صدای عصا در کوچه‌های مازندران می‌پیچد!
صدای عصا در کوچه‌های مازندران می‌پیچد!
مازندران، سرزمین جنگل و دریا، این روزها با موجی خاموش اما پرقدرت روبه‌روست؛ موجی به نام «سالمندی». بر اساس آمارهای رسمی، این استان پس از گیلان دومین استان پیر کشور است

تیرنگ، رضا شریعتی

مازندران، سرزمین جنگل و دریا، این روزها با موجی خاموش اما پرقدرت روبه‌روست؛ موجی به نام «سالمندی». بر اساس آمارهای رسمی، این استان پس از گیلان دومین استان پیر کشور است. کاهش موالید، مهاجرت جوانان و کمبود خدمات حمایتی برای سالمندان، آینده اجتماعی و اقتصادی مازندران را با تهدیدی جدی مواجه کرده است. کارشناسان معتقدند اگر همین امروز فکری نشود، در دهه آینده مازندران به یک «استان سالمند» تبدیل خواهد شد؛ استانی که بار هزینه‌ها بر دوش نسل جوان اندک باقی‌مانده سنگینی خواهد کرد.

یک پژوهشگر حوزه جمعیت‌شناسی می‌گوید: «مازندران وارد مرحله سالمندی جمعیت شده است. اگر سیاست‌های جمعیتی به‌ویژه در حوزه فرزندآوری و حمایت از خانواده تقویت نشود، در دو دهه آینده استان به‌طور کامل پیر خواهد شد.»

✓بحران اقتصادی در سایه سالمندی

یکی از پیامدهای آشکار سالمندی، فشار اقتصادی است.

ـ کاهش نیروی کار مولد: با افزایش تعداد سالمندان و کاهش جمعیت جوان، بازار کار استان با کمبود نیرو مواجه خواهد شد.

ـ افزایش هزینه‌های درمان: بیماری‌های مزمن نظیر دیابