رضا شریعتی خبرنگار
مازندران، یکی از استانهای تاریخی و فرهنگی ایران است که در طول قرون متمادی، همچنان میراثی غنی از سنتها، هنرها، آداب و رسوم و مکانهای تاریخی خود را حفظ کرده است. این میراث فرهنگی نهتنها بخشی از هویت مردم این استان است، بلکه بهعنوان یکی از مهمترین ارکان هویت ملی ایران نیز شناخته میشود. اما در دنیای امروز، با گسترش شهرنشینی، تغییرات فرهنگی و صنعتی، این میراث در معرض خطر جدی قرار گرفته است و نیازمند اقدامات فوری برای حفظ و احیا است.
1. حفظ هویت فرهنگی
میراث فرهنگی مازندران بخش مهمی از هویت و تاریخ مردم این منطقه است. از جمله این میراث میتوان به زبان مازندرانی، موسیقی سنتی، پوششهای محلی، هنرهای دستی، معماری خانههای قدیمی و جاذبههای تاریخی اشاره کرد. هر یک از این عناصر، ریشه در تاریخ و زندگی روزمره مردم دارد و حذف یا فراموشی آنها، منجر به گسست نسلها و از دست رفتن ارتباط فرهنگی میان گذشته و حال میشود. بنابراین، حفظ و احیای این میراث، برای تقویت هویت فرهنگی و حافظه تاریخی جامعه ضروری است.
2. آثار تاریخی و معماری
مازندران با دارا بودن بسیاری از آثار تاریخی، مانند قلعههای باستانی، امامزادهها، مساجد قدیمی و خانههای سنتی، بهعنوان یکی از مناطق مهم کشور در زمینه گردشگری تاریخی شناخته میشود. این آثار نهتنها ارزش تاریخی دارند، بلکه بهعنوان نمادهایی از مهارتهای معماری سنتی، نشاندهنده فرهنگ و هنر بومی هستند. احیای این آثار بهعنوان میراث مشترک بشری میتواند علاوه بر حفظ هویت فرهنگی، جاذبههای گردشگری استان را تقویت کرده و باعث رونق اقتصادی شود.
3. موسیقی و هنرهای سنتی
موسیقی مازندران یکی از غنیترین و متنوعترین بخشهای فرهنگ این استان است که در کنار نغمههای محلی، آواهای متنوعی را به دنیای موسیقی ایرانی اضافه کرده است. با این حال، بسیاری از این سنتهای موسیقیایی، بهدلیل تغییرات زندگی روزمره و ورود موسیقی مدرن، در معرض فراموشی قرار دارند. حفظ و احیای موسیقی و سایر هنرهای سنتی مازندران مانند
هنرهای دستی مانند گلیمبافی و فرشبافی نهتنها بهعنوان میراث فرهنگی بلکه بهعنوان ابزاری برای تقویت صنعت گردشگری و ایجاد اشتغال نیز اهمیت دارد.
4. آداب و رسوم
آداب و رسوم مازندران، از جمله جشنها و مراسمهای خاصی که در ایام مختلف سال برگزار میشود، از جمله بزرگترین منابع میراث فرهنگی این استان است. این مراسمات در طول زمان از نسلی به نسل دیگر منتقل شدهاند. اما امروزه این مراسمها با تهدیدهایی نظیر تغییرات اجتماعی، نفوذ فرهنگهای غربی و تغییر سبک زندگی روبهرو هستند. حفظ این آداب و رسوم، باعث تقویت روابط اجتماعی و انسجام در جامعه میشود و از فراموشی تاریخ و سنتها جلوگیری میکند.
✓ چالشها و تهدیدها
حفظ میراث فرهنگی مازندران با چالشهایی مواجه است که برخی از آنها عبارتند از:
ـ توسعه شهری و تغییرات ساختاری: گسترش شهرها و ساختوسازهای جدید باعث از بین رفتن بسیاری از محلهها و ساختمانهای قدیمی شده است.
ـ تغییرات اجتماعی و فرهنگی: با گسترش رسانههای جمعی و فرهنگهای نوین، بسیاری از نسلهای جدید از سنتها و میراث فرهنگی خود فاصله گرفتهاند.
ـ کمبود بودجه و منابع مالی: کمبود اعتبار و منابع برای مرمت آثار تاریخی و آموزش نسلهای جدید در خصوص اهمیت میراث فرهنگی، یکی دیگر از مشکلات اصلی است.
✓ راهکارها و پیشنهادات
برای حفظ و احیای میراث فرهنگی مازندران، اقداماتی ضروری است:
ـ آموزش و آگاهسازی نسل جدید: نسلهای جوان باید از اهمیت میراث فرهنگی خود آگاه شوند و برای حفظ آن تلاش کنند. برنامههای آموزشی و فرهنگی باید در مدارس و دانشگاهها بهطور جدیتر پیگیری شوند.
ـ تقویت گردشگری فرهنگی: میتوان با ایجاد زیرساختهای مناسب گردشگری و معرفی جاذبههای فرهنگی استان، از این میراث بهعنوان ابزاری برای جذب گردشگر و درآمدزایی استفاده کرد.
ـ مرمت و حفظ آثار تاریخی: برای جلوگیری از نابودی آثار تاریخی، باید برنامههای مرمتی و حفاظتی بهصورت جامع و اصولی پیادهسازی شود.
ـ حمایت از هنرهای دستی و موسیقی محلی: حمایت از تولیدات هنری و فرهنگی محلی و ایجاد بازارهایی برای فروش آنها میتواند به حفظ هنرهای سنتی و همچنین تقویت اقتصاد محلی کمک کند.
✓سخن پایانی
حفظ و احیای میراث فرهنگی مازندران نهتنها از اهمیت تاریخی برخوردار است، بلکه بهعنوان بخش جداییناپذیر از هویت فرهنگی مردم این منطقه شناخته میشود. با اجرای برنامههای مؤثر و همت عمومی، میتوان این میراث گرانبها را برای نسلهای آینده حفظ کرد و از آن بهعنوان منبعی برای توسعه پایدار و تقویت گردشگری استفاده کرد.
