تیرنگ، الهام دهقان:
میانکاله، منطقه حفاظتشدهای که در شمال کشور ایران واقع شده و بهعنوان یکی از زیباترین و مهمترین زیستگاههای حیاتوحش کشور شناخته میشود، این روزها خبرهای امیدوارکنندهای از روند احیا و بازسازی خود به گوش میرسد. این منطقه که در حاشیه دریای خزر قرار دارد، با داشتن تالابها، جنگلها و مراتع متنوع، زیستگاه گونههای نادر و کمیابی همچون فلامینگو، قو، غازهای مهاجر، و بسیاری از پستانداران و خزندگان است، طی سالهای گذشته با تهدیدات متعددی روبرو شده بود که اکنون تلاشها برای حفاظت و احیای آن جدیتر از همیشه دنبال میشود.
✓تاریخچه و اهمیت میانکاله
میانکاله یکی از مناطق زیستمحیطی استراتژیک ایران به شمار میرود که به دلیل تنوع زیستی فوقالعاده، در فهرست کنوانسیون رامسر بهعنوان تالاب بینالمللی ثبت شده است. این منطقه از سالها پیش به عنوان پناهگاه حیاتوحش شناخته میشود و میزبان صدها گونه پرنده مهاجر و بومی است. علاوه بر اهمیت زیستی، میانکاله نقش مهمی در تعادل اکوسیستم منطقه، کنترل سیلابها و حفظ کیفیت آبهای زیرزمینی دارد.
با این حال، در دهههای اخیر، میانکاله با مشکلاتی مواجه شد. این چالشها باعث کاهش جمعیت پرندگان مهاجر و برخی گونههای جانوری نادر شد و نگرانیهای زیادی را در بین محیطبانان، کارشناسان و دوستداران محیطزیست ایجاد کرد.
✓تلاشهای اخیر برای احیای میانکاله
در پاسخ به این بحرانها، سازمان حفاظت محیط زیست ایران و نهادهای مرتبط، از سالهای اخیر برنامههای متعددی را برای بازسازی و حفاظت از میانکاله آغاز کردهاند. این برنامهها شامل مقابله با شکار غیرمجاز، پاکسازی تالابها، کنترل ورود فاضلابهای شهری و صنعتی، و احیای پوشش گیاهی منطقه است.
یکی از اقدامات مهم در سالهای اخیر، توقف ساخت و سازهای غیرقانونی در محدوده میانکاله بوده است. همچنین همکاریهای بینالمللی و استفاده از تجربیات جهانی در زمینه مدیریت مناطق حفاظتشده، به بهبود شرایط کمک شایانی کرده است. برگزاری دورههای آموزشی برای محیطبانان و جوامع محلی نیز از دیگر اقدامات مهم در راستای افزایش آگاهی و مشارکت مردمی در حفاظت از میانکاله است.
✓طرح جامع احیای تالاب میانکاله در دستور کار است
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران گفت: اجرای طرح جامع احیای تالاب میانکاله با اولویت تامین آب از طریق پمپاژ برای ارتقای شرایط زیستی تالاب در دستور کار قرار دارد.
محمدرضا کنعانی در جمع مدیران محیط زیست به ضرورت اقدام هماهنگ، چندبخشی و فرابخشی برای حفاظت از میانکاله، تأکید کرد و افزود: برای ارتقای نظام حکمرانی در منطقه میانکاله بهعنوان یکی از حساسترین زیستبومهای شمال کشور، تعیین و تثبیت محدوده قانونی پناهگاه حیات وحش میانکاله و تالاب بینالمللی با هدف پیشگیری از تداخلات مالکیتی و بهرهبرداریهای غیراصولی لازم است.
وی بررسی وضعیت اراضی ملی، خالصه و مستثنیات اشخاص و شفافسازی محدودههای مجاز و غیرمجاز، اقدامات حقوقی و حفاظتی برای مقابله با تصرفات و تعلیف دام غیرمجاز بهعنوان یکی از عوامل تهدیدکننده پایداری اکوسیستم، ساماندهی فعالیتهای گردشگری بیضابطه در منطقه با هدف کنترل فشار انسانی، ارتقای زیرساختها و پایش ظرفیت برد اکولوژیک واجرای طرح جامع احیای تالاب میانکاله با اولویت تأمین آب از طریق پمپاژ، بهمنظور ارتقای شرایط زیستی تالاب و جلوگیری از خشکی و پسروی آب و توسعه شبکه اطفای حریق و افزایش آمادگی میدانی برای مقابله با آتشسوزیهای احتمالی، با بهرهگیری از گروههای واکنش سریع، پایگاههای مشارکتی، تجهیزات نوین و ظرفیت جوامع محلی باید در دستور کار قرار گیرد.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران با اشاره به ضرورت اقدام هماهنگ، چندبخشی و فرابخشی برای حفاظت از میانکاله، تأکید کرد: میانکاله نماد تعهد ما به حفاظت از میراث طبیعی ملی و بینالمللی است و برای تحقق این مسئولیت، نیازمند همافزایی مدیریتی، اجماع نهادی و اجرای دقیق برنامههای مصوب هستیم.
مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران، برگزاری این جلسات را در چارچوب اجرای برنامه استراتژیک محیط زیستی استان، گامی راهبردی در مسیر حفاظت از تنوع زیستی، مدیریت یکپارچه زیستبومها و پاسخگویی به چالشهای موجود در مناطق تحت مدیریت دانست.
✓بازگشت گونههای شاخص به میانکاله
با اجرای برنامههای حفاظت و احیای میانکاله، نتایج مثبت و امیدوارکنندهای به دست آمده است. در سالهای اخیر، جمعیت گونههای پرندگان مهاجر به طرز چشمگیری افزایش یافته و حتی گونههایی که برای مدتی از این منطقه رفته بودند، مجدداً بازگشتهاند. همچنین، بهبود کیفیت آب و افزایش پوشش گیاهی، شرایط زیستی را برای پستانداران و سایر گونههای جانوری فراهم کرده است.
کارشناسان محیط زیست این روند را نشانهای از موفقیت برنامههای احیایی دانسته و معتقدند که با ادامه حمایتها و مدیریت دقیقتر، میانکاله میتواند به جایگاه اصلی خود به عنوان یکی از ارزشمندترین زیستگاههای طبیعی منطقه بازگردد.
✓نقش جوامع محلی و مشارکت مردمی
یکی از نکات مهم در موفقیت طرحهای احیای میانکاله، توجه ویژه به مشارکت جوامع محلی است. ساکنان اطراف میانکاله که پیشتر به دلایل اقتصادی ممکن بود در فعالیتهایی مانند شکار غیرمجاز یا تخریب محیطزیست نقش داشته باشند، اکنون با برنامههای آموزشی و ایجاد فرصتهای اقتصادی پایدار، به عنوان حامیان اصلی حفاظت از منطقه شناخته میشوند.
برنامههای توسعه گردشگری طبیعتمحور در این منطقه نیز به ایجاد اشتغال و افزایش درآمد مردم محلی کمک کرده و انگیزه بیشتری برای حفظ محیط زیست ایجاد کرده است. این روند، الگوی موفقی برای سایر مناطق حفاظتشده کشور به شمار میرود که نشان میدهد حفاظت از محیطزیست و توسعه پایدار میتوانند همزمان پیش بروند.
✓چالشها و آینده میانکاله
با وجود پیشرفتهای قابل توجه، میانکاله همچنان با چالشهایی روبرو است. تغییرات اقلیمی، افزایش جمعیت اطراف منطقه، فشارهای اقتصادی و تهدیدات ناشی از فعالیتهای انسانی، از جمله عوامل مهمی هستند که میتوانند روند احیا را مختل کنند. به همین دلیل، کارشناسان تأکید دارند که لازم است مدیریت یکپارچه و مستمر، همراه با سیاستگذاریهای دقیق و همکاری همهجانبه نهادها و جوامع محلی، ادامه یابد.
همچنین، اهمیت حمایتهای مالی و فنی بیشتر از سوی دولت و نهادهای بینالمللی در موفقیت بلندمدت این پروژه بسیار حیاتی است. ایجاد زیرساختهای مناسب برای پایش محیط زیست و استفاده از فناوریهای نوین نیز میتواند به بهبود مدیریت میانکاله کمک کند.
✓سخن پایانی
احیای میانکاله نمونهای بارز از اراده ملی برای حفظ و بازسازی منابع طبیعی ارزشمند کشور است. این منطقه، با همه اهمیت زیستی و فرهنگی خود، میتواند الگویی موفق برای حفاظت از محیط زیست در ایران و جهان باشد. اگرچه مسیر احیا با چالشهایی همراه است، اما نتایج اولیه نشان میدهد که با همکاری، تلاش و برنامهریزی دقیق، میتوان میانکاله را به شکوه سابق بازگرداند و نسلهای آینده را نیز از زیباییها و نعمتهای طبیعی آن بهرهمند ساخت.
