تیرنگ:
راهاندازی بازارچه دائمی صنایعدستی، گامی تازه برای پیوند اقتصاد محلی با هویت فرهنگی استانهای شمالی است. این بازارچهها میتواند نهتنها محلی برای فروش دستساختههای هنرمندان شمال کشور باشد، بلکه به قطب گردشگری، اشتغالزایی و احیای هنرهای بومی تبدیل شود؛ جایی که بوی چوب، پارچه و گِل، روایتگر تاریخ کهن این سرزمین خواهد بود.
در دل شهرهای سرسبز استانهای شمالی، از رشت تا ساری و گرگان، صدای چکش مسگران، بوی چوب و نمد و نقش رنگهای پارچهبافان دوباره شنیده و دیده میشود.
فرصتی که میتوان از آن بهره گرفت و با راهاندازی بازارچههای صنایعدستی با الهام از معماری بومی شمال کشور، غرفههایی با سقفهای شیروانی چوبی، پنجرههای رنگی و نمایی برگرفته از خانههای قدیمی روستایی ساخت. این فضا نهتنها محلی برای داد و ستد، بلکه مکانی برای تجربه فرهنگی خواهد بود؛ جایی که بازدیدکنندگان میتوانند از نزدیک مراحل ساخت گلیم، سفال، نمد یا سازهای محلی را ببینند و حتی در کارگاههای آموزشی کوتاهمدت شرکت کنند.
✓ احیای هنرهای در حال فراموشی
شمال ایران، بهویژه مازندران، گنجینهای از هنرهای کهن است؛ از چادرشببافی و لاکتراشی گرفته تا سفالکاری و نمدمالی. بسیاری از این هنرها در دهههای اخیر در معرض فراموشی قرار گرفتهاند؛ اما میتوان با ایجاد بازارچههای صنایعدستی، امید تازهای برای احیای آنها زنده کرد.
«قربانی»، یکی از هنرمندان نمدمال، در گفتوگو با خبرنگار تیرنگ میگوید: «سالها در خانه کار میکردم و مشتریهایم محدود بودند. با راهاندازی بازارچه جدید، هم دیده میشویم، هم میتوانیم مستقیم کار بفروشیم. مهمتر از همه اینکه مردم یادشان میآید نمد مازندران فقط یک سوغاتی نیست، بخشی از هویت ماست.»
✓پیوند گردشگری و اقتصاد محلی
با توجه به جایگاه شمال کشور بهعنوان یکی از قطبهای گردشگری، بازارچه صنایعدستی میتواند به یکی از مقاصد اصلی گردشگران داخلی و خارجی تبدیل شود. طبق برآورد کارشناسان، هر سال چند میلیون نفر از این استانها بازدید میکنند. اگر تنها درصد کوچکی از آنان از بازارچه خرید کنند، گردش مالی بزرگی در اقتصاد محلی ایجاد خواهد شد.
همچنین این بازارچهها میتواند به توسعه گردشگری روستایی و فرهنگی کمک کند. بسیاری از گردشگران ترجیح میدهند در سفرهای خود علاوه بر بازدید از طبیعت، با زندگی و فرهنگ محلی نیز آشنا شوند. غرفههای آموزشی و اجرای زنده ساخت صنایعدستی، جذابیتی است که گردشگر را درگیر تجربهای واقعی میکند.
در کنار جنبه گردشگری، ایجاد این بازارچهها نقش پررنگی در اشتغالزایی پایدار دارد. بسیاری از زنان روستایی که در سالهای اخیر به دلیل نبود بازار فروش از فعالیت هنری خود دست کشیده بودند، اکنون میتوانند دوباره به چرخه تولید بازگردند. این یعنی پیوند هنر، معیشت و پایداری اجتماعی.
