هم‌پیمانان طبیعت
هم‌پیمانان طبیعت
محیط‌بانان و مأموران جنگلبانی از جمله گروه‌های کمتر دیده‌شده اما بسیار حیاتی در نظام مدیریتی و حفاظتی کشور هستند

تیرنگ:

محیط‌بانان و مأموران جنگلبانی از جمله گروه‌های کمتر دیده‌شده اما بسیار حیاتی در نظام مدیریتی و حفاظتی کشور هستند. آنان شبانه‌روز در دل جنگل‌ها، مراتع و زیستگاه‌های طبیعی به فعالیت می‌پردازند و مسئولیت سنگین حفاظت از منابع ملی و طبیعی بر دوششان است. در شرایطی که بحران‌های زیست‌محیطی نظیر تغییرات اقلیمی، نابودی جنگل‌ها، خشک‌سالی، آتش‌سوزی‌های گسترده و شکار غیرقانونی حیات وحش به تهدیدی جدی برای زندگی بشر بدل شده است، نقش محیط‌بانان بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند. با وجود این، این قشر با مشکلات فراوانی از جمله نبود حمایت‌های قانونی کافی، کمبود امکانات، مخاطرات جانی و فشارهای روانی دست و پنجه نرم می‌کنند. این گزارش به بررسی ضرورت حمایت از محیط‌بانان و مأموران جنگلبانی، چالش‌های پیش‌روی آنان و راهکارهای تقویت جایگاهشان می‌پردازد.

✓اهمیت وظایف محیط‌بانان و جنگلبانان

۱. حفاظت از سرمایه‌های طبیعی:

جنگل‌ها، مراتع، تالاب‌ها و مناطق حفاظت‌شده شاهرگ حیاتی کشور به شمار می‌روند. این منابع نه‌تنها ارزش اکولوژیکی دارند، بلکه از منظر اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی نیز حیاتی‌اند. بدون حضور حافظان این منابع، بهره‌برداری بی‌رویه، قاچاق چوب، شکار غیرقانونی و آتش‌سوزی‌ها می‌تواند خسارات جبران‌ناپذیری به منابع طبیعی وارد کند.

۲. کنترل شکار و صید غیرمجاز:

یکی از مهم‌ترین وظایف محیط‌بانان جلوگیری از شکار غیرقانونی و قاچاق گونه‌های جانوری است. بسیاری از گونه‌های حیات‌وحش ایران همچون یوز آسیایی، پلنگ ایرانی و خرس قهوه‌ای در معرض خطر انقراض قرار دارند و اگر نظارت محیط‌بانان نباشد، بقای این گونه‌ها تضمین نخواهد شد.

۳. پیشگیری از بلایای طبیعی:

حفظ پوشش گیاهی و جنگلی کشور مستقیماً با کاهش وقوع سیل، رانش زمین و فرسایش خاک در ارتباط است. مأموران جنگلبانی با مراقبت از جنگل‌ها در واقع به حفظ امنیت زیست‌محیطی و حتی امنیت غذایی کشور کمک می‌کنند.

۴. نقش در توسعه پایدار:

منابع طبیعی سالم زمینه‌ساز رونق گردشگری طبیعی و اکوتوریسم است. حضور این عزیزان تضمینی برای پایداری این منابع و توسعه اقتصادی جوامع محلی خواهد بود.

✓چالش‌ها و تهدیدات

با وجود اهمیتی که در وظایف محیط‌بانان و جنگلبانان نهفته است، این قشر با چالش‌های جدی روبه‌رو هستند:

۱. مخاطرات جانی و درگیری‌های مسلحانه:

بارها شاهد بوده‌ایم که محیط‌بانان و یا جنگلبانان در حین انجام وظیفه با شکارچیان یا قاچاقچیان درگیر شده و حتی جان خود را از دست داده‌اند. کمبود تجهیزات ایمنی و دفاعی موجب می‌شود که آن‌ها در برابر مجرمان آسیب‌پذیر باشند.

۲. فشارهای روانی و اجتماعی:

زندگی در شرایط سخت طبیعی، مأموریت‌های طولانی‌مدت در مناطق دورافتاده، دوری از خانواده و تهدیدهای مداوم، فشار روحی سنگینی بر محیط‌بانان و جنگلبانان تحمیل می‌کند.

