تیرنگ، الهام دهقان:
چندی پیش تعدادی از ساکنان بابلسر به روند برداشت ماسه از زمینی ساحلی در این محدوده معترض شدهاند و از مسئولان خواستهاند که نسبت به جلوگیری از ادامه این روند اقدامات لازم را انجام دهند.
شهر ساحلی بابلسر یکی از شهرهای زیبا و پرجاذبه در زمینه گردشگری مازندران است که در کنار دریای خزر با جاذبه ها و زیبایی های طبیعی و مواهب خدادادی سالانه مسافران و گردشگران داخلی و خارجی زیادی را به سمت خود جذب می کند. رودخانه بابلرود که از وسط این شهر میگذرد، شهر را به ۲ قسمت تقسیم میکند .
با این حال شنیدهها حاکی است که برداشت ماسه در یکی از مناطق ساحلی بابلسر شروع شده و عدهای از اهالی معتقدند که این اقدام برای نظافت ساحل نیست و آن را غیرقانونی و در تضاد با مقررات زیستمحیطی میدانند.
معترضان برداشت بیرویه ماسه را عامل فرسایش زمین و آسیب رساندن به محیط زیست میدانند. همچنین آسیب تردد روزانه چندین کامیون از جاده مجاور ساحل به زیرساخت راه نیز از دیگر دلایل اعتراض آنها بیان شده است.
البته این موضوع تنها محدود به بابلسر نیست و در برخی شهرهای دیگر نیز مشاهده شده است.
✓صادرات ماسه و ویلاسازی در سواحل کشور
محمدرضا محبوب فر، کارشناس و پژوهشگر حوزه بحرانهای محیطی یکی از دلایل ساحلخواری را صادرات شن و ماسه ساحل میداند: «یکی از دلایل این پدیده، صادرات ماسه به کشورهای دیگر است. پیش از این صادرات خاک جنگلها را به کشورهای خاورمیانه از جمله قطر و امارات متحده عربی داشتیم زیرا حاصلخیز بود. اکنون نیز صادرات این ماسهها برای برخی منافع دارد این ماسهها برای سنگچینی و ساخت و ساز مورد استفاده قرار میگیرد.»
او میگوید: «با این پدیده اکوسیستم دریای خزر به خطر میافتد. اگر به این موضوع رسیدگی نشود آسیبهای محیطزیستی بسیار خطرناکی به دریای خزر وارد میشود.»
این پژوهشگر حوزه بحرانهای محیطی ادامه میدهد: «دلیل دیگر ماسه خواری، تغییر اراضی کاربری سواحل است. به این شکل که برخی با ساخت و ساز انبوه زمین را حفاری و ماسهها را برداشت میکنند. آنها در این منطقه اقدام به ویلاسازی میکنند.»
او در ادامه میگوید: «البته پدیده ماسه خواری در سواحل دریای خلیج فارس نیز انجام میشود. اما اینکه این روزها ساحلخواری در دریای خزر توجهات را جلب کرده به این دلیل است که وضعیت تخریب ساحل و استخراج ماسه از دریای خزر شدیدتر از سواحل دیگر کشور شده.»
او در پاسخ به این سوال که آیا کشورهای دیگر حوزه دریای خزر هم ساحلخواری صورت میگیرد؟ میگوید: «اختلالی که در محیط زیست مشاهده میشود بیشتر متوجه ایران است. کشورهای دیگر متوجه شدهاند که حفظ محیط زیست به معنای حفظ حیات است. اما متاسفانه محیط زیست ما وضعیت خوبی ندارد.»
محبوب فر ادامه میدهد: «ما نه تنها تخریبهای محیط زیستی گذشته را جبران نکردیم بلکه روزبهروز بر دامنه تخریب محیط زیستی کشور افزوده میشود. اقدامات فعالان محیط زیستی بی نتیجه گذاشته شده است.
✓ برداشت ماسه های سواحل مساوی با تخریب زیستگاه کفزیان دریا
«مریم آخوندیان» دکترای تخصصی زیست شناسی دریا گرایش جانوران دریایی و عضو هیات علمی دانشکده علوم دریایی دانشگاه مازندران در این باره، اظهار کرد: از آنجایی که در خط ساحلی ماسهها زیستگاه اصلی کفزیان بستر دریا است بزرگ ترین آسیبی که برداشت بی رویه ماسه از سواحل به زیست بوم دریای خزر وارد می کند تخریب زیستگاه موجودات ریز کفزی است که آسیب جبران ناپذیری به اکوسیستم وارد می کند.
