تیرنگ:
کشاورزی طی دهههای اخیر با سرعتی چشمگیر دستخوش تغییرات فناورانه شده است. در جهانی که جمعیت آن از مرز ۸ میلیارد نفر گذشته و تهدیدهایی همچون تغییرات اقلیمی، کمبود آب، کاهش نیروی کار روستایی و فشار بر منابع طبیعی در حال تشدید است، دیگر نمیتوان با شیوههای سنتی انتظار تأمین پایدار غذا و حفظ بهرهوری را داشت. در این میان، مکانیزهکردن کشاورزی ضرورتی راهبردی برای کشورها محسوب میشود؛ ضرورتی که بر کارایی، اقتصاد، محیطزیست و آینده تولید غذا تأثیر مستقیم دارد.
✓مکانیزاسیون چیست و چرا اهمیت استراتژیک دارد؟
مکانیزهکردن کشاورزی یعنی جایگزینی روشها و ابزارهای سنتی با ماشینآلات، تجهیزات هوشمند و فناوریهای نوین؛ از ماشینهای کاشت، سمپاشهای اتوماتیک و کمباینها گرفته تا تراکتورهای پیشرفته، پهپادها، سنسورها و سیستمهای کشاورزی دقیق.
اهمیت این روند از آنجا ناشی میشود که کشاورزی سنتی توان پاسخگویی به سه نیاز حیاتی را ندارد:
1. افزایش تولید در واحد سطح
2. مدیریت هوشمندانه منابع آب و خاک
3. کاهش هزینهها و رقابتپذیری اقتصادی
این سه محور، ستونهای امنیت غذایی هستند؛ امنیتی که در بسیاری از کشورها به دلیل بحران آب و فشار اقلیمی، ارزش و ضرورت حیاتیتری پیدا کرده است.
✓ افزایش بهرهوری و تولید در واحد سطح
یکی از مهمترین فواید مکانیزاسیون، افزایش کارایی و کمیت تولید است.
در کشاورزی سنتی، بسیاری از عملیات مانند شخم، وجین، کاشت و برداشت زمانبر است. اما با ورود ماشینآلات سرعت عملیات چندین برابر میشود، دقت در کاشت بذر افزایش یافته و یکنواختی مزرعه بالا میرود و زمانبندی عملیات زراعی دقیقتر و علمیتر انجام میشود.
✓کاهش هزینهها و افزایش سودآوری
در نگاه برخی کشاورزان، مکانیزاسیون بهدلیل هزینه اولیه، پرخرج به نظر میرسد؛ اما واقعیت اقتصادی آن متفاوت است. مکانیزهکردن با کاهش شدید هزینههای جاری، سودآوری را افزایش میدهد.
✓ مدیریت علمی آب و خاک
یکی از جدیترین بحرانهای امروز ایران و جهان، کمبود آب است. کشاورزی سنتی در بسیاری از مناطق بیش از ۶۵٪ آب را هدر میدهد. اما مکانیزاسیون و فناوریهای نوین کشاورزی معادله را تغییر میدهد مثلا سنسورهای رطوبتی تعیین میکنند چه زمانی و چقدر باید آبیاری شود یا آبیاری قطرهای مکانیزه مصرف آب را تا ۷۰ درصد کاهش میدهد، همچنین پهپادها اطلاعات دقیق مزرعه را ارائه میدهند.
در واقع باید گفت کشوری که بتواند مصرف آب در کشاورزی را بهینه کند، علاوه بر تضمین امنیت غذایی، از بحرانهای زیستمحیطی نیز دور خواهد ماند.
✓ کاهش سختی کار و ارتقای کیفیت زندگی روستایی
شغل کشاورزی در گذشته بهدلیل سختی شدید، ساعات طولانی کار و نبود تجهیزات مناسب، کمتر مورد استقبال نسل جوان قرار میگرفت. مکانیزاسیون اما سختی کار را کاهش میدهد، زمان کار را منظمتر میکند، زمینه استفاده از مهارتهای علمی و مدیریتی را فراهم میسازد.
در نتیجه، جذابیت کشاورزی برای نسل جوان افزایش مییابد و مهاجرت از روستا به شهر کاهش پیدا میکند. همین امر میتواند به پایداری جمعیتی و اقتصادی روستاها کمک کند.
