تیرنگ:
استان مازندران، با جنگلها، رودها و قلههای سربهفلککشیدهاش، سرزمین شگفتیهاست، اما در دل این طبیعت زیبا، شهرستان سوادکوه شمالی با روستاهای این شهرستان، جلوهای خاص از زندگی بومی، فرهنگ اصیل و طبیعت بکر را به نمایش میگذارد. این منطقه، که از شهرستان سوادکوه جدا شده و در سال ۱۳۹۲ به عنوان شهرستانی مستقل به نام «سوادکوه شمالی» شکل گرفت، امروزه میزبان دهها روستا با پیشینه تاریخی، فرهنگی و طبیعی غنی است.
✓جغرافیای فرهنگی و طبیعی
سوادکوه شمالی از نظر جغرافیایی در منطقهای کوهستانی و جنگلی قرار دارد که همزمان از نعمت رودخانههای دائمی، کوههای مرتفع، و جنگلهای انبوه برخوردار است. در ارتفاعات این منطقه، روستاها معمولاً پراکندهاند و ساختار معماری آنها نیز با توجه به توپوگرافی زمین شکل گرفته است. خانهها معمولاً با چوب و گل ساخته شدهاند، شیروانیهای شیبدار برای مقابله با بارانهای شدید مازندران رایجاند و هنوز هم بسیاری از خانههای قدیمی بوی چوب بارانخورده و تنور داغ میدهند.
✓ زندگی اقتصادی و معیشتی
اقتصاد روستایی در سوادکوه شمالی عمدتاً بر پایهی کشاورزی، دامداری و تا حدودی باغداری استوار است. در فصل بهار و تابستان، زمینهای سرسبز روستاها میزبان گلههای دام بوده و شالیکاران مشغول برداشت برنج هستند.
در برخی از روستاها ، هنوز رسم دامداری سنتی و ییلاقنشینی حفظ شده است. مردم در ماههای گرم سال به ارتفاعات کوچ میکنند و در کلبههای چوبی خود به دامپروری میپردازند. این سبک زندگی، اگرچه بهتدریج در حال کمرنگشدن است، اما هنوز نمادی از پیوند عمیق مردم با طبیعت است.
✓فرهنگ و آیینها
در روستاهای سوادکوه شمالی، زبان و گویش مازندرانی با لهجهی خاص سوادکوهی هنوز هم جاری است. نسل قدیم این روستاها تلاش میکنند با قصهگویی، شعرخوانی، و اجرای آیینهای بومی مانند نوروزخوانی، جشن تیرگان، و مراسم عاشورا، فرهنگ بومی را به نسل جدید منتقل کنند.
یکی از رسوم رایج، کایر است که در کارهایی مثل ساخت خانه، برداشت محصول یا دامداری اجرا میشود. در این سنت، مردان یا زنان روستا برای انجام کاری خاص دور هم جمع میشوند و در پایان، میزبان با پخت غذاهای محلی مانند آش دوغ، نان تنوری و گوشت محلی از آنها پذیرایی میکند.
✓مهماننوازی و تعامل با گردشگران
با افزایش علاقه مردم به طبیعتگردی و گردشگری روستایی، برخی روستاهای سوادکوه شمالی به مقاصدی محبوب تبدیل شدهاند. اما آنچه بیش از طبیعت گردشگران را جذب میکند، مهماننوازی مردم محلی است.
در یکی از روستاهای لفور، خانوادهای که به صورت خانوادگی اقامتگاه بومگردی راهاندازی کردهاند، میگویند: «بیشتر از نیمی از مهمانهای ما دوست دارند کنار ما نان بپزند، در باغ کمک کنند یا حتی لب چشمه بشینند و قصههای پدربزرگ را گوش بدهند.»
اینجا، مهمان فقط تماشاگر نیست، بلکه بخشی از زندگی روستاست.
✓ چالشها و فرصتها
با وجود ظرفیتهای فراوان، روستاهای سوادکوه شمالی با چالشهایی نیز روبهرو هستند؛ از جمله کمبود زیرساختهای ارتباطی، مهاجرت جوانان به شهر، و تغییر سبک زندگی سنتی. بااینحال، برخی از جوانان محلی با ایجاد کسبوکارهای کوچک روستایی، احیای صنایع دستی و تولید محصولات ارگانیک تلاش میکنند زندگی را به روستاها بازگردانند.
دولت نیز با اجرای طرحهایی چون بومگردی، جادهسازی روستایی و تجهیز مدارس، تلاش دارد فاصله این روستاها را با شهر کمتر کند. اما حفظ اصالت فرهنگی در کنار توسعه، همچنان دغدغهی بسیاری از اهالی است.
✓سخن پایانی
روستاهای سوادکوه شمالی، فراتر از یک مقصد طبیعی، بخشی از میراث زندهی مازندراناند؛ جایی که میتوان در صدای چشمه و آواز پرندگان، ردپای فرهنگ، تاریخ و سادگی را یافت. این روستاها با وجود چالشها، همچنان استوار ایستادهاند و آغوش خود را به روی طبیعتگردان، پژوهشگران و هر کسی که به دنبال آرامش و اصالت است، باز نگهداشتهاند.