وی افزود: کفزیان به عنوان موجودات زنده در بستر دریا نقش بسیار اساسی در چرخههای زیستی دریا دارند که از جمله فواید کفزیان؛ دفع آلایندهها، معدنی کردن مواد عالی، برگرداندن مواد معدنی به چرخه های زیستی دریا و منابع تغذیه آبزیان است.
این استاد دانشگاه مازندران خاطرنشان کرد: موجودات کفزی یکی از مهمترین منابع غذایی گونههای تجاری بسیار مهم ماهیان دریای خزر است و هنگامی که ماسههای ساحل دریا به عنوان بستر زیست کفزیان برداشته شود همه لاروها، بالغین و جمعیت جوان موجودات کفزی همراه ماسه جمعآوری میشود و همچنین پرندههایی که در حاشیه سواحل دریای مازندران زندگی میکنند و بسیاری دیگر از موجودات زنده از کفزیان تغذیه میکنند و اگر این منبع غذایی آسیب ببیند قطعا در درازمدت بر کاهش جمعیت ماهیان و پرندگان تاثیرگذار است.
✓با برداشت تپههای ماسهای؛ موج شکنهای طبیعی از بین می روند
وی تاکید کرد: شاید در حال حاضر با برداشت کم ماسه از ساحل تنها وجهه اجتماعی و توریستی آن بیشتر آسیب ببیند، ولی با ادامه این روند اثرات جبران ناپذیری را در حوزه خزر شاهد خواهیم بود.
✓دخل و تصرفها در طبیعت با مطالعه علمی باشد
«حمید عمونیا» دکترای ژئومورفولوژی جغرافیای طبیعی و مدرس دانشگاه مازندران اظهار کرد: در دریای خزر به دلیل شرایط دریاچه ای جزر و مد صورت نمی گیرد بلکه دارای نوسانات نامنظم است که بیشتر تحت تاثیر شرایط اقلیمی حاکم بر حوضه های آبریز آن به ویژه رودخانه ولگا بوده و البته دخالتهای انسانی مانند احداث سد نیز در کاهش تراز دریا تاثیرگذار است.
وی افزود: هر عملی که تعادل طبیعی منطقه را بر هم زند می تواند برای محیط زیست مضر باشد اما به ناچار انسانها برای رفع برخی از نیازمندی ها مانند ساخت و سازها اقدام به تغییرات در محیط طبیعی خود میکنند که این موضوع تقریبا در برخی موارد غیر قابل جلوگیری است اما باید با مطالعه علمی و سیستماتیک به نوعی این تغییرات مدیریت شود تا کمترین آسیب به اکوسیستم برسد و در صورت تخریب در اسرع وقت ترمیم شود.
✓برداشت ماسه از سواحل دریا؛ فرسایش رودخانهای را تشدید میکند
وی افزود: از آنجا که رسوبات از خشکی به درون دریا حمل میشوند بنابراین خود دریا منبع تامین رسوبات نیست بلکه در کنارههای خط ساحلی با توجه به جریانات غرب به شرق که در سواحل جنوبی دریای خزر حاکم است جابه جاییهایی صورت میگیرد و اگر در یک منطقه بر اثر برداشت ماسه؛ منطقه کم باری از لحاظ رسوبی باشد مکانیزم خط ساحلی سعی می کند با سیستم خود تعادلی با حمل رسوبات از قسمتهای غربی؛ منطقه کم رسوب را پر کند اما در نهایت رسوبات برداشت شده باید از طریق روخانه که خود رسوبات را از مناطق بالاتر حمل میکند تامین کند.
این مدرس دانشگاه مازندران تصریح کرد: از آنجا که با برداشت رسوبات در منطقه ساحلی کم رسوب در مصبها شکل می گیرد که رودخانه را وادار میکند برای حفظ تعادل به مرور رسوبات را از مناطق بالاتر که نواحی فرسایش پذیر هستند تامین کند تا رسوبات از دست رفته جایگزین شود به همین دلیل برداشت ماسهها به خصوص در مصب ها؛ فرسایش رودخانهای را تشدید می کند
برداشت ماسه از کف رودخانه به طور مستقیم منجر به تخریب اکوسیستم رودخانه و از بین رفتن جانداران میشود. بسیاری از جانوران دریای خزر از جمله فُک خزری، جاندارانی هستند که همواره احتیاج دارند مدتی برای استراحت به ساحل بازگردند، اما حالا که با برداشت ماسه و دیگر المانهای توسعه ناپایدار در سواحل مازندران، امنیت سواحل این استان به خطر افتاده، حتی روند انقراض فک خزری نیز تسریع شده است.
گفته میشود اگر برداشت بی رویه ماسه در شمال کشور ادامه یابد این موضوع عامل بروز فجایع زیست محیطی فراوانی میشود
