تیرنگ:
پل قدیمی محمدحسنخان که از روی رودخانه بابلرود در شهر بابل میگذرد، از آثار دوره قاجاریان است که به جای پل قدیمیتری ساخته شده است. به نوشته تاریخ بیهقی، در دوره غزنوی در این محل پلی چوبی وجود داشته است، که به نوشته تاریخ طبرستان ابن اسفندیار، بعدها به دستور نصیرالدوله شاه غازی (۵۵۸-۵۳۶ ه. ق.) «زر به خروارها ریخته شد و پارو در میان زد و … پلی از خشت و آهک بنا کردند».
این پل در اوایل حکمرانی کریمخان زند، به سال ۱۱۴۶، محمدحسنخان قاجار جد آغامحمدخان قاجار، که شهر بارفروش (شهر بابل فعلی) و سایر نقاط مازندران را تصرف کرده و در جنگ بر کریمخان زند پیروز شدهبود به پاس قدردانی از مردم بابل، با صرف هزینه ۱۲۰۰۰ تومان ساخته شد.
تا سال ۱۳۴۳ ارتباط بابل و آمل از طریق همین پل ممکن بود تا اینکه در همین سال راه جدیدی ساخته شد، اما سال ها پس از ان نیز عبور و مرور از روی این پل خسته انجام می گرفت که این امر انتقادهایی را هم به دلیل صدماتی که میتواند به این اثر ملی وارد کند به همراه داشتهاست.
به همین منظور و به دلیل قابلیت عبور تنها یک باند سوارهرو و ترافیک سنگین بر روی پل محمدحسنخان و به دلیل حجم ترافیک سنگین در محور قدیم بابل به آمل، معاونت ساخت و توسعه راههای وزارت راه و ترابری تصمیم به ایجاد پلی بتنی یکطرفه در کنار پل قدیمی موجود گرفت.
مهدوی شهروند بابلی که در رشته کارشناس فرهنگی تحصیل کرده است در گفتوگو با تیرنگ با بیان اینکه پل تاريخی “محمد حسن خان” واقع در شهرستان بابل، در تاريخ 1356/2/22 خورشيدی به شمارهی 1414 در سیاهه آثار ملی ایران جای گرفت. این پل در اواخر دوره ی زنديه، به دست والی وقت بارفروش(بابل) “محمد حسن خان قاجار”،( نیای آغا محمدخان قاجار) به گونه معماری صفوی بنیان شد، گفت: اين اثر تاريخی 6 متر پهنا و 140 متر درازا و دارای 8 تاق چشمه است و بلندای اين پل تا کف رودخانه (بابلرود)11متر است. متاسفانه به برهان وضعیت نگهداری موجود، این اثر تاریخی به یکی از نگرانی ها و دغدغههای اصلی فعالان و دوستداران میراث فرهنگی تبدیل شده است.
این فعال فرهنگی با بیان اینکه
با وجود عمر بسیار و هشدارهای کارشناسان و فعالان حوزه میراث فرهنگی نسبت به تخریبهای انسانی و طبیعی، متاسفانه تاکنون هیچ اقدامی برای پاسداری و صیانت و نجات بخشی آن روی نداده است، ادامه داد: پس از بازگشایی جاده کنار گذر ساحلی، صدمات وارده به آن چند برابر شده است. بر بنیان نگارههای موجود از سال 90 تاکنون، این اثر ارزشمند تاریخی دچار آسیب های جدی شده است؛ تخریب چند تاق چشمه، به برهان برخورد خودروهای سنگین به آن، حجم بالای یادگار و دیوار نویسیهای نا موزون و ناهنجار، ایجاد ترک و شکاف در بخشی از بدنه و کف بالایی پل، به برهان تردد خودرو های سنگین و فوق سنگین(تریلر های باربری)، دست اندازیهای غیر کارشناسانه به بهانه زیبا سازی آن، همانند نصب چراغ و پرچم و…، شـوند نابسامانیهای جدی برای این بنای عظیم و ارزشمند و ایجاد نگرانیهای بسیار برای کارشناسان و دوستداران این حوزه شده است.
