تیرنگ:
مهاجرت غیربومی ها به این خطه شمال كشور در سال های اخیر روند رو به رشدی یافت.
هر چند امار دقیقی از میزان مهاجران به استان وجود ندارد، اما خشكسالی و وجود ریزگردها در استان های جنوبی كشور دلیل مهاجرت به استان مازندران است.
گفته میشود بیشترین مهاجران غیربومی به مازندران مربوط به استان های تهران، خراسان، خوزستان، یزد، قزوین و لرستان هستند.
حدودِ ۸۰۰هزار نفر طی دو سالِ اَخیر به مازندران مهاجرت کردند و اگر سیل مهاجرت همینطور ادامه پیدا کند شاهدِ مهاجرتهای گسترده از استانهای مختلفی مثلِ فارس، و سیستان و بلوچستان، که فرونشستهای زیاد در اون صورت میگیرد، خواهیم بود.
✓ تغییرات اقلیمی عامل اصلی مهاجرت به شمال!
زمین در 30 سال گذشته بهصورت متناوب گرمتر شده. حالا دیگر تغییرات اقلیمی فقیر وغنی نمیشناسد. همه کشورها داخل یک قایق نشستهاند.
پژوهشها نشان میدهد که 30 سال آینده برای خاورمیانه از جمله کشور ما در حوزه تغییرات اقلیمی و بحرانهای ناشی از آن دهههای پرمخاطرهای است.
آمارهای بارش سالانه در فلات ما دقیقاً نشان دهنده کاهش شدید نزولات جوی در سالهای اخیر است. از سوی دیگر هر ساله بر دامنه خشکسالی استانها افزوده میشود. غالب استانهای کشور به غیر چند استان از جمله مازندران، «گیلان»، «اردبیل» و «چهارمحالوبختیاری» وضعیتی بحرانی دارند. به عبارتی بحران خشکسالی از مرزهای متعارف عبور کرده است.
فرآیند این بحران خود ماجرایی پیچیده و متنوع دارد. ابتدا خشكسالی هواشناسی اتفاق میافتد كه در آن باران كاهش و دما افزايش میيابد. در مرحله بعد اين خشكسالی خود را در بخش آب نشان میدهد. رودخانهها، سدها و چاهها كمآب میشوند و رودخانههای فصلی خشك میشود. در مرحله سوم اين اتفاق در كشاورزی میافتد. باغها خشك و محصولات كشاورزی كم میشود و در مرحله پایانی آثار اقتصادی و اجتماعی آن نمود پيدا میكند، مهاجرت در روستاها افزايش میيابد و پديده حاشيهنشينی و مشكلات اجتماعی و اقتصادی آن نيز حادتر میشود.
به نظر میرسد که بیشتر استانهای کشور در مرحله سوم خشکسالی هستند. خبرهایی چون خشک شدن دریاچه ارومیه، تالاب گاوخونی و زایندهرود از درستی چنین نظری حکایت دارد. مسأله حاد، مرحله چهارم و بحرانهای اجتماعی ناشی از خشکسالی و مهاجرتهای ناگزیر، نابودی بخش کشاورزی، منازعات ناشی از تقسیم آب، بیکاری و تنوع بحرانهای اجتماعی است.
✓ آیا دیگر روستا نخواهیم داشت؟
بنابه نظر یکی از پژوهشگران محیط زیست در دو دهه آینده فقط در 2 استان شمالی روستا خواهیم داشت.
به یک تعبیر در 2 دهه آینده روستاها در اغلب مناطق کشور از بین می روند. عنصر و مولفه اصلی و اساسی مدیریت بحرانها مسأله زمان و مدیریت آن است. اکنون ما شاهد مهاجرت بی شماری از هموطنان به مازندران و دیگر استانهای شمالی هستیم. مهاجرتهای ناگزیری که در تاریخ ما بیسابقه نیست. اما پرسش اینجاست که استان مازندران با مساحتی در حدود 24 هزار کیلومتر مربع و جمعیتی حدود 3 میلیون و 300 هزار نفر تحمل چنین تغییری را دارد؟
✓ مهاجرت بیشتر، تغییر کاربریهای فراوانتر!
افزایشِ مهاجرت به شهرهای شمالی که عمدهترین دلیلش، جذابیتهای مقصد و شرایطِ اقلیمی منطقهست، یک چالشِ بزرگ است، چرا که نیاز به ساخت و سازِ بیش از اندازهی مسکن افزایش پیدا میکنذ و این به معنای نیاز به زمین است.
این زمین از کجا تامین میشود؟ بله! در حقیقت، منابعِ طبیعی و جنگلهای شمال در معرضِ تهدید قرار میگیرند و افزایشِ قیمت در بخش مسکن و املاک، تغییر کاربری ها و ساخت و سازهای غیرمجاز در قالب تفکیک، قطعهبندی و دیوارکشی را بیشتر شاهد خواهیم بود.
در حال حاضر خریدِ چند برابری زمین از سوی مهاجرانِ غیرِ بومی و كاهشِ قیمتِ محصولاتِ كشاورزی از دلایل اصلی رغبتِ كشاورزان به فروشِ اراضی كشاورزی به غیرِ بومیهاست.
درآمدِ هر هكتار زمینِ كشاورزی از شالیکاری و باغداری با در نظر گرفتنِ چالشها و هزینه هایش در مقایسه با قیمتِ فروشِ همین زمین در هر هكتار تفاوتِ بسیار فاحشی دارد. در نتیجه فروش زمینها برای کشاورزان شغل کاذب ایجاد میکند.
از دیدگاهِ دیگر، نظراتی چون فرهنگِ متفاوت و ناهمگونی مهاجران، سطح تحصیلاتِ متفاوت و حتی لزومِ حاشیهگذاری و استقرارِ اجباریِ مهاجرهای غیربومی در محلههای خاص و جدا از شهر هم وجود دارد.
