تیرنگ:
موضوع جمعیت، یکی از مهمترین دغدغههای حال حاضر کشور به شمار میرود؛ دغدغهای که فراتر از اعداد و نمودارها، آینده اقتصادی، اجتماعی و حتی هویتی ایران را تحت تأثیر قرار میدهد. سالهاست که کارشناسان حوزه سلامت و جمعیت، نسبت به رشد فزاینده سالمندی، کاهش نرخ باروری و کوچک شدن هرم جمعیتی هشدار میدهند. اما آنچه اخیراً نگرانکنندهتر شده، شتاب بالای این روندها در برخی استانها نظیر مازندران است.
در این میان، استان مازندران، بهویژه شهرستان بابل، با چالشی جدی در حوزه جمعیت مواجه شده است. به گفته دکتر جهانی، معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل، نرخ سالمندی در مازندران به حدود ۱۶ درصد رسیده؛ رقمی بالاتر از میانگین کشوری که در حدود ۱۰ درصد برآورد شده است. این آمار نهتنها زنگ خطر برای نظام سلامت و خدمات اجتماعی را به صدا درآورده، بلکه ضرورت بازنگری در سیاستها، نگرشها و برنامههای کلان را دوچندان کرده است.
در کنار این، کاهش محسوس نرخ باروری، تغییر نگرش خانوادهها نسبت به فرزندآوری، افزایش تمایل به تکفرزندی یا حتی بیفرزندی، و از سوی دیگر فشارهای اقتصادی و معیشتی، منجر به شکلگیری بحرانی پیچیده و چندوجهی شده که حل آن نیازمند همافزایی ملی، رویکردهای فرهنگی و مشارکت همهجانبه است.
گزارش پیشرو، به بررسی ابعاد این چالش جمعیتی در مازندران، اقدامات دانشگاه علوم پزشکی بابل در زمینه جوانی جمعیت، و طرحهایی مانند “مرکز نفس” میپردازد؛ مرکزی که با رویکردی اجتماعی و حمایتی، تلاش دارد سهمی در تغییر نگرش خانوادهها نسبت به سقط جنین و حفظ جمعیت ایفا کند.
دکتر جهانی معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل گفت: سرعت پیری جمعیت مازندران هم اکنون آنچنان بالاست که میانگینهای کشوری را در نوردیده است به طوریکه میانگین جمعیت سالمندی کشور حدود ۱۰ درصد است و این رقم در استان حدود ۱۶ درصد است.
او افزود: مازندران در این حوزه جزو استان عنوان دار کشور به شمار میرود و با نگاهی به آمارهای موجود این مساله دور از ذهن نیست که ناقوس پیرترین استانهای برای چند سال آینده مطمنا برای مازندران نواخته خواهد شد.
جهانی ادامه داد: مازندران به عنوان دومین استان سالمند کشور اعلام شد که این امر در آینده استان از حیث جمعیت چالش آفرین است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل با اشاره به چالش جوانی جمعیت و کاهش میزان باروری در شهرستان بابل گفت: با کاهش جمعیت جوان و افزایش جمعیت سالمندی مواجهیم.
وی جمعیت را مقوله پیچیدهای برشمرد که عوامل مختلفی از جمله باورها، نگرشها، معیشت، شغل، مسکن، اقتصاد و … بر روی آن تاثیر دارد و آن را نیازمند بررسی بیشتر برای برنامه ریزی بهتر دانست.
جهانی اظهار کرد: بحث جمعیت و جوانی ایران یکی از موضوعهای بسیار مهم کشور است که کارهای فراوانی در این حوزه انجام که بخشی مهمی بر عهده وزارت بهداشت است.
وی با تاکید بر لزوم تلاش تمام دستگاهها و ارگانها در این حوزه، افزایش آگاهی عموم جامعه و حمایت مسئولان و حاکمیت در این خصوص را ضروری برشمرد.
معاون بهداشتی دانشگاه، جوانی جمعیت را یک نیاز حیاتی برای تضمین توسعه پایدار و اقتدار کشور عنوان کرد.
وی تاکید کرد: برای رفع این چالش باید نگاه و رویکرد جامعه محور داشته باشیم و حل مشکلات سلامت همکاری و بسیج تمام مجموعهها و ارگانها را میطلبد.
وی افزود این دانشگاه با استفاده از ظرفیتهای سمنها برای جوانی جمعیت اقداماتی انجام داده و یکی از کارهایی که در این حیطه در دانشگاه علوم پزشکی انجامشده است کارگروه طرح نفس یا نجات فرزندان سقط است.
مرکز نفس شهرستان بابل مستقر در مرکز خدمات جامع سلامت شهید کشوری از بهمنماه ۱۴۰۲ شروع به کار کرد و همه تلاشها بر آن است تا در اجرای این طرح موفق عمل شود.
این مسئول با اشاره به این مطلب که در همین راستا رویکرد مرکز نفس، فرهنگسازی، مشاوره و حمایت از خانوادههایی است که به دلایلی تصمیم به سقط ارادی جنین خود میگیرند، اظهار کرد: فعالیتهای این مرکز که با مشارکت معاونت بهداشتی، معاونت درمان دانشگاه، بسیج جامعه پزشکی و خیرین سلامت در محورهای فرهنگسازی، مشاوره و حمایتهای همهجانبه بهداشتی، درمانی و معیشتی از مادرانی که قصد سقط جنین دارند، است.
معاون بهداشتی دانشگاه علوم پزشکی بابل افزود: پیشگیری از سقط عمدی جنین و تغییر نگرش خانوادهها نسبت به این امر یکی از راهکارهای تحقق سیاستهای کلی جمعیت محسوب میشود.
✓ سخن پایانی
بررسی وضعیت جمعیت در مازندران نشان میدهد که این استان در حال عبور از نقطه بحرانی کاهش جمعیت جوان و افزایش سالمندی است؛ روندی که اگر بهموقع کنترل نشود، پیامدهای سنگینی در حوزههای مختلف از جمله نظام سلامت، بازار کار، نظام بازنشستگی و حتی پایداری اجتماعی خواهد داشت.
دکتر جهانی بهدرستی بر پیچیدگی این بحران تأکید کرده و اقدامات دانشگاه علوم پزشکی بابل، از جمله راهاندازی مرکز نفس، نشاندهنده تلاشهایی عملی برای کاهش سقطهای ارادی و فرهنگسازی در حوزه فرزندآوری است. اما واضح است که هیچ راهحل تکبُعدیای برای این بحران وجود ندارد. تنها در صورتی میتوان امیدوار به بهبود شرایط بود که دستگاههای اجرایی، نهادهای مدنی و خود مردم، به صورت هماهنگ و با رویکردی بلندمدت، در جهت احیای تعادل جمعیتی حرکت کنند.
حفظ جوانی جمعیت، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی برای آینده کشور است. امروز وقت اقدام است.