مهدوی گفت: باید هرچه زودتر در اندیشه ایجاد آگاهی و دانش جهت شناخت ارزشهای ملی،فرهنگی و اقتصادی این دست آثار گران سنگ برای مسئولان، مدیران و شهروندان بود، چرا که نبود دانش و دغدغه نسبت به پاسداشت از آثار فاخر فرهنگی، تاریخی و هنری، سبب ناهنجاریها میشود.
✓تخصیص اعتبار نجات بخش
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بابل اظهار کرد: برای بازسازی پل تاریخی ۳۰۰ ساله بابل ۲۰ میلیارد ریال اعتبار ملی در نظر گرفته شد.
مهران فلاح گفت: مرمت و بازسازی این بنای تاریخی یکی از مطالبه های جدی دوستداران میراث فرهنگی بود که در حال تحقق است.
وی با بیان این مطلب که بعد از واریز شدن اعتبار تخصیصی مرمت این بنای فاخر آغاز می شود، اظهار کرد: بازسازی پل تاریخی محمد حسن خان زیر نظر کارشناسان برجسته میراث فرهنگی انجام می شود.
فلاح گفت: با اعتبار در نظر گرفته شده علاوه بر این که شکاف های و بخش های تخریبی این پل که به واسطه تردد خودروهای سبک و سنگین ایجاد شد مرمت می شود بلکه با همکاری شهرداری زیبا سازی این محدوده هم در دستور کار قرار دارد.
✓رستگاری برای «محمدحسن خان»
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی با بیان این مطلب که در حال حاضر اتفاق نظر خوبی برای مرمت بناهای تاریخی بابل وجود دارد، ادامه داد: همه باید به این باور برسند که حفظ بنای تاریخی فقط بر عهده میراث فرهنگی نیست و همه دستگاه های اداری و شهروندان باید در این مسیر کمک کار باشند.
وی افزود: دولت به تنهایی قادر به مرمت و بازسازی همه بناهای تاریخی نخواهد بود و باید از ظرفیت خیران در این بخش استفاده بیشتری شود.
✓تردد خودروهای سبک هم ممنوع شود
رییس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی بابل اظهار کرد: در حال حاضر جدی ترین خواسته میراث فرهنگی و دستداران میراثی ممنوعیت مطلق و همیشگی تردد خودروهای سبک و سنگین از زیر پل است.
مهران فلاح گفت: هر چند در حال حاضر تردد خودروهای سنگین از زیر پل تاریخی ممنوع است و هر از چند بار خودروهای سنگین این ممنوعیت را رعایت نمی کنند اما خواسته ما آن است تا تردد خودروهای سبک هم به طور کلی ممنوع شود.
وی با اشاره به این مطلب که طراحی یک جاده جایگزین در محدوده پل محمد حسن خان برای این بنا بسیار نجات بخش است، ادامه داد: اگر خواهان یک کار اساسی برای پل محمد حسن خان هستیم باید ممنوعیت تردد جدی گرفته شود.
این مقام مسوول تصریح کرد: تردد هر دستگاه خودروی سبک از زیر پل محمد حسن خان بدون تردید از عمر مفید این بنای فاخر می کاهد.
✓سخن پایانی:
پل تاریخی محمدحسنخان، نه فقط مسیری برای عبور، بلکه نشانهای از هویت و حافظه جمعی مردم بابل است. امروز، این اثر ارزشمند، بیش از هر زمان دیگری نیازمند توجه، مرمت و صیانت است. اگرچه تخصیص اعتبار و وعده مرمت، گامی امیدوارکننده است، اما بقای این پل تنها با همت و همکاری همهجانبه مسئولان، شهروندان و حتی خیران فرهنگی ممکن خواهد بود. شاید وقت آن رسیده باشد که به جای عبور بیتفاوت از روی تاریخ، دست در دست هم برای نجات آن بایستیم؛ پیش از آنکه خیلی دیر شود.
