تیرنگ، لیلا ناطقی:
در سالهای اخیر، با افزایش فشارهای اقتصادی، نوسانات اجتماعی و تغییر سبک زندگی، آمار ابتلا به اختلالات روانی، مشکلات خانوادگی و آسیبهای رفتاری در جامعه رو به افزایش گذاشته است.
از کودکان و نوجوانان گرفته تا بزرگسالان ، بسیاری از افراد درگیر مشکلات خلقی، اضطراب، افسردگی، تعارضات خانوادگی و بحرانهای فردی هستند که نیازمند دریافت خدمات تخصصی مشاوره و رواندرمانیاند. با این حال، یکی از مهمترین موانع در مسیر مراجعه مردم به مراکز مشاوره، نبود حمایت بیمهای و بالا بودن هزینه جلسات مشاوره است. در حال حاضر، جلسات مشاوره فردی، خانوادگی و زوجدرمانی در اغلب کلینیکهای روانشناسی بهصورت آزاد محاسبه میشود و بیمههای پایه و تکمیلی، در بیشتر موارد، این خدمات را تحت پوشش قرار نمیدهند.
در شرایطی که فشارهای روانی ناشی از گرانی، بیکاری و ناپایداری اقتصادی در حال افزایش است و شبکههای اجتماعی و فضای مجازی نیز با تبلیغات پرزرقوبرق و گاه مخرب، الگوهای زندگی را بهسمت مقایسه، اضطراب ،چشم و هم چشمی و نارضایتی سوق دادهاند، محرومیت از خدمات مشاورهای میتواند زمینهساز بحرانهای جدیتر در سطح فردی و خانوادگی شود.
کارشناسان حوزه روانشناسی و مددکاری اجتماعی معتقدند که پیشگیری و درمان زودهنگام اختلالات روانی بسیار کمهزینهتر از درمان عواقب دیرهنگام آن مانند فروپاشی خانواده، اعتیاد، پرخاشگری، خودکشی یا بیماریهای روانتنی است. از این رو، ضروری است بیمههای پایه و تکمیلی ملزم به عقد قرارداد با کلینیکهای روانشناسی و مراکز مشاوره شوند تا اقشار مختلف جامعه بتوانند بدون نگرانی از هزینهها از خدمات تخصصی روانشناختی بهرهمند گردند.
توسعه حمایت بیمهای در حوزه سلامت روان، نهتنها اقدامی انسانی و اجتماعی، بلکه سرمایهگذاری بلندمدت برای سلامت جامعه است؛ اقدامی که میتواند از گسترش آسیبهای فردی و اجتماعی پیشگیری کرده و کیفیت زندگی خانوادهها را به شکل چشمگیری ارتقا دهد. نگاهی به وضعیت حمایت بیمهای از خدمات روانشناسی در سایر کشورها بررسی تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که بسیاری از نظامهای سلامت دنیا، خدمات روانشناسی و مشاوره را بخشی جداییناپذیر از سلامت عمومی میدانند و بهصورت مستقیم یا غیرمستقیم از طریق بیمه، از آن حمایت میکنند. در ایالات متحده آمریکا، بیشتر بیمههای خصوصی طبق قانون «برابری سلامت روان و جسم» ملزم به پوشش خدمات روانی هستند؛ هرچند تعداد جلسات و میزان پرداخت ممکن است محدود باشد. در انگلستان نیز خدمات رواندرمانی و مشاوره از طریق نظام سلامت ملی (NHS) بهصورت رایگان یا با هزینه بسیار کم ارائه میشود، هرچند در برخی مناطق صف انتظار طولانی است.
در کشورهای آسیایی همچون کره جنوبی و ژاپن، بیمه ملی هزینه بخشی از درمانهای روانپزشکی را پرداخت میکند، اما مشاورههای روانشناسی خصوصی هنوز پوشش کامل ندارند.
هند نیز در قالب برنامه سلامت ملی «Ayushman Bharat» برخی خدمات روانی و مشاورهای را بهصورت رایگان برای اقشار آسیبپذیر ارائه میدهد. در تایلند نیز خدمات روانپزشکی و داروهای مربوطه برای شهروندان تحت پوشش بیمه عمومی رایگان یا یارانهای است. نکته مشترک در این کشورها آن است که سیاستگذاران سلامت روان را بخشی از سلامت عمومی جامعه میدانند و با حمایت بیمهای، مانع از آن میشوند که مردم به دلیل فشار مالی از مراجعه به روانشناس یا مشاور صرفنظر کنند.
✓چالشها و نواقص رایج محدودیت جلسات مشاوره:
بیمهها غالباً تعداد کمی جلسه مشاوره تحت پوشش قرار میدهند، و معمولاً فقط در صورت ارجاع توسط پزشک روانپزشک یا عمومی. استثناءها برای اختلالات خفیف یا مشکلات رفتاری خانوادگی: خدماتی مثل مشاوره خانواده یا زوج درمانی ممکن است پوشش ضعیفی داشته باشند. هزینه بالا در بخش خصوصی: وقتی خدمات به بخش خصوصی واگذار میشود، هزینهها غالباً خارج از توان اقشار کمدرآمد هستند. فرهنگ و تابو: در بعضی کشورها هنوز مراجعه به روانشناس یا مشاور یک مسئله حساس اجتماعی است و بیمهها تمایل کمتری به پوشش این خدمات دارند. تنوع در قوانین بیمه: ساختار بیمهها (عمومی، خصوصی، تکمیلی) و مقرراتشان خیلی متفاوت است؛ آنچه برای یک کشور قانونی است ممکن در کشور دیگر اصلاً وجود نداشته باشد. درسهایی که میتوان برای کشور خودمان گرفت الزام قانونی بیمهها به پوشش مشاوره روانی، مانند آنچه در برخی کشورها وجود دارد. تعریف دقیقتری از خدمات روانشناسی، مشاوره خانوادگی، زوجی، کودک و نوجوان به عنوان خدمات درمانی ضروری. تعیین سقف جلسات، سهم هزینه (فرانشیز)، اما با درصدی که مردم بتوانند دسترسی داشته باشند. حمایت دولتی یا بودجه مخصوص برای آنکه کسانی که توان مالی بالا ندارند بتوانند رایگان یا با هزینه کم به مشاوره روانی دسترسی داشته باشند. افزایش آگاهی عمومی تا استیگما (برچسب منفی) مراجعه به روانشناس کاهش پیدا کند، که فشار بر بیمهها نیز برای فراهم کردن پوشش بیشتر را افزایش دهد.
✓جمعبندی
با توجه به گسترش مشکلات روانی، تغییرات رفتاری، فشارهای اقتصادی و نقش پررنگ رسانهها در تشدید اضطراب و نارضایتی اجتماعی، لازم است در کشور ما نیز حمایت بیمهای از خدمات روانشناسی و مشاوره در اولویت سیاستگذاری سلامت قرار گیرد. الزام بیمهها به عقد قرارداد با کلینیکهای مشاوره، تعیین تعرفههای حمایتی و ایجاد بستههای تشویقی برای مراجعهکنندگان، میتواند گامی مؤثر در جهت ارتقای سلامت روان و کاهش آسیبهای اجتماعی باشد.
