همکاران ما در پژوهشکده اکولوژی دریای خزر با ورود دستگاههای مرنبط به این موضوع، مسئله پیش آمده در آیندهی نزدیک، مرتفع شود.
✓حفظ ذخیره ارزشمند تحقیقاتی خزر یک ضرورت است
وی با اشاره به ارزش گرانبهای تحقیقاتی و ارزش هنگفت ریالی نمونههای تحقیقاتی و بانک ژن موجود در پژوهشکده، تاکید کرد: در ادعایی که از سوی موسسه برای مقامات قضایی مطرح شده است عنوان شد که وقتی شما نمونههای زیستی دارید که گنجینههایی هستند و بانکهایی دارید که ارزش مادی آن بسیار بسیار بالا است و اگر این نمونهها از بین برود دیگر قابل جبران نیست؛ یعنی گونهها، نمونهها و بانک ژن موجود در پژوهشکده، حاصل سالها تلاش محققان است و بانک و ذخیره ژنتیکی که ما در پژوهشکده اکولوژی واقع در استان مازندران داریم حفاظت آن وظیفه همه ما است و اگر اتفاقی بیفتد مسئولیت آن به گردن کسانی خواهد بود که این رأی را صادر کردند و باعث و بانی این کار شدند.
رئیس جدید موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور اضافه کرد: بر این اساس، ما درخواستی داشتیم که اجازه دهند همکاران ما در پژوهشکده باشند تا حداقل صدمهای به این ذخائر ارزشمند وارد نشود که متاسفانه تا الآن، پذیرفته نشده است.
مرتضوی با تاکید بر پرهیز از شیوع برخی شایعهها در خصوص بحث جابجایی ساختمان پژوهشکده به استانهای همجوار، مطرح کرد: ما اساسا نباید به چیزی غیر از این موضوع فکر کنیم و تمام تلاش ما این باشد که این رأی را بشکنیم، بنابراین تمام برنامهریزی و تلاش ما این است که این اتفاق بیفتد و نباید به این حواشی بپردازیم و به آن دامن بزنیم.
وی اذعان کرد: معتقدم که تلاش همکاران و خرد جمعی که در سطح ملی وجود دارد، مانع از این میشود که این ذخیره گرانقدر و این ظرفیت بسیار بسیار بالا را ازدست دهیم، باورش برای بنده بسیار سخت است و تمام تلاش ما آن است که این اتفاق رخ ندهد و همکاران ما به محل کار و فعالیت خود بازگردند.
رئیس جدید موسسه تحقیقات علوم شیلاتی کشور با بیان اینکه پژوهشکده اکولوژی دریای خزر در حوزه دریای خزر از بسیاری از جنبهها منحصربفرد است؛ تصریح کرد: از نظر نیروی انسانی متخصص ما دارای افراد صاحبنظر فراوای در مجموعه هستیم که دارای تجربیات ارزشمندی در سطح ملی و بینالمللی بوده و مطرح هستند، از طرفی تجربیاتی که پژوهشگران این مرکز تحقیقاتی در زمینههای مختلف اکولوژی، ارزیابی ذخائر، زیست فناوری و حوزه بهداشت و بیماریها در کشور، سطح منطقهای و حاشیه دریای خزر دارند، بسیار اثربخش و منحصربفرد محسوب میشود.
مرتضوی متذکر شد: بنابراین در اینکه این پژوهشکده یک مرکز بیمانند و منحصربفردی است هیچ شکی نیست و امیدواریم همین مسئله موجب شود تا تصمیمگیران و افرادی که در رأی این پرونده اثرگذار هستند مدنظر قرار دهند و ما را از این نگرانی در بیاورند.
✓سخن پایانی
تعطیلی پژوهشکده اکولوژی دریای خزر، بهعنوان یکی از مراکز علمی حیاتی کشور، زنگ خطری برای آینده زیستمحیطی و امنیت غذایی ایران است. ضروری است که مسئولان ذیربط با بررسی دقیق موضوع و در نظر گرفتن منافع ملی، راهحلی برای ادامه فعالیت این مرکز بیابند.