۳. کمبود امکانات و تجهیزات:

بسیاری از پاسگاه‌های محیط‌بانی و جنگلبانان فاقد خودروی مناسب، تجهیزات ارتباطی و وسایل مدرن پایش هستند. این امر توانایی مأموران را برای مقابله با تهدیدها کاهش می‌دهد.

۴. ضعف حمایت‌های قانونی:

در برخی موارد، محیط‌بانان و جنگلبانان در جریان درگیری‌های کاری، ناخواسته موجب جرح یا مرگ شکارچیان با قاچاقچیان متخلف می‌شوند. اما به‌جای برخورد حمایتی، گاه با مشکلات قضایی و حقوقی روبه‌رو می‌شوند. این مسئله انگیزه کاری را در میان آنان تضعیف می‌کند.

۵. حقوق و مزایای پایین:

با توجه به سختی کار، میزان حقوق و مزایای دریافتی محیط‌بانان و جنگلبانان متناسب با تلاش و خطرات آنان نیست. این مسئله سبب بی‌انگیزگی و حتی ترک خدمت در برخی موارد می‌شود.

✓ضرورت حمایت از محیط‌بانان و مأموران جنگلبانی

۱. تضمین امنیت غذایی و زیست‌محیطی کشور:

حفظ جنگل‌ها و منابع طبیعی مستقیماً به بقای کشاورزی، منابع آب و کیفیت زندگی مردم مرتبط است. بنابراین حمایت از محیط‌بانان و جنگلبانان در واقع سرمایه‌گذاری برای آینده کشور است.

2. افزایش بازدارندگی در برابر متخلفان:

وقتی محیط‌بانان و جنگلبانان از حمایت قانونی و تجهیزات کافی برخوردار باشند، متخلفان جرئت کمتری برای شکار یا تخریب منابع طبیعی پیدا می‌کنند.

۳. ارتقای جایگاه اجتماعی و انگیزشی:

قدردانی و حمایت مادی و معنوی از محیط‌بانان موجب افزایش انگیزه آنان و ارتقای جایگاه اجتماعی این قشر خواهد شد.

✓راهکارهای پیشنهادی برای حمایت

۱. تقویت حمایت‌های قانونی:

ضروری است قوانینی تصویب و اجرا شود که در صورت وقوع درگیری‌های ناگزیر، محیط‌بانان و جنگلبانان مورد حمایت قضایی قرار گیرند و در صورت دفاع مشروع از تعقیب قانونی معاف باشند.

۲. افزایش حقوق و مزایا:

پرداخت حقوق متناسب با سختی کار، بیمه‌های ویژه و مزایای انگیزشی، می‌تواند به ارتقای وضعیت شغلی آنان کمک کند.

۳. تجهیزات مدرن و آموزش:

تأمین خودروهای مناسب، دوربین‌های مداربسته، پهپادهای پایش، وسایل ارتباطی امن و آموزش‌های تخصصی می‌تواند کارایی آنان را چند برابر کند.

۴. حمایت‌های روانی و اجتماعی:

ایجاد مراکز مشاوره روان‌شناسی، کاهش مأموریت‌های طولانی و امکان استفاده بیشتر از مرخصی می‌تواند به سلامت روانی این عزیزان کمک کند.

۵. مشارکت مردمی و جوامع محلی:

جلب مشارکت جوامع محلی در حفاظت از جنگل‌ها و منابع طبیعی می‌تواند بار مسئولیت را کاهش داده و آن‌ها را به همکاران اجتماعی مجهز کند.

۶. فرهنگ‌سازی عمومی:

از طریق رسانه‌ها و نظام آموزشی باید آگاهی مردم نسبت به اهمیت محیط‌بانان و جنگلبانان افزایش یابد تا جامعه به آنان به‌عنوان قهرمانان ملی نگاه کند.

✓ سخن پایانی

محیط‌بانان و مأموران جنگلبانی سربازان گمنام جبهه محیط زیست هستند. در شرایطی که منابع طبیعی کشور با تهدیدهای جدی مواجه است، نقش آنان حیاتی‌تر از همیشه است. اما بدون حمایت قانونی، اجتماعی و مادی، نمی‌توان انتظار داشت که این قشر به‌طور مؤثر وظایف خود را انجام دهند. حمایت از این عزیزان نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای بقا و توسعه پایدار کشور است. تقویت قوانین، بهبود وضعیت معیشتی و تجهیز آنان به فناوری‌های نوین، سرمایه‌گذاری برای آینده‌ای سالم‌تر و پایدارتر برای همه ما خواهد بود.