✓ استفاده از ظرفیتهای دیجیتال
یکی از بخشهای نوآورانه این طرح، راهاندازی سامانه فروش آنلاین صنایعدستی شمال کشور است. هنرمندان میگویند بازارچه فیزیکی میتواند با پلتفرم دیجیتال همراه باشد تا محصولات آنها به سراسر کشور و حتی بازارهای خارجی عرضه شود.
با راهاندازی چنین سامانهای، فروشندگان محلی قادر خواهند بود محصولات خود را در قالب بستهبندی استاندارد و معرفینامه فرهنگی ارسال کنند. این اقدام نهتنها به توسعه صادرات غیرنفتی کمک میکند، بلکه برند «صنایعدستی شمال ایران» را به نامی شناختهشده در سطح ملی و حتی بینالمللی تبدیل خواهد کرد.
✓ ظرفیتهای فرهنگی و گردشگری آینده
راهاندازی بازارچه صنایعدستی میتواند در آینده بستر شکلگیری دهکدههای فرهنگی را نیز فراهم کند؛ مجموعههایی که در آن تولید، آموزش، اقامت و گردشگری فرهنگی در کنار هم قرار میگیرند. چنین پروژههایی در استانهای دیگر مانند اصفهان و کرمان موفق بودهاند و شمال ایران نیز میتواند از این الگو بهرهمند شود.
کارشناسان معتقدند اگر این طرح با رویکرد مشارکت مردمی و آموزش مستمر همراه باشد، نه تنها به رونق اقتصادی منجر میشود بلکه نسل جوان را نیز به سمت حفظ میراث فرهنگی سوق میدهد.
✓ گنبدکاووس نیازمند بازارچه صنایعدستی
«ناصر بارانی» رئیس شورای اسلامی شهر گنبدکاووس، نبود بازارچه دائمی برای عرضه محصولات صنایعدستی را از حلقههای مفقوده توسعه شهری دانست و گفت: «راهاندازی چنین مکانی به ایجاد اشتغال و درآمد پایدار برای هنرمندان — که اغلب بانوان سرپرست خانوار هستند — کمک میکند و موجب رونق گردشگری شهرستان میشود.»
وی افزود: شهرداری میتواند از زمینهای در اختیار خود برای احداث این بازارچه استفاده کند، ضمن اینکه نماینده مردم در مجلس نیز قول تأمین ۱۰۰ میلیارد ریال اعتبار را داده است.
«امیرعلی لطیفی» شهردار گنبدکاووس نیز با تأیید آمادگی شهرداری برای اجرای این طرح گفت: «در حاشیه دیوار ضلع شرقی بنای تاریخی گنبد قابوس فضای مناسبی برای ایجاد حداقل ۱۰۰ غرفه صنایعدستی وجود دارد و میراث فرهنگی میتواند مجوز آن را به شهرداری بدهد.»
لطیفی همچنین بر استفاده از فضای مجازی برای عرضه و فروش صنایعدستی تأکید کرد و افزود: با آموزش فعالان کسبوکارهای خرد، میتوان فروش و درآمد این قشر را افزایش داد.
«ایوب هلاکو» مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی گلستان نیز در ادامه از اعضای شورا و شهرداری خواست تا همایشهای سرمایهگذاری برگزار و زمینه رونق تولید و اشتغال را فراهم کنند. او گفت: «ایجاد بازارچه دائمی برای مشاغل خانگی و صنایعدستی و برگزاری دورههای آموزشی ایمنی از اقدامات ضروری برای گنبدکاووس است.»
✓ سخن پایانی
استانهای گیلان، گلستان و مازندران در کنار جنگل و دریا، میتوانند صاحب بازاری شوند که رنگ و بوی فرهنگ دارد. بازارچه صنایعدستی نه فقط محلی برای خرید و فروش، بلکه صحنهای از زندگی، هنر و تاریخ است؛ جایی که دستان هنرمند مردان و زنان شمال با رنگ، چوب و نخ از گذشته میگویند و آیندهای روشنتر میبافند.
