تیرنگ:
دوران صفهای طولانی مقابل گیشه، سالنهای پر سر و صدا که به استقبال فیلمهای تازه میرفت، حالا دیگر بخشی از خاطرات مشترک نسلهاست. سینمای ایران، بهخصوص در سالهای اخیر، با پدیدهای مواجه شده که برخی آن را “قهر مخاطب” مینامند؛ وضعیتی که حتی فیلمهای پرستاره هم در فروختن بلیتهای خود ناکام میمانند.
آرمان بخشی، پژوهشگر و منتقد سینما، در گفتوگو با ما، این وضعیت را نه پدیدهای یکشبه، بلکه نتیجه سالها بیاعتمادی و خستگی روانی مخاطب میداند. او میگوید: «مردم زمانی به سینما میرفتند که سینما بخشی از سرگرمی هفتگی یا ماهانهشان بود، جایی برای فرار از روزمرگی. حالا اما روزمرگی آنقدر سنگین شده که حتی سینما هم نمیتواند نجاتشان دهد.»
از نظر او، چند عامل دست به دست هم دادهاند تا سالنهای سینما روز به روز خالیتر شوند. بخشی از آن به اقتصاد برمیگردد: «وقتی وضع اقتصادی مطلوب نیست، طبیعیست که خانوادهها در انتخاب میان تفریح و معاش، دومی را انتخاب کنند.»
اما اقتصاد تنها دلیل این ماجرا نیست. بخشی به تغییر سلیقه مخاطب هم اشاره میکند: «سریالهای شبکه نمایش خانگی، با تنوع داستانی و کیفیت تصویری بالا، ذائقه مخاطب را عوض کردهاند. حالا مردم به ریتم سریعتر، روایتهای چندلایه و شخصیتپردازیهای پیچیده عادت کردهاند. خیلی از فیلمهای روی پرده اما هنوز در دام کلیشههای نخنما گیر کردهاند.»
او همچنین از بیاعتمادی گسترده نسبت به محتوای آثار سینمایی سخن میگوید. به اعتقادش، بخشی از تماشاگران احساس میکنند که فیلمها دیگر بازتاب واقعیتهای زندگیشان نیستند: «وقتی سینما نتواند صدای مردم باشد، مردم هم صدای سینما را نمیشنوند.»
در کنار همه اینها، تجربه اکرانهای محدود، حذف و توقیف فیلمها، و تنوع اندک آثار روی پرده نیز مزید بر علت شده. کارشناسانی چون بخشی باور دارند که “قهر” مخاطب نه حاصل لجبازی، بلکه ناشی از ضعف محتواست.
اما آیا این رابطه ترمیمپذیر است؟ بخشی معتقد است بله. به شرطی که فیلمسازان جسارت بازگشت به واقعیت را داشته باشند، مسئولان عرصه را برای تنوع ژانری و فکری باز کنند و سیاستگذاران سینما را نه صرفاً ویترین، بلکه به مثابه آیینه جامعه ببینند.
او در پایان میگوید: «سینما مثل هر رابطه انسانی، نیاز به اعتماد، تازگی و احترام متقابل دارد. اگر فیلمسازان مخاطب را جدی بگیرند، مردم هم دوباره به سینما اعتماد میکنند.»
