تیرنگ:
جمعیت از مهمترین ارکان برنامهریزی توسعهای در کشورها است که بر این اساس، کشورهای مختلف با ارائه مشوقهای متعدد، سعی دارند خانوادهها را به فرزندآوری تشویق کنند .
اما طبق آمار پیش بینی شده از جمعیت جهان تا سال ۲۰۵۰ حدوداً یک چهارم آن را سالمندان تشکیل میدهند، این آمار برای ایران یک سوم جمعیت کشور خواهد بود.
با توجه به اهمیت این مساله سیاستهای کلی جمعیت در سال ۱۳۹۳ توسط مقام معظم رهبری به قوای سهگانه و مجمع تشخیص مصلحت ابلاغ شد و در ادامه این مسیر به سایر وزارتخانهها نیز دستور اجرای آن داده شد. سرانجام این سیاستها قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت شد که بر اساس اصل ۸۵ قانون اساسی در کمیسیون مشترک بررسی و با موافقت مجلس به مدت ۷ سال آزمایشی به اجرا درآمد و در دهم آبان ۱۴۰۰ به تأیید شورای نگهبان رسید.
کاهش نرخ باروری و افزایش جمعیت سالمند، بهعنوان یکی از جدیترین چالشهای جمعیتی در ایران و بهویژه استان مازندران، ابعاد گستردهای دارد که نیازمند بررسی علمی و جامع است.
✓ چالشهای جوانی جمعیت با حل مشکلات اقتصادی و ایجاد اشتغال حل و فصل میشود
ام البنین محمدی، سرپرست اداره کل امور بانوان و خانواده استانداری مازندران در گفتوگو با تیرنگ ضمن تایید مشکلات اقتصادی و آسیب های اجتماعی ناشی از بین نسل امروز جامعه گفت: چالش های جوانی جمعیت با حل مشکلات اقتصادی، ایجاد اشتغال و کسب درآمد مکفی حل و فصل می شود.
وی با توضیح این که جوان امروز باید صاحب شغل و درآمد باشد تا به سنت زوج شدن پیامبر اسلام اهتمام کند، ادامه داد: مهارت های زندگی، ازدواج و اهمیت تشکیل زندگی مشترک و بچه دار شدن باید بیش از پیش در آموزش و پرورش مورد توجه قرار بگیرد.
این مقام مسوول اظهار کرد: امروز بیشتر کارخانه های مازندران نیازمند کارگران ماهر هستند، به طور یقین اگر مشکل کار و اشتغال با درآمد مناسب با نرخ تورم حل و فصل شود، بیشتر مشکلات نیز رفع خواهد شد، موضوعی که دغدغه جدی دولت وفاق است.
محمدی با بیان این نکته که امور بانوان و خانواده استانداری مازندران در حوزه فرزند و جوانی جمعیت طبق فرمان رهبر معظم انقلاب به صورت جدی تمامی ۷۰ ماده قانونی جوانی جمعیت را پیگیری می کند، گفت: آخرین وضعیت جوانی جمعیت مناطق مختلف مازندران بررسی و مسأله یابی شده است و امروز باید برای حل مسایل راهکار ارایه بدهیم.
سرپرست اداره کل امور بانوان و خانواده استانداری مازندران خاطر نشان کرد: از ۷۰ ماده قانونی جوانی جمعیت، ۴۰ماده قانونی در ماموریت های دانشگاه علوم پزشکی مازندران تعریف شده است که مهمترین آن کمک ویژه به مادران غیر بارور است.
وی تصریح کرد: بررسی ها نشان می دهد که روند فرزند آوری به سمت مثبت شدن در حرکت است.
✓ پنجره خانواده های خوش جمعیتی با حمایت های دولت باید باز شود
معاون اجتماعی ستاد فرمان حضرت امام (ره) در مازندران در نشست با خبرنگاران با بیان این که گره ذهنی فرزند کمتر زندگی بهتر منجر به بسته شدن پنجره خانواده های خوش جمعیتی شده است، گفت: این مقوله باید با گفتمان سازی رسانه ای در جامعه حل و فصل شود.
محمد آهنگران جوانی جمعیت را از رویکردهای جدی ستاد اجرایی فرمان امام و همسو با برنامه های دولت توصیف کرد و بیان داشت: چالش جمعیتی کشور را باید با ارایه خدمات مختلف عملیاتی کرد.
وی گفت: بنیاد برکت ستاد اجرایی فرمان امام خمینی (ره) مازندران با حمایت های مختلف در قالب جهیزیه عروس و داماد، بسته های معیشتی و تسهیلات اشتغال به خانواده های دارای سه فرزند بیشتر را اجرایی کرده و همچنان این حمایت ها ادامه دارد.
وی تصریح کرد: حمایت از گروه های مردمی با پویش ایران جوان را در ستاد اجرایی فرمان امام خمینی (ره) مازندران را نیز دنبال می کنیم. علاوه حمایت از خانواده ها، ترویج گفتمانی جوانی جمعیت نیز بسیار مهم و اساسی است.
معاون اجتماعی ستاد فرمان حضرت امام (ره) در مازندران گفت: گفتمان سازی جوانی جمعیت در مازندران رسالت مهم و جدی امروز رسانه های گروهی است، مقوله ای که باید به صورت جدی مورد اهتمام قرار گرفته شود. اگرچه همچنان جوانی جمعیت با سه تا چهار فرزند در جامعه ضد ارزش تلقی می شود ولی این رویکرد باید اصلاح و به شکوفایی خانواده خوش جمعیت تبدیل شود
✓ابعاد اقتصادی سالمندی جامعه
سردار سیاوش مسلمی فرمانده سپاه کربلا در این زمینه به خبرنگار مهر میگوید: سالمندی جمعیت، تأثیرات مستقیمی بر اقتصاد مازندران خواهد گذاشت. بر اساس آمار، ۹۵ درصد عرصههای استان درگیر فعالیتهای بخش کشاورزی است و سالانه حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار تن برنج تولید میکنند که تأمین کننده ۴۲ درصد از برنج کشور محسوب میشود و نقشی کلیدی در امنیت غذایی کشور دارد. با افزایش جمعیت سالمند و کاهش نیروی کار جوان، بهرهوری در این بخش کاهش یافته و خطر وابستگی به واردات افزایش مییابد.
وی افزود: علاوه بر کشاورزی، گردشگری نیز بهعنوان یکی از ارکان اقتصادی مازندران با چالش مواجه خواهد شد. استان مازندران فقط در تابستان سال گذشته بیش از ۳۸ میلیون نفر روز، گردشگر داخلی را جذب کرده است. این صنعت، به نیروی کار جوان و خدمات باکیفیت وابسته است که با افزایش سالمندی، کیفیت این خدمات کاهش مییابد و توان رقابتی استان در بازار گردشگری افت خواهد کرد.
✓ابعاد اجتماعی و فرهنگی سالمندی
وی ادامه داد: سالمندی جمعیت در مازندران موجب تغییرات قابل توجهی در ساختار اجتماعی و فرهنگی استان شده است. یکی از این تغییرات، کاهش نرخ ازدواج و افزایش طلاق است. در سالهای اخیر، مازندران بالاترین نرخ طلاق در کشور را داشته است (۳.۳ طلاق به ازای هر ۱۰۰۰ نفر). هرچند با اجرای سیاستهای جمعیتی دولت شهید رئیسی و همچنین طرحهایی مانند «واسطین خیر» و «حکمیت طلاق» توسط سپاه کربلا، این آمار با کاهش سه درصدی، استان مازندران را به رتبه سوم رسانده است، اما کاهش ازدواج و افزایش خانوادههای تکفرزند یا بیفرزند، به چرخه معیوب کاهش جمعیت دامن میزند.
سردار مسلمی یادآور شد: از نظر فرهنگی، سالمندی جمعیت باعث تضعیف انتقال ارزشهای بومی و سنتی شده است. بسیاری از روستاهای مازندران، بهویژه در مناطق کوهستانی، به سکونتگاه سالمندان تبدیل شدهاند و مهاجرت جوانان به کلانشهرها، مانع از انتقال مهارتهای سنتی مانند کشاورزی و صنایع دستی به نسل بعدی شده است. این موضوع نهتنها هویت فرهنگی استان را تهدید میکند، بلکه آسیبهایی مانند کاهش انسجام اجتماعی و انزوای سالمندان را نیز به همراه دارد.