✓ افزایش کیفیت محصول و استانداردسازی تولید
در بازارهای امروز، کیفیت محصول نقش کلیدی دارد. استانداردهای صادراتی نیز سختگیرانهتر شدهاند. مکانیزاسیون امکان تولید محصولات یکنواخت، سالم و قابل رقابت در بازارهای بینالمللی را فراهم میکند،
به این ترتیب، مکانیزاسیون نهتنها تولید را افزایش میدهد بلکه ارزش افزوده محصول را نیز بالا میبرد.
✓ حرکت بهسوی کشاورزی هوشمند
نسل جدید مکانیزاسیون، صرفاً ماشینمحور نیست؛ بلکه هوشمند و دادهمحور است. کشاورزی دقیق، استفاده از GPS، هوش مصنوعی، رباتهای کشاورزی، تحلیل تصاویر ماهوارهای و سیستمهای پیشبینی، بخش جداییناپذیر کشاورزی آینده هستند.
این فناوریها مصرف نهادهها را کاهش میدهند، سلامت محصول را افزایش میدهند، امکان تصمیمگیری علمی را فراهم میکنند، و ضایعات تولید را به حداقل میرسانند.
در این سطح، مزرعه تبدیل به کارخانهای تولیدی با مدیریت دیجیتال میشود.
مکانیزاسیون آثار گستردهتری نیز دارد نظیر افزایش درآمد روستاییان و کاهش فقر، ایجاد مشاغل جدید مرتبط با تعمیر، نگهداری و فناوری، افزایش تابآوری کشور در برابر بحرانهای غذایی، ارتقای امنیت غذایی و کاهش وابستگی به واردات
این تحولات نشان میدهد مکانیزاسیون فقط یک موضوع فنی نیست؛ بلکه عامل تحول اجتماعی و اقتصادی است.
✓کشاورزی مازندران با مکانیزه شدن رونق میگیرد
نماینده ولی فقیه در مازندران گفت: کشاورزی ما باید رونق یابد و این امر مستلزم مکانیزه شدن و بهرهگیری از دانش نوین است.
آیتالله محمدباقر محمدی لائینی در دیدار با مدیر شعب بانک کشاورزی استان مازندران با بیان اینکه بانک کشاورزی رسالت ویژهای در خدمترسانی به کشاورزان دارد، گفت: بانک کشاورزی باید به طور مؤثر مشکلات جامعه کشاورزی را رفع کند و وامها را بهصورت صحیح و بهجا پرداخت نماید.
وی با اشاره به دو محور اصلی گلایه کشاورزان افزود: یکی تأخیر در پرداخت وامها و دیگری تبعیض در نحوه تخصیص آنهاست؛ گاهی برخی متقاضیان با درخواست کمتر مدتها معطل میمانند، در حالی که وام دیگران سریعتر پرداخت میشود.
آیتالله محمدی لائینی ادامه داد: کشاورزی ما باید رونق یابد و این امر مستلزم مکانیزه شدن و بهرهگیری از دانش نوین است و ماشینآلات کشاورزی گران و تأمین نهادههای دامی با مشکل مواجه است و این مسائل باید با حمایت مالی بانکها حل شود.
نماینده ولی فقیه با اشاره به ضرورت بازگشت روحیه جهادی در کشاورزی و دامداری تأکید کرد: در گذشته جهاد سازندگی نهادهها، دارو و تجهیزات لازم برای کشاورزان و دامداران را تأمین میکرد و باعث رونق همزمان این بخشها میشد، اما اکنون با مشکلات تأمین کود، علوفه و نهادههای دامی روبهرو هستیم.
وی تصریح کرد: برای پیشرفت کشاورزی، باید به سمت آبیاری مدرن و قطرهای حرکت کنیم، بذرهای مقاوم و جدید وارد کنیم و صنایع تبدیلی ایجاد شود. بانک کشاورزی نقش کلیدی در این مسیر دارد و باید دست خود را برای حمایت از کشاورزان باز کند.
✓سخن پایانی
مکانیزهکردن کشاورزی پلی است میان امروز و آینده؛ مسیری که میتواند کشاورزی را از یک فعالیت پرزحمت و پرهزینه به صنعتی هوشمند، اقتصادی و پایدار تبدیل کند.
در این زمینه کشورهایی که بهموقع به سمت مکانیزاسیون حرکت کنند، امنیت غذایی، رفاه روستایی، بهرهوری و توسعه اقتصادی خود را تضمین خواهند کرد و کشورهایی که در این مسیر تأخیر کنند، ناگزیر بهای سنگینی خواهند پرداخت؛ از وابستگی غذایی گرفته تا نابودی منابع ارزشمند آب و خاک.
