تیرنگ:
همزمان با فصل برداشت گندم در استانهای شمالی کشور، شعلههای آتش یکی پس از دیگری بر جان مزارع سبز و طلایی مازندران افتاده و خسارات سنگینی به کشاورزان و امنیت غذایی کشور وارد کرده است. طبق گزارشهای میدانی، تنها در چند ماه گذشته بیش از چند مورد آتشسوزی در زمینهای کشاورزی استان رخ داده است که بیشتر آنها مربوط به مزارع آماده برداشت گندم بودهاند.
این آتشسوزیها نهتنها زحمات یکساله کشاورزان را بر باد داده، بلکه موجب کاهش پیشبینی تولید گندم استان شده است؛ محصولی که تأمین نان مردم ایران به آن وابسته است.
✓ گندم در آتش؛ از بهشهر تا گلوگاه
در روزهای پایانی اردیبهشت و آغاز خرداد، شهرستانهایی مانند گلوگاه، بهشهر، نکا و… صحنه آتشسوزیهای پیدرپی در مزارع گندم بودند. شعلههایی که گاه از بیاحتیاطی روشن میشود و گاه علت های دیگر بیان میشود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی مازندران خسارت آتش سوزی در ۵۰ هکتار از گندمزارهای گلوگاه را ۳۰ میلیارد ریال اعلام کرد.
بابک مؤمنی در حاشیه بازدید از مزارع گندم گلوگاه در گفتوگو با خبرنگاران بر تسریع در روند پرداخت خسارت به کشاورزان تاکید کرد.
وی با اشاره به اینکه حدود ۵۰ هکتار از مزارع گندم طعمه حریق شده است، گفت: بر اساس برآوردهای اولیه، خسارت وارده به کشاورزان بالغ بر ۳۰ میلیارد ریال تخمین زده شده است.
مؤمنی افزود: به منظور تسریع در روند جبران خسارت کشاورزان آسیبدیده، مقرر شد اقدامات مربوط به برآورد و پرداخت خسارت تسریع شده و پس از تأیید فرماندار شهرستان، اقدامات لازم انجام شود.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی استان مازندران دستور بررسی وضعیت سامانه انتقال آب در منطقه و امکانسنجی کشتهای جایگزین را صادر کرد و بر حمایت کامل این سازمان از کشاورزان آسیبدیده تاکید کرد.
مؤمنی همچنین با اشاره به بازدید از منطقه عمران لو و اجرای سیستمهای آبیاری کمفشار و بازچرخانی آب ضمن ابراز رضایت از پیشرفت کار، بر تکمیل هرچه سریعتر این پروژه مهم تاکید کرد و وعده داد اقدامات لازم جهت تکمیل باقیمانده پروژه تا پایان تابستان انجام شود.
✓علت آتشسوزی چیست؟!
بررسیهای اولیه کارشناسان نشان میدهد بخش زیادی از این آتشسوزیها ناشی از بیاحتیاطی انسانی بوده است؛ مواردی نظیر رها کردن تهسیگار، آتش زدن بقایای گیاهی بدون کنترل، یا استفاده از ماشینآلات فرسوده و فاقد سیستم خاموشی سریع.
یکی از کشاورزان منطقه نکا به تیرنگ میگوید:
> «مزرعه ما آماده برداشت بود. شبهنگام شعلهور شد. محصول یک ماه ما نابود شد، اکنون جز بدهی هزینه ها چیزی برایمان نمانده است.»
✓تأثیر اقتصادی؛ آسیب چندجانبه
بر اساس برآوردهای کارشناسان، هر هکتار گندم در مازندران بهطور میانگین ۴ تا ۶ تن محصول میدهد. در شرایطی که ایران همچنان واردکننده بخشی از گندم مصرفی خود است، چنین خسارتی علاوه بر لطمه به معیشت کشاورزان، میتواند بر تعادل بازار گندم و آرد در کشور نیز اثر بگذارد.
همچنین، بخش زیادی از مزارعی که دچار آتشسوزی شدهاند، تحت پوشش بیمه نبوده یا خسارت آنها بهموقع پرداخت نشده است.
✓نبود امکانات مهار آتش؛ کشاورزان در خط مقدم
بسیاری از کشاورزان میگویند هنگام آتشسوزی، هیچ امدادگری در دسترس نبوده و آنها با وسایل ابتدایی مانند بیل، آب و… به جنگ آتش رفتهاند.
یکی از کشاورزان میگوید:
> «تا آتشنشانی از شهر برسد، نصف زمین سوخته بود. اگر یک تانکر یا تراکتور آبرسان در روستا داشتیم، شاید میشد نجاتش داد.»
بسیاری از روستاهای کشاورزی مازندران فاقد ایستگاههای آتشنشانی مستقل هستند و برای مهار هر حادثه، باید منتظر خودروهای امدادی از چندین کیلومتر دورتر ماند.
✓ مدیریت بحران؛ حلقه مفقوده در مزارع کشاورزی
کارشناسان معتقدند آتشسوزی در مزارع کشاورزی یک موضوع فصلی و قابل پیشبینی است و نباید هر سال با آن بهعنوان «اتفاقی ناگهانی» برخورد شود. از سوی دیگر، نبود نقشههای مدیریت ریسک، پایگاههای محلی اطفای حریق و آموزش عمومی باعث شده تا هر ساله در مازندران و سایر استانهای کشاورزی، این تراژدی تکرار شود.
رحیمی، کارشناس کشاورزی در گفتوگو با تیزنگ، میگوید:
> «ما باید در کنار تولید، روی تابآوری هم کار کنیم. کشاورز ما بیمه نمیشود، ابزار ایمنی ندارد، آموزش ندیده. طبیعی است که وقتی آتش میآید، همهچیز میسوزد؛ هم محصول، هم امید.»
✓پیشنهادها و راهکارها
در پی این اتفاقات، برخی از اقدامات نظیر تشکیل ستاد مقابله با آتش در مزارع کشاورزی در استان میتواند به حل این مشکل کمک کند. همچنین اقداماتی مانند موارد زیر میتواند موثر باشد:
-ایجاد پایگاههای آتشنشانی روستایی
-الزام به تجهیز کمباینها و تراکتورها به خاموشکننده
-تدوین برنامههای آموزشی پیشگیرانه برای کشاورزان
-تأمین اعتبارات خاص برای بیمه محصولات کشاورزی در مناطق پرخطر
-افزایش گشتهای پایش و نظارت در فصل برداشت
سخن پایانی:
مزارع گندم مازندران نهفقط بخشی از اقتصاد بومی، بلکه تکهای از امنیت غذایی کشور هستند. آتشسوزیهای پیدرپی در این مناطق باید بهعنوان یک تهدید ملی نگریسته شود. امروز آنچه در دشتهای شمالی خاکستر میشود، صرفاً خوشههای گندم نیست؛ بلکه زحمات یکساله کشاورز، نان مردم و اعتماد به مدیریت بحران کشور است. تنها راه پیش رو، پیشگیری هوشمند، آموزش فراگیر و حمایت عملی از تولیدکننده است، پیش از آنکه نان فردا هم در آتش امروز بسوزد.
