دکتر عرفان قادری، استاد دانشگاه و پژوهشگر علوم جنایی:
استعمال سیگار در بسیاری از سریالها به خصوص در سینما و شبکه نمایش خانگی به کاری مرسوم تبدیل شده است. نمایش وسوسه انگیز سیگار سبب از بین رفتن زشتی و عادی سازی استعمال سیگار در جامعه است به ویژه این سیگار کشیدن توسط بازیگران محبوب نوجوانان و جوانان و به اصطلاح سوپراستار باشد، آثار منفی آن چند برابر میشود و به نوعی این حس را القا میکند که پس از هرسختی و یا تشویش باید سیگاری کشید !!! استعمال دخانیات در فیلمها و سریالها، متاسفانه تاثیر منفی زیادی روی جذب شدن افراد به این وادی دارد. سالها قبل گفته میشد ژستهای همفری بوگارت در فیلم «کازابلانکا» پیامدهای زیادی در ذهن مخاطب و جذب شدنش به سیگار و حتی نوع دست گرفتن سیگار داشته است. لازم به ذکر است تماشای این صحنهها، سببوسوسه ایناقشارشده و به نوعی این شائبه در ذهن آنان ایجاد میشود که اگر پس از به وجودن آمدن شرایطی سیگار کشیده شود، حس آرامش به او دست میدهد و یا به قول امروزیها، احساس انجام رفتاری باکلاس به آنها دست بدهد. این اتفاق با سریال “زخمکاری” به اوج خودش رسید و اتفاقاً نظرسنجیها نشان میدهد نوجوانان بیشتر از این نوع فیلمها استقبال میکنند. بعد از “زخمکاری”، این فرآیند در سریالها و برخی فیلمهای دیگر هم به چشم میخورد، چرا که در این سریال پس از هر واقعه و درهر سکانس کشیدن سیگار به تصویر کشیده میشود
باید توجه داشت که جوانان و نوجوانان با توجه به دورهای از زندگی شان به شدت تاثیر پذیر از افراد مهم زندگی خود هستند و از رفتارها و پوشش این افراد تقلید میکنند به ویژه اگر این شخصیت سینمایی از محبوبیت بالایی برخوردار باشد، الگوپذیری در رفتار و دیگر مسائل چندین برابر میشود به طوری که نوجوان با ارزشمند دانستن ویژگیهای شخصیت در فیلم سعی میکند که هرچه بیشتر خودش را به آن شخصیت نزدیکتر کند. ممکن است این سوال در ذهن شما ایجاد شود که چرا رفتار سیگار کشیدن بیشتر مورد توجه قرار میگیرد؟ آنطور که از شواهد امر پیداست جوانان و نوجوانان در دسترسترین و راحتترین رفتار برای تقلید کردن و الگوپذیری را در سیگار کشیدن میبینند و نسبت به تقلید برخی از رفتارها مانند ماشینها، خانهها و لباسهای لوکس، سیگار کشیدن را سهل الوصولتر میدانند، تا اگر در دنیای واقعی خودشان نمیتوانند با شخصیت محبوبشان همزادپنداری کنند حداقل در سیگار کشیدن شبیه آنها باشند! دکتر محمد علی کریمی، روانشناس اجتماعی در این باره میگوید: “یک پدیده غیرقابل باور و حتی چیزی که مردم به بد بودن آن اعتقاد دارند هم با مکرر نشان دادن توسط رسانهها و به طور کلی تبلیغات، کم کم باورپذیر میشود تا جایی که قبح آن از بین میرود و حتی میتواند یک پدیده مثبت تلقی شود.”
حل مسله با دود کردن
آرتیستفیلم با مشکلی مواجه میشود برای یافتن راه حل ، «نمی دونم باید چه کار کنم؟ خیلی کلافم»، «دیگه عقلم به جایی نمی رسه» و…، اقدام به روشن نمودن سیگاری نموده و در حالی که حالت متفکرانه بهخود میگیرد آن را دود میکند، ناخودآگاه این مطلب را به مخاطب به ویژه جوانان و نوجوانان منتقل میکند که گاهی به منظور رسیدن به آرامش ناشی از مشکلات و سختیهای زندگی میتوان به جای استفاده از راهکارهای حل مسئله به سیگار پناه برد و بدین گونه مهارتهای حل مسئله، گفت وگو و مذاکره همگی در زیر سایه دود سیاه سیگار محو میشوند.
نگارنده پیشنهاد میدهد در سریالهایی که ساخته میشود، به ابعاد منفی و زیان این پدیده هم توجه شود. برای مثال کاراکتری را که همیشه بعد از عصبانیت و نگرانی سیگار میکشد و بدین وسیله خود را آرام میکند، در برابر فردی قرار دهند که از مهارتهای حل مسئله و مذاکره استفاده میکند تا خود مخاطب در این خصوص قضاوت و راهبرد بهتر را کشف کند. هرچند که شاید بتوان اینگونه نتیجه گرفت که مافیای دخانیات در جهت پیشبرد اهداف خود دست به تبلیغات درنهاد فرهنگ و رسانه برده است که جای بسی تفکر و تامل دارد.
