تیرنگ:
مازندران بهعنوان یکی از قطبهای کشاورزی ایران، سالانه سهم بزرگی در تأمین برنج، مرکبات، کیوی، چای، گل و گیاهان زینتی و دیگر محصولات کشاورزی ایفا میکند. اما در پس این درخشش، چالش بزرگی در حال شکلگیری است که آینده کشاورزی این استان را تهدید میکند: افزایش سن کشاورزان و بیعلاقگی نسل جوان به حضور در مزارع.
طبق آمارهای غیررسمی، میانگین سنی کشاورزان مازندرانی به بیش از ۵۵ سال رسیده است. این یعنی بخش بزرگی از بدنه فعال کشاورزی را افراد بالای میانسال تشکیل میدهند که با وجود تجربه فراوان، دیگر توان سابق برای کار طاقتفرسا در مزرعه را ندارند.
✓ چرا جوانان پشت به زمین کردهاند؟
پرسش اصلی اینجاست: چرا نسل جوان تمایلی به ادامه راه پدران و مادران خود در زمینهای کشاورزی ندارد؟ پاسخ، مجموعهای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است. نبود درآمد پایدار، بیثباتی بازار، نبود امکانات رفاهی، فقدان بیمه و آینده مبهم کشاورزی از دلایل اصلی بیعلاقگی جوانان به این شغل سخت و پراسترس است.
رضا – کشاورز ۶۳ سالهای از روستایی در شیرگاه – میگوید: «پسر من در تهران کارگری میکنه. میگه حاضر نیست بیاد تو این گرما علف وجین کنه و آخرش هم پول کود و سموم رو نتونه دربیاره.»
جوانان امروز، با دسترسی به شبکههای اجتماعی و تصویر شغلی بهتر، به دنبال کارهایی با جایگاه اجتماعی و درآمدی بالاتر هستند. کشاورزی سنتی با ساختار فرسوده، برای آنها جذابیتی ندارد.
✓ پیامدهای غیبت جوانان در کشاورزی
این روند نه تنها به کاهش تدریجی نیروی کار منجر میشود، بلکه تهدیدی برای امنیت غذایی و تولید داخلی نیز به شمار میرود. از سوی دیگر، نبود نیروهای جوان باعث رکود در نوآوری، عدم پذیرش فناوریهای جدید و وابستگی بیشتر به روشهای سنتی شده است.
کارشناسان هشدار میدهند اگر این روند ادامه یابد، در ۱۰ سال آینده زمینهای کشاورزی زیادی در استان رها شده و مازندران به استانی مصرفکننده تبدیل خواهد شد.
✓راهحلها چیست؟
برای بازگرداندن جوانان به مزارع، سیاستگذاریهای دقیق، حمایتهای هدفمند و تحول در نگاه به کشاورزی ضروری است. مهمترین اقداماتی که میتوان در این زمینه انجام داد عبارتند از:
ـ توانمندسازی مالی جوانان با وامهای بدون بهره و تضمین خرید محصولات
ـ توسعه زیرساختهای کشاورزی مدرن برای کاهش سختی کار
ـ ایجاد بازارهای دیجیتال برای فروش مستقیم محصول توسط کشاورز
ـ ایجاد مشوقهای بیمهای، بازنشستگی، و امنیت شغلی برای کشاورزان جوان
ـ آموزش مهارتهای نوین کشاورزی از طریق دانشگاهها و مراکز علمی در مناطق روستایی
✓نمونههای موفق؛ نور امید
در برخی مناطق استان، جوانانی که با روشهای نوین مثل گلخانهداری، کشاورزی هوشمند یا برندینگ محصول وارد حوزه کشاورزی شدهاند، موفق به کسب درآمد مناسب و اشتغال پایدار شدهاند. این نشان میدهد با تغییر نگاه و سیاستهای حمایتی، میتوان موج تازهای از انگیزه را در جوانان ایجاد کرد.
✓سخن پایانی
کشاورزی، ریشه فرهنگی و اقتصادی مازندران است. اگر نسل جوان با آن بیگانه بماند، نه تنها اقتصاد استان، بلکه هویت آن نیز آسیب خواهد دید. برای نجات کشاورزی، باید بهجای شعار، راهکارهای عملی برای جوانسازی بدنه کشاورزی اجرا شود. آینده زمین، در دستان جوانان است، اگر به آنها فرصت داده شود.
