تیرنگ:
تالاب بینالمللی میانکاله، این گنجینه طبیعی که در شرق مازندران آرمیده است، سالهاست میان شعلههای آتش، صدای گلولههای شکارچیان و تورهای صیادان بیرویه، برای بقا میجنگد. بارها کارشناسان هشدار دادهاند که اگر روند تخریب ادامه یابد، این ذخیرهگاه زیستکره جهانی ممکن است بخشی از حیات خود را برای همیشه از دست بدهد.
اکنون طرحی نو در افق حفاظت از این تالاب در حال شکلگیری است؛ طرحی که به کمک «چشمهای هوشمند» یا همان دوربینهای نظارتی قرار است میانکاله را از تکرار فجایع زیستمحیطی نجات دهد.
✓ دوربینهای نظارتی، ناجی میانکاله از آتشسوزی و صید بیرویه
رئیس ذخیرهگاه میانکاله گفت: پایش تصویری میتواند در پیشگیری از آتشسوزیهای فصلی، مقابله با شکار غیرمجاز و جلوگیری از صید بیرویه بسیار مؤثر باشد.
علیاکبر فدایی، رئیس ذخیرهگاه میانکاله اعلام کرد: درصورت تأمین اعتبار دوربینهای نظارتی در تالاب بینالمللی میانکاله نصب خواهند شد تا پایش محیطزیستی بهصورت شبانهروزی و آنلاین انجام شود. وی با اشاره به نقش مؤثر این طرح در کنترل مخاطرات زیستمحیطی، افزود: پایش تصویری میتواند در پیشگیری از آتشسوزیهای فصلی، مقابله با شکار غیرمجاز و جلوگیری از صید بیرویه بسیار مؤثر باشد. با گسترش مساحت تحت پوشش، انتظار داریم امنیت زیستمحیطی میانکاله بهطور چشمگیری افزایش یابد. رئیس ذخیرهگاه میانکاله تأکید کرد: امیدواریم با بهرهگیری از فناوریهای نوین و همکاری نهادهای مسئول، بتوانیم گامهای مؤثری در جهت حفظ و احیای این تالاب ارزشمند برداریم.
تالاب میانکاله همواره در معرض تهدیداتی چون تخریب زیستگاه، شکار غیرمجاز و حریقهای فصلی قرار داشته است. اجرای پایش الکترونیک میتواند بهعنوان ابزاری کارآمد در مدیریت بحران و واکنش سریع به مخاطرات محیطزیستی عمل کند.
سخنان رئیس ذخیرهگاه میانکاله، نشان از یک تغییر رویکرد مهم در حفاظت از محیطزیست کشور دارد؛ تغییر از روشهای سنتی به سامانههای نظارت هوشمند. در جهانی که فناوری در هر عرصهای نقش نجاتبخش دارد، میانکاله نیز قرار است از چشمان الکترونیکی برای دفاع از طبیعت خود بهره گیرد.
پایش تصویری شبانهروزی نهتنها ابزار کنترل تخلفات است، بلکه میتواند به عنوان سامانه هشدار سریع برای حریقها عمل کند. تجربه آتشسوزیهای سالهای اخیر در میانکاله نشان داد که نبود تجهیزات نظارتی باعث تأخیر در مهار آتش شده و بخشهایی از زیستگاه پرندگان مهاجر در آتش سوخته است. دوربینهای نظارتی، با ارسال زنده تصاویر، میتوانند نخستین شعلهها را شناسایی کرده و پیش از گسترش حریق، نیروهای امدادی را باخبر کنند.
✓فناوری در خدمت حیات وحش
در دنیای امروز، بسیاری از مناطق حفاظتشده جهان با کمک فناوریهای هوشمند، نظارت بر شکار و صید را به سطحی بیسابقه رساندهاند. استفاده از پهپادها، حسگرهای حرارتی و دوربینهای دید در شب در کشورهای شرق آسیا و آمریکای جنوبی موجب شده تا شکار غیرقانونی تا ۷۰ درصد کاهش یابد. طرحی مشابه در میانکاله نیز میتواند تحولی مشابه ایجاد کند.
با نصب این دوربینها، مسیرهای ورود متخلفان، نقاط پرخطر و حتی گونههای در معرض خطر بهصورت آنلاین رصد میشوند. این دادهها نهتنها در واکنش سریع مؤثرند، بلکه به تصمیمسازیهای مدیریتی بلندمدت نیز کمک میکنند.
از سوی دیگر، این سیستمها میتوانند الگوی تردد و زیست جانوران را نیز ثبت کنند و به پژوهشگران در مطالعات اکولوژیک یاری رسانند. در واقع، میانکاله با اجرای این طرح، تنها یک منطقه نظارتی نخواهد بود، بلکه به آزمایشگاهی زنده برای علم محیطزیست بدل میشود.
✓ضرورت همکاری نهادی
علیاکبر فدایی در سخنان خود به درستی بر همکاری نهادهای مسئول تأکید کرده است. فناوری به تنهایی کافی نیست؛ اگر پشتیبانی اداری، بودجهای و حقوقی وجود نداشته باشد، حتی پیشرفتهترین تجهیزات نیز بلااستفاده میمانند.
برای موفقیت این طرح، سازمان حفاظت محیطزیست، استانداری مازندران، نیروی انتظامی و سازمانهای مردمنهاد باید در کنار یکدیگر قرار گیرند. همچنین، مشارکت جوامع محلی اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا تجربه نشان داده هرگاه مردم خود را در حفاظت از طبیعت سهیم بدانند، میزان تخلفات به شکل محسوسی کاهش مییابد.
در این میان، نقش آموزش نیز پررنگ است. اگر ساکنان روستاهای اطراف بدانند که دوربینها صرفاً ابزار نظارت نیستند بلکه به حفظ منابع حیاتی آنان کمک میکنند، بهجای مقاومت، به همکاران محیطبانان تبدیل خواهند شد.
✓میانکاله، میراث در خطر
میانکاله یکی از ۱۳ ذخیرهگاه زیستکره ایران است که در فهرست یونسکو به ثبت رسیده و از لحاظ تنوع گونهای یکی از مناطق بینظیر خاورمیانه به شمار میرود. با این حال، فشار انسانی، تغییرات اقلیمی، و بیتوجهی در سالهای گذشته، حیات این اکوسیستم را به مرز بحران رسانده است.
در چنین شرایطی، بهرهگیری از فناوریهای نوین نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی فوری است. اگر دوربینهای نظارتی بتوانند حتی یک شکار غیرمجاز یا یک آتشسوزی بزرگ را پیشگیری کنند، سرمایهگذاری در این طرح چندین برابر ارزش خواهد داشت.
✓سخن پایانی
میانکاله امروز در نقطه عطفی تاریخی قرار دارد؛ نقطهای میان مرگ تدریجی و احیای هوشمند. طرح پایش تصویری که رئیس ذخیرهگاه از آن سخن گفته، میتواند آغازگر فصل تازهای در حفاظت از محیطزیست ایران باشد. فناوری اگر با اراده، آگاهی و همکاری همراه شود، میتواند ناجی واقعی طبیعت باشد.
چشمهای هوشمندی که قرار است بر فراز این تالاب نصب شوند، نه فقط دوربینهایی فلزی، بلکه نماد امیدند؛ امید به اینکه آخرین بهشت پرندگان ایران، دوباره آرام بگیرد و زمزمه حیات در میان نیزارهایش ادامه یابد.
