تیرنگ:
استان مازندران با داشتن کیلومترها نوار ساحلی، جنگلهای هیرکانی و اقلیم متنوع، یکی از استانهای پرخطر ایران در مواجهه با بلایای طبیعی مانند سیل، آتشسوزی جنگل و رانش زمین به شمار میرود. شرایط جغرافیایی، بارشهای شدید فصلی و تغییرات اقلیمی، این منطقه را به نقطهای حساس برای مدیریت بحران تبدیل کرده است. کارشناسان محیطزیست و مدیریت بحران هشدار میدهند که بدون آمادگی کامل، خسارات مالی و جانی ناشی از این بلایا میتواند سالانه چندین میلیارد تومان بر اقتصاد استان تحمیل کند.
✓سیل؛ تهدیدی سالانه برای شمال کشور
باران و تغییر اقلیمی از اصلیترین عوامل وقوع سیل در این استان هستند. در سالهای اخیر، شهرهایی مانند نور، نوشهر، قائمشهر و ساری شاهد سیلابهای مکرر بودهاند که باعث تخریب زیرساختها، خسارت به کشاورزی و جابجایی مردم شده است.
یکی از مشکلات اساسی در مدیریت سیل، نبود کانالهای دفع آب مناسب و انباشت زباله در مسیر رودخانههاست. کارشناسان معتقدند که پاکسازی مسیر رودخانهها، احداث سدهای کوچک و مدیریت منابع آب میتواند شدت آسیبها را کاهش دهد. علاوه بر این، آموزشهای عمومی برای شهروندان و اجرای برنامههای هشدار سریع، نقش مهمی در کاهش تلفات انسانی دارد.
✓آتشسوزی جنگلها؛ تهدید اصلی شمال
جنگلهای هیرکانی در مازندران نه تنها زیستگاه گونههای نادر گیاهی و جانوری هستند، بلکه اقتصاد محلی را نیز پشتیبانی میکنند. با این حال، تغییر اقلیم، کاهش رطوبت و افزایش دما، خطر آتشسوزی در فصل تابستان و پاییز را افزایش داده است.
کارشناسان تاکید دارند که ایجاد ایستگاههای پایش آتش، آموزش نیروهای محلی و استفاده از فناوریهای نوین مانند پهپادهای شناسایی، نقش کلیدی در مدیریت این بحران دارد. همچنین همکاری با نیروهای داوطلب مردمی و بسیج، در مهار سریع آتش و جلوگیری از گسترش آن، تاثیر قابل توجهی داشته است.
✓رانش زمین و تهدیدات زمینشناسی
مازندران به دلیل شیبهای تند، بارشهای سنگین و ساخت و ساز غیرمجاز در مناطق مستعد، با تهدید رانش زمین مواجه است. رانش زمین نه تنها جان افراد را تهدید میکند، بلکه باعث تخریب جادهها و زیرساختهای حیاتی میشود. کارشناسان زمینشناسی معتقدند که پایش مناطق مستعد رانش، محدود کردن ساختوساز در شیبها و پوشش گیاهی حفاظتی میتواند خطر را کاهش دهد.
✓آمادگی و مدیریت بحران؛ گامهای کلیدی
مسئولان استان مازندران از چند سال پیش برنامههای جامع مدیریت بحران را آغاز کردهاند. این برنامهها شامل موارد زیر است:
1. ایجاد سامانه هشدار سریع: اطلاعرسانی به موقع درباره وقوع سیل، بارش شدید یا آتشسوزی به شهروندان از طریق پیامک، رادیو و شبکههای اجتماعی.
2. تمرینهای عملی و مانورهای دورهای: آموزش و آمادهسازی تیمهای امدادی و مردم محلی برای واکنش سریع.
3. توسعه زیرساختهای حیاتی: احداث و بهسازی پلها، کانالها و مسیرهای فرعی برای مدیریت آب و جلوگیری از سیلاب.
4. پایش منابع طبیعی و محیط زیست: استفاده از پهپاد و دوربینهای هوشمند برای کنترل جنگلها و تشخیص آتشسوزی در مراحل اولیه.
5. همکاری بینبخشی: هماهنگی بین نیروهای امدادی، هلال احمر، منابع طبیعی، شهرداریها و نیروی انتظامی برای کاهش آسیبها.
✓چالشها و نیازها
با وجود اقدامات مثبت، هنوز چالشهای جدی وجود دارد. از جمله:
ـ کمبود بودجه و تجهیزات مدرن: بسیاری از تجهیزات امدادی قدیمی و ناکارآمد هستند.
ـآگاهی محدود مردم: عدم آموزش کافی در مناطق روستایی و حاشیهای باعث افزایش خطر میشود.
ـ ساخت و سازهای غیرمجاز: فعالیتهای انسانی غیرمجاز در مناطق مستعد سیل و رانش زمین، خسارتها را تشدید میکند.
ـ تغییرات اقلیمی: افزایش دما و کاهش بارش در برخی مناطق، الگوهای سنتی مدیریت بحران را ناکارآمد کرده است.
کارشناسان معتقدند تنها با هماهنگی کامل بین دستگاهها، مشارکت مردم و سرمایهگذاری در فناوریهای نوین میتوان آمادگی مازندران را در برابر بحرانهای طبیعی افزایش داد.
✓سخن پایانی
مازندران به دلیل موقعیت جغرافیایی و شرایط اقلیمی، همواره در معرض بلایای طبیعی مانند سیل، آتشسوزی جنگل و رانش زمین قرار دارد. با این حال، برنامههای مدیریت بحران و آمادگی پیشگیرانه، میتواند جان و مال مردم را حفظ کرده و خسارتها را به حداقل برساند.
استاندار و مسئولان مدیریت بحران استان بارها تأکید کردهاند که آمادگی کامل، آموزش مردم، سرمایهگذاری در زیرساخت و فناوریهای نوین، کلید موفقیت در مواجهه با بحرانهای طبیعی است. تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که پیشگیری و آمادگی میتواند تفاوت بین یک بلای طبیعی و یک فاجعه انسانی و اقتصادی را رقم بزند.
مازندران، با بهرهگیری از ظرفیت مردم، منابع طبیعی و زیرساختها، میتواند الگویی برای سایر استانهای کشور در مدیریت بحرانهای طبیعی باشد؛ الگویی که هم جان مردم را حفظ میکند و هم اقتصاد محلی را بیمه میکند.
