تیرنگ:
نیما یوشیج، پدر شعر نو فارسی، نهتنها یک چهره ادبی بلکه یکی از نمادهای هویت فرهنگی مازندران به شمار میرود؛ هویتی که امروز مسئولان استان درباره آن سخن میگویند و محور برنامههای توسعه فرهنگی، گردشگری و حتی پروژههای عمرانی قرار گرفته است. سخنان اخیر مدیران حوزه فرهنگ و میراث نشان میدهد که نام و میراث نیما در حال تبدیلشدن به یک محور راهبردی برای بازآفرینی فرهنگی و هنری مازندران است.
در همین راستا، محمد محمدی مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی مازندران با تأکید بر نقش بنیادین زبان تبری در شکلگیری شخصیت و جهان فکری نیما، میگوید:
«مهمترین موضوع برای نیما، فرهنگ مادریاش بود. مناطق لواسان، طالقان و شمیرانات همگی گویش زبان تبری دارند و حفظ این زبان یک ضرورت است.»
او سپس منطقه بلده را یکی از مهمترین بسترهای تاریخی این زبان معرفی میکند و «این بخش از تبرستان، همچنان خاستگاه زندگی اصیل و ریشهدار است.»
این سخنان بهخوبی نشان میدهد که برای مسئولان فرهنگی استان، نیما تنها یک شاعر نوپرداز نیست، بلکه حلقه ارتباطی میان زبان تبری، میراث بومی و هویت تاریخی مازندران به شمار میآید. بر همین اساس، پروژههای فرهنگی مرتبط با او نیز از جنبه نمادین و هویتساز برخوردار شدهاند.
✓آرامگاه نیما؛ پروژهای ملی با رویکرد هویتی
محمدی در بخش دیگری از سخنانش از آغاز پروژهای تازه خبر میدهد:
«انجمن مفاخر که پیشتر مسئولیت ساخت آرامگاههایی چون حافظ، سعدی و فردوسی را بر عهده داشته، این پروژه را با بودجهای مناسب در برنامه سال جاری قرار داده و به زودی اجرایی خواهد شد.»
احداث آرامگاه نیما، علاوه بر تکریم یک چهره ادبی، کارکردی گردشگری و فرهنگی نیز خواهد داشت؛ زیرا با ایجاد یک نقطهثقل فرهنگی در زادگاه او، میتوان جریان تازهای از گردشگری ادبی را در منطقه فعال کرد. این رویکرد در سخنان محمدی نیز دیده میشود، آنجا که درباره برنامههای هفته مازندران میگوید:
«میتوان مراسم بزرگداشت نیما را به ۲۶ شهریور منتقل و همایش ملی جایزه ادبی نیما را در ۲۱ آبان در شهر نور برگزار کرد تا اختتامیه هفته مازندران همچنان با نام این شاعر بزرگ همراه باشد.»
این سخنان نشان میدهد که مسئولان استان به دنبال یک برندسازی فرهنگی حول نام نیما یوشیج هستند؛ رویکردی که اگر با برنامهریزی دقیق همراه باشد، میتواند هم برای فرهنگ بومی و هم برای صنعت گردشگری ارزش افزوده ایجاد کند.
✓بلده و یوش؛ نامزدهای احتمالی ثبت جهانی
مسئله دیگر که در کنار یادبود نیما اهمیت یافته، بحث ثبت جهانی دو منطقه مرتبط با زندگی اوست. حسین ایزدی مدیرکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی مازندران میگوید:
«بلده و یوش را به عنوان گزینههای اصلی برای ثبت جهانی معرفی کرد.»
او سپس با اشاره به جایگاه تاریخی و طبیعی مازندران، توضیح میدهد:
«ما به این هویت تاریخی و این خطه میبالیم. و بزرگداشتهایی مانند مراسم نیما یوشیج، بهانهای است تا نشان دهیم مازندران، با طبیعت متنوع کوه، دشت، صحرا و دریا، هر یک ظرفیتی بینظیر برای گردشگری است.»
ایزدی همچنین با تأکید بر غنای میراث تاریخی منطقه اظهار میکند:
«همانطور که ‘کندلوس’ بعنوان یک روستای جهانی گردشگری معرفی شد، ما تمام همت خود را به کار خواهیم بست تا ‘بلده’ و ‘یوش’ نیز به فهرست میراث جهانی یونسکو افزوده شوند.»
