تیرنگ:
فرهنگ مردم مازندران آمیختهای از آیینهای کهن، باورهای اسطورهای و رسمهای اجتماعی است که طی قرون متمادی همچنان در حافظه جمعی این دیار زنده مانده است.
۲۶ عیدماه یا جشن مردگان یکی از این آیینهای ریشهدار است که با گذر زمان، نهتنها فراموش نشده بلکه هر سال با شور و احترام بیشتری برگزار میشود. این جشن سنتی، نشاندهنده نوع نگاه مردم مازندران به مرگ و زندگی و بیانگر پیوند عمیق آنان با گذشتگان، نیاکان و ریشههای فرهنگی خود است. در این روز، مردم با حضور دستهجمعی بر سر مزار درگذشتگان خود، ضمن زنده نگهداشتن یاد آنان، بار دیگر اهمیت زندگی، همدلی و ارزش خانواده را به خود یادآور میشوند. این آیین، که ریشه در اسطورههای کهن ایرانی و پیروزی فریدون بر ضحاک دارد، یادگاری از دورانهایی است که انسان برای گرامیداشت عزیزان از دست رفتهاش، به هر شکل ممکن به دنبال نشانهای از صلح و آرامش میگشت. پذیرایی، بخشش، آیینهای نمایشی و …، در کنار حضور مردم، باعث شده است که این جشن همچنان پویا، زنده و تأثیرگذار در بستر فرهنگ مازندران باقی بماند.
۲۶ عَیدِماه یا جشن مردگان در مازندران، آیین سنتی، کهن و با ارزشی برای درگذشتگان است که از پیشینیان این دیار باقی مانده و همچنان در مناطق مختلف این استان بهویژه در روستاها برگزار می شود.
۲۶ عَيدِماه يا عيد مردگان آئين سنتي و كهن ديار مازندران است روزی كه مردم اين ديار در يك اجتماع يكپارچه بر سر مزار امواتشان حاضر می شوند و با برگزاری جشن هايی يادی از درگذشتگانشان میكنند .
علی حسن نژاد از شاعران و محققان فرهنگ عامه مازندران گفت: حكمرانی ضحاك پادشاه ايرانی با كشتار مردم همراه بود و اجازه نداشتن برای عزاداری عزيزانشان اوج اين ظلم بود .
وی ادامه داد : پس از پيرورزی فريدون بر ضحاك، بستر برای حضور مردم بر سرمزار درگذشتگانشان فراهم شد .
حسن نژاد افزود : در گفته هاي اساطيری آمده است كه مردم به پاس پاسداشت اين پيروزی كه بسترساز فرصت حضور بر سر مزار امواتشان فراهم شد اين روز را با پذيرايی ها و برگزاری برنامه هايی جشن می گيرند .
اين محقق فرهنگ عامه مازندران همچنين گفت : اين حضور دسته جمعی يك روزه بر سر مزار مردگان نيز نوعی يادآوری مرگ و قدر دانستن فرصت زندگی است .
✓ جشن مردگان آيين سنتی پويا در مازندران
كارشناس و محقق فرهنگ عامه مازندران گفت : براساس سال باستاني مازندران يا همان طبري كه 12 ماه و هر ماه 30 روزه است تحويل سال مازندران دوم مرداد است .
وي ادامه داد : اين آيين سنتي در بازده زمانی از دهه آخر تير تا 28 تير ماه برگزار می شود .
وی كه اين مراسم را در آميخته با كارهايی همچون توزيع انواع غذاها و شيرينی ها دانست، گفت : در برخی نقاط مازندران از جمله سوادكوه و دودانگه ساری شيريني خاص با شكل و شمايل انسانها و ابزار كار كشاورزی و دامداري تهيه و در روز جشن مردگان تهيه و توزيع میشود .
حسن نژاد گفت : اين باور و اعتقاد وجود دارد كه با حك شدن شكل و شمايل ابزار كار حرفه های مختلف بر روی اين شيرينی، ماندگاری راه ، روش و كردار گذشتگانمان را نشان میدهند .
مورخ و پژوهشگر فرهنگ عامه مازندران گفت که مردم استان مازندران همچون زمانهایی که به مراسم شادی و خوشی می روند برای رفتن به جشن مردگان از قبل برنامه ریزی می کنند تا اقدامات لازم را انجام بدهند.
علی رمضانی پاچی که تنوع غذایی را ویژگی اصلی مراسم های شادی عنوان کرد، افزود : مردم مازندران در جشن مردگان با چیدن سفره هایی از انواع غذا و میوه ها به نوعی به مهمانی بزرگی می روند.
این پژوهشگر فرهنگ مازندران به برگزاری سنت قدیمی مجمع چاشت روستای فرامرزکلای شهرستان سوادکوه در این جشن اشاره کرد و گفت : بانوان این روستا با پختن و آماده کردن انواع غذا و گذاشتن آنها در مَجمَع (سینی بزرگ) به مساجد می روند و آنها را میان اهالی توزیع می کنند.
وی همچنین از برگزاری کشتی لوچو آنهم به شکل رقص کشتی به عنوان دیگر اسباب شادی و خوشی در روز برگزاری جشن مردگان در مازندران اشاره کرد و افزود : این نوع کشتی به عنوان نماد شادی در عروسی ها برگزار می شود، این جشن و هنگام دورهمی مردم در آرامگاه و در جشن مردگان نیز برگزار می شود
✓«عید مردگان» ثبت ملی شد
رئیس اداره میراث فرهنگی شهرستان قائمشهر گفت: آیین ۲۶ عیدماه بهعنوان «عید مردگان» بهعنوان میراث معنوی مازندران در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.
رضا دانش زاده در آیین سنتی و دیرینه عید مردگان که هر ساله در ۲۶ عیدماه طبری با حضور گسترده مردم مازندران در آرامستانها برگزار میشود، اظهار داشت: آیین ۲۶ عیدماه بهعنوان «عید مردگان» بهعنوان میراث معنوی مازندران در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده و ریشه در باورها و فرهنگ تاریخی این منطقه دارد.
وی با اشاره به پیشینه تاریخی این آیین، ادامه داد: بر اساس روایتهای اسطورهای، این آیین یادآور پیروزی فریدون بر ضحاک و بازتابی از قصههای قهرمانان مازندرانی است که از صدها سال پیش تاکنون در میان مردم این دیار حفظ شده است.
رئیس اداره میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قائم شهر همچنین حضور مردم بر مزار درگذشتگان را جلوهای از پیوند نسلها، تقویت جایگاه خانواده و حفظ هویت فرهنگی دانست و گفت: این آیین فرصتی برای گردهمایی، همدلی و انتقال ارزشهای فرهنگی به نسلهای آینده است.
✓سخن پایانی
۲۶ عیدماه یا عید مردگان در مازندران، تنها یک آیین مذهبی یا مناسکی برای یادبود اموات نیست، بلکه نمادی زنده از حفظ هویت فرهنگی، همبستگی اجتماعی و پیوند نسلهاست. این رسم کهن، به مردم یادآوری میکند که زندگی با تمام فراز و نشیبهایش، ادامهی مسیری است که پیشینیان با کار، تلاش و فرهنگ خود ترسیم کردهاند. زنده نگه داشتن چنین آیینهایی، افزون بر ادای احترام به گذشتگان، فرصتی برای بازنگری در ارزشهای انسانی چون مهربانی، دوستی، احترام به خانواده و همدلی است. بیتردید، تداوم و ثبت ملی این جشن به تقویت می اث معنوی ایران و انتقال آن به نسلهای آینده کمک شایانی کند.
