نقش حیاتی آزمایشگاه های دامپزشکی در سلامت عمومی
نقش حیاتی آزمایشگاه های دامپزشکی در سلامت عمومی
در تقویم علمی کشور، روز علوم آزمایشگاهی فرصتیست برای پاسداشت تلاش‌ خاموش اما مؤثر گروهی از متخصصان که پشت دیوارهای شیشه‌ای آزمایشگاه‌ها، نبض سلامت جامعه را در دست دارند.

تیرنگ، دکتر امیرحسین مشرفی

دکتردامپزشک، استاد دانشگاه و مؤسس آزمایشگاه دامپزشکی، نخبه ملی:

در تقویم علمی کشور، روز علوم آزمایشگاهی فرصتیست برای پاسداشت تلاش‌ خاموش اما مؤثر گروهی از متخصصان که پشت دیوارهای شیشه‌ای آزمایشگاه‌ها، نبض سلامت جامعه را در دست دارند. اگرچه ذهن اغلب مردم با شنیدن واژه «آزمایشگاه»، به سمت تشخیص بیماری‌های انسانی می‌رود، اما نباید فراموش کرد که بخش مهمی از این جبهه علمی، در حوزه دامپزشکی رقم می‌خورد، جایی که آزمایشگاه‌های دامپزشکی نه تنها از جان دام و طیور محافظت می‌کنند، بلکه نقش تعیین‌کننده‌ای در سلامت عمومی جامعه، امنیت غذایی و کنترل بیماری‌های مشترک میان انسان و حیوان دارند.

امروزه مفهوم «One Health» یا «سلامت واحد» به عنوان رویکردی نوین در سیاست‌گذاری‌های سلامت جهانی مطرح شده است. این دیدگاه بر پیوند ناگسستنی میان سلامت انسان، حیوان و محیط زیست تأکید دارد. در این میان، علوم آزمایشگاهی دامپزشکی دقیقاً در نقطه تلاقی این سه محور قرار گرفته‌اند. در واقع هر نمونه‌ای که در آزمایشگاه‌های دامپزشکی بررسی می‌شود، تنها اطلاعاتی درباره وضعیت دام به ما نمی‌دهد؛ بلکه می‌تواند هشداری پیشرس برای جلوگیری از بحران‌های گسترده در سطح جامعه انسانی باشد.

برای مثال، بیماری تب کریمه کنگو، یکی از بیماری‌های مشترک و خطرناکی‌ست که در صورت عدم شناسایی به‌موقع در دام‌ها، می‌تواند به یک فاجعه انسانی منجر شود. یا در نظر بگیریم آنفلوانزای فوق‌حاد پرندگان را که هر ساله تهدیدی جدی برای صنعت طیور، اقتصاد کشور و سلامت مردم محسوب می‌شود. تشخیص سریع، دقیق و علمی این بیماری‌ها تنها در گرو وجود آزمایشگاه‌های دامپزشکی مجهز و نیروی انسانی متخصص است.

از سوی دیگر، اهمیت آزمایشگاه‌های دامپزشکی صرفاً به حوزه بیماری‌ها محدود نمی‌شود. این آزمایشگاه‌ها در زمینه کنترل کیفیت مواد غذایی با منشأ دامی نیز نقش کلیدی دارند. شیر، گوشت، تخم‌مرغ و سایر فرآورده‌های دامی که روزانه وارد سفره خانواده‌ها می‌شود، اگر بدون بررسی‌های دقیق آزمایشگاهی وارد بازار مصرف شود، می‌تواند حامل سموم، آنتی‌بیوتیک‌های باقی‌مانده، فلزات سنگین یا عوامل میکروبی خطرناک باشد. آزمایشگاه دامپزشکی اینجاست که به‌عنوان نگهبان سلامت غذایی جامعه عمل می‌کند.

علاوه بر وظیفه تشخیص، آزمایشگاه‌های دامپزشکی نقش کلیدی در پایش و مراقبت نیز دارند. این پایش‌ها به سیاست‌گذاران و نهادهای تصمیم‌گیرنده کمک می‌کند تا روند شیوع بیماری‌ها را در کشور تحت کنترل بگیرند، واکنش‌های سریع و مؤثر داشته باشند و از بروز همه‌گیری‌ها جلوگیری کنند. بی‌شک، در غیاب این اطلاعات علمی و تحلیلی، تصمیم‌گیری در حوزه سلامت عمومی به کاری کورکورانه و پرهزینه تبدیل می‌شود.

با تمام این اوصاف، جایگاه علوم آزمایشگاهی دامپزشکی در نظام سلامت کشور هنوز آن‌گونه که باید، شناخته نشده است. این بخش تخصصی بلکه در نگاه عمومی نیز کمتر مورد توجه قرار گرفته است.

روز علوم آزمایشگاهی، فرصتیست تا به این تلاشگران گمنام ادای احترام کنیم، آنان که با دقتی مثال‌زدنی، زیر میکروسکوپ‌ها و دستگاه‌های پیشرفته، به دنبال حقیقتی می‌گردند که ممکن است جان هزاران انسان و حیوان را نجات دهد. مسئولیت ما چه در جایگاه متخصص، دانشگاهی یا مدیر این است که این حوزه را بیش از پیش با توسعه زیرساخت‌های آزمایشگاهی، تربیت نیروی انسانی متخصص، تأمین بودجه کافی و مهم‌تر از آن، ایجاد فرهنگ قدردانی از این خدمات علمی و حیاتی تقویت کنیم.

در پایان، روز علوم آزمایشگاهی را به همه فعالان در این عرصه تبریک عرض میکنم. امید دارم که در آینده‌ای نه‌چندان دور، نقش بی‌بدیل علوم آزمایشگاهی دامپزشکی در مدیریت سلامت جامعه بیش از پیش درک شود و حمایت‌هایی درخور این جایگاه صورت گیرد.