ثبت جهانی یوش و بلده میتواند آثار مهمی بر اقتصاد محلی داشته باشد. تجربه کندلوس نشان میدهد که چنین عنوانی، ضمن رونق گردشگری، سبب ارتقای زیرساختها و افزایش کارآفرینی محلی خواهد شد. با این حال، مدیرکل میراث فرهنگی تأکید میکند که این مسیر بدون مشارکت مردم ممکن نیست:
«تعامل و همراهی روستاییان شرط اصلی موفقیت در این مسیر است.»
او همچنین با نگاهی کلانتر به آینده توسعه استان میگوید:
«ما در مازندران باید به سمت یک تحول پایدار حرکت کنیم تا اقتصاد این سرزمین احیا شود و این هدف، تنها با گام برداشتن همگانی محقق خواهد شد.»
✓وصیت نیما؛ مسئلهای خانوادگی یا موضوعی فرهنگی؟
یکی از محورهای مهم سخنرانیها، موضوع وصیت نیما یوشیج است. عبدالوحید فیاضی نماینده مردم نور و محمودآباد میگوید:
«در روزهای اخیر نامهای از شراگیم یوشیج دریافت کردم که در آن بر اجرای وصیت پدرش مبنی بر انتقال کالبد عالیه جهانگیر به یوش تأکید شده بود.»
این نماینده مجلس در ادامه تأکید میکند که روند قانونی این وصیت در حال پیگیری است:
«طی رایزنی با وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی، مقرر شد اصل وصیتنامه تحویل داده شود و روند قانونی آن پیگیری شود.»
فیاضی همچنین اجرای این وصیت را گامی مهم در مسیر اعتلای فرهنگی میداند:
«ما باید خانه موزه نیما را با پرونده ثبت جهانی که در دست اقدام است، پیوند بزنیم. به نتیجه رساندن این کار، خدمتی بزرگ به فرهنگ ایران خواهد بود.»
از منظر تحلیلی، طرح دوباره وصیت نیما – پس از دههها – نشان میدهد که نام او امروز فراتر از یک چهره ادبی، وارد حوزه تصمیمگیریهای فرهنگی و حتی اجرایی شده است. این موضوع همچنین میتواند حساسیتهای اجتماعی پیرامون هویت بومی و بازآفرینی میراث را افزایش دهد.
✓بلده؛ ظرفیتهای یک قطب گردشگری
فیاضی در پایان سخنان خود بر اهمیت منطقه بلده تأکید میکند:
«منطقه بلده از مواهب انسانی و طبیعی سرشاری برخوردار است و به دلیل وجود مفاخری چون نیما یوشیج، پتانسیل تبدیل شدن به یک قطب گردشگری را دارد.»
او از مدیران استان میخواهد:
«برای معرفی و توسعه فرهنگ و تمدن این منطقه بیش از گذشته تلاش کنند.»
این سخنان بیانگر یک رویکرد توسعهمحور است؛ رویکردی که تلاش دارد میراث ادبی و فرهنگی را به ابزاری برای رونق اقتصادی تبدیل کند. اگرچه این مسیر در بسیاری از نقاط جهان بهعنوان «گردشگری فرهنگی» تجربه شده، اما موفقیت آن در مازندران وابسته به دو عامل اساسی است:
1. تکمیل زیرساختهای گردشگری و حفاظت میراث فرهنگی
2. جلب مشارکت واقعی جامعه محلی
✓سخن پایانی
مرور سخنان مسئولان فرهنگی، گردشگری و نمایندگان مجلس نشان میدهد که «نیما یوشیج» امروز یک محور کلیدی در برنامههای توسعه فرهنگی مازندران شده است. از پروژه احداث آرامگاه گرفته تا پیگیری وصیتنامه، از برگزاری همایشهای ملی تا تلاش برای ثبت جهانی یوش و بلده، همگی نشان میدهد که میراث این شاعر بزرگ به ابزاری برای ساخت یک هویت فرهنگی نوین و همچنین توسعه پایدار منطقه تبدیل شده است.
اما چالش اصلی در آینده این است که این برنامهها از سطح شعار فراتر رفته و به برنامههای عملی، پایدار و مشارکتمحور تبدیل شوند. مازندران، با برخورداری از نیما و میراث غنی تبری، فرصتی کمنظیر برای تبدیلشدن به قطب گردشگری فرهنگی ایران دارد؛ فرصتی که اگر با دقت مدیریت شود، میتواند به احیای اقتصادی و فرهنگی این خطه کمک شایانی کند.