بزرگتر شدن بحرانهای بیکاری و محیط زیستی مثل زباله در استانهای شمالی، همچنین خطر از بین رفتن زبان و خرده فرهنگهای محلی چالشهای دیگر این مهاجرت های گسترده به شمال است.
نگاهی کوتاه به معاملاتِ زمین و مِلک و خونههایی که چراغهایشان تنها در تعطیلات روشن میشود و در هم تنیده شدن حضور افراد غیر بومی در جمعیتِ استان، از اشتیاقِ غیرِ بومیها برای زندگی یا برخوردار بودن از خانه دوم در مازندران نشانی دارد.
مهاجرت 800 هزار نفر به مازندران در عرض دو سال، یک خبر معمولی و یک نشانه ساده نیست و نباید از کنار این نشانههای منفی، به سادگی و آسانی گذشت.
✓ دولتها به دنبال راهی برای مدیریت و حل بحران خشکسالی و آب در کشور
در این باره پیش تر پروفسور علی یخکشی، پدر دانش محیط زیست ایران به خبرنگار تیرنگ گفته بود که دولتها به دنبال راهی برای مدیریت و حل بحران خشکسالی و بحران آب در کشور هستند اما در صورت ادامه روند خشکسالی، ازدیاد جمعیت در ایران و مصرف بی رویه آب، این بحرانها شدیدتر میشوند.
وی ادامه داد: ممکن است در آینده نه چندان دور بسیاری از شهرهای ایران فاقد آب شوند و مردم آن مناطق به ویژه مردم فلات مرکزی ایران مجبور به مهاجرت شوند و اگر به استانهای دیگری که منابع آبی بیشتری را در اختیار دارند مهاجرت کنند قطعاً بحران شدید فرهنگی، اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و کمبود منابع در این استانها به وجود میآید. باید دولت راهکارها و تمهیدات لازم را برای جلوگیری از تشدید این بحرانها انجام دهد.
او گفت: تغییرات آب و هوایی در طی سالها و به مرور و از زمانی که انسان دست به نابودی طبیعت زد، به وجود آمد. نابود کردن منابع طبیعی تجدیدپذیر مانند جنگل و مرتع اثرات سویی بر وضعیت آب و هوای یک منطقه گذاشته و تغییرات آب و هوایی نقش مهمی در بحران خشکسالی جهان گذاشت؛ در ایران نیز اثرات سو خشکسالی بیشتر مشاهده و احساس میشود چرا که سطح وسیعی از منابع طبیعی تجدیدپذیر کشور تخریب شده است. تا زمانی صاحبان صنایع تصمیم نگیرند که متعادل و درست رفتار کنند ما شاهد تغییرات آب و هوایی خواهیم بود.
مهاجرت به شمال ایران در حالی است که این استانها خود درگیر کم آبی و مشکلات اقتصادی هستند.
✓ ۳۵۰۰ هکتار از مزارع مازندران به دلیل کم آبی زیر کشت نرفت
نماینده مردم ساری و میاندورود در مجلس گفت: حدود سه هزار و ۵۰۰ هکتار از مزارع مازندران طی سالهای گذشته به دلیل کم آبی زیر کشت نرفته است.
علی بابایی پسماند، جنگل، اقتصاد دریاپایه، تغییر کاربری اراضی، ساخت وسازهای غیرمجاز، بیکاری و… را از جمله مسائل مهم بیان کرد و افزود: مازندران در تمامی شاخصها در کشور حرف برای گفتن دارد و انتظار داریم دو وزیر از مازندران در کابینه حضور داشته باشد.
بابایی تنشهای آبی را از دیگر مسائل استان مازندران بیان کرد و گفت: کشاورزان طی سالهای اخیر خسارتهای زیادی متحمل شدند و بیش از سه هزار و ۵۰۰ هکتار از اراضی کشاورزی زیر کشت نرفته است.
وی گفت: مازندران خدمات ملی ارائه میدهد ولی سرانه بودجهای استان ملی نیست و باید در این زمینه بین مجلس و دولت تفاهم داشته باشیم و در مازندران با کسری شدید منابع آبی روبرو هستیم و باید ساخت سد فینسک متوقف شود.
✓پیامدهای مهاجرت، تخریب روستاها و از رونق افتادن کشاورزی و دامداری
منفرد جامعهشناس در گفتوگو با خبرنگار تیرنگ میگوید که از دید مهاجران امکانات شغلی و رفاهی بیشتری در مازندران وجود دارد که به این استان اعتبار و شخصیت میدهد.
وی با بیان اینکه از پیامدهای مهاجرت، تخریب روستاها و از رونق افتادن کشاورزی و دامداری در استانی مانند مازندران است، ادامه داد: در پدیده مهاجرت، ارزشها و هنجارهای فرهنگی افراد دچار فروریختگی میشود که خود باعث پدیدآمدن آسیبهای اجتماعی دیگر است.
وی با بیان اینکه جمعیت استانهای شمالی به دلیل وضعیت جوی مناسب هر روز افزایش مییابد و مهاجرتهایی به مازندران صورت میگیرد و غیربومیها زمینهای استان را خریداری میکنند که قطعاً تبعات سو فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی به همراه خواهد داشت، ادامه داد: در شهری که مقصد مهاجران است نیاز به مسکن، کالاهای اساسی زندگی، آموزش و بهداشت افزایش پیدا میکند، اما وقتی ما برنامهریزی نداشته باشیم نیازهای انباشته بدون پاسخگویی مناسب سبب کاهش رفاه در شهرهای مقصد میشود.