✓ابعاد بهداشتی و رفاهی سالمندی
وی افزود: افزایش جمعیت سالمند، نیاز استان به خدمات درمانی و رفاهی را چندین برابر کرده است. تقریباً تمام زیرساختهای شهری برای قشر میانسال و جوان طراحی شده و امکانات مناسب سالمندان مانند، پل عابر یا پیاده رو مخصوص، مرکز فرهنگی و تفریحی مناسب کمتر وجود دارد. طبق گزارش وزارت بهداشت، حدود ۶۰ درصد سالمندان مازندران حداقل به یک بیماری مزمن مبتلا هستند. این بیماریها، نظیر دیابت و بیماریهای قلبی، هزینههای درمانی قابل توجهی را هم به اقتصاد خانواده و هم به استان تحمیل میکنند. در حال حاضر، تعداد بیمارستانها و مراکز درمانی استان پاسخگوی این نیازها نیستند و توزیع بعضاً نامتوازن این مراکز در سطح استان، دسترسی بسیاری از سالمندان را دشوار کرده است.
در حوزه رفاه اجتماعی نیز، کاهش حمایت خانوادگی از سالمندان، ناشی از کوچک شدن خانوادهها و مهاجرت فرزندان، منجر به افزایش انزوای اجتماعی شده است
فرمانده سپاه کربلا یادآور شد: در حوزه رفاه اجتماعی نیز، کاهش حمایت خانوادگی از سالمندان، ناشی از کوچک شدن خانوادهها و مهاجرت فرزندان، منجر به افزایش انزوای اجتماعی شده است. این مسئله میتواند زمینهساز مشکلات روانی مانند افسردگی و اضطراب در میان سالمندان باشد.
✓ راهکارها و نقش گروههای مردمی و دستگاههای اجرایی
این مسئول ادامه داد: برای تسهیل ازدواج جوانان و رفع موانع فرهنگی و اقتصادی پیشروی آنان، باید تلاشهای هماهنگ در سه حوزه اصلی: کنترل چالشهای اقتصادی، ترویج فرهنگ ازدواج آسان، و تخصیص ظرفیتهای نهادی و دولتی صورت گیرد. در کنار وظیفه کلان دولت در مهار گرانی و تورم، زمینه سازی و یا ایجاد اشتغال پایدار و ارائه حمایتهای مالی هدفمند برای جوانان، اقداماتی در راستای فرهنگسازی و الگوسازی میتواند تأثیر قابلتوجهی داشته باشد. نمونه بارز آن، اجلاسیه ازدواج آسان هزار زوج جوان استان مازندران در دومین کنگره ملی شهدای مازندران بود که با هدف کاهش هزینههای ازدواج و تشویق به برگزاری ساده مراسم ازدواج، برگزار شد. این رویداد، نهتنها الگوی عملی برای ترویج ازدواج آسان بود، بلکه نشان داد که با بهرهگیری از ظرفیتهای موجود و همت دستگاههای مختلف، میتوان موانع فرهنگی ازدواج را کاهش داد.
فرمانده سپاه کربلا تصریح کرد: سپاه کربلا نیز در این راستا با اختصاص ۱۴۰ سالن صالحین و ورزشی خود برای برگزاری مراسم ازدواج ساده، گامی عملی و ملموس در حمایت از جوانان برداشته است. این اقدام نشان میدهد که اگر تمامی دستگاههای اجرایی استان، نظیر سازمان میراث فرهنگی و گردشگری، مکانهای تفریحی، فرهنگی و تاریخی خود را با حداقل هزینه در اختیار جوانان قرار دهند، میتوان بستری مناسب برای تسهیل ازدواج فراهم کرد. مشارکت دستگاهها در این مسیر، علاوه بر کاهش هزینههای مادی، پیام مهمی از همافزایی و حمایت نهادها از جوانان به جامعه منتقل میکند. چنین اقداماتی، در کنار سیاستهای اقتصادی و حمایتی دولت، راهگشای شکلگیری فرهنگ ازدواج آسان و پایداری جمعیت خواهد بود.
وی افزود: فعالیت بیش از ۲۰ گروه مردمی حوزه جوانی جمعیت در استان مازندران فرصت مغتنمی برای مردم پایه کردن این حوزه است که میتوان با توانمندسازی و سازماندهی کردن این گروهها و گروههای مشابه به نتایج مطلوبی رسید. بسیج در مازندران نمونهای موفق از سازماندهی مردمی است که توانسته با اجرای طرحهایی مانند «واسطین خیر»، مراکز مشاوره خانواده «مهر» و «حکمیت طلاق» و… نقش مؤثری در کاهش طلاق و افزایش تمایل به فرزندآوری داشته باشد. همچنین، طرحهایی مانند راهاندازی مراکز «نفس» و اقدامات فرهنگی و تبلیغی برای پیشگیری از سقط جنین، نشاندهنده تأثیرگذاری گروههای مردمی در تغییر نگرش فرهنگی و اجتماعی است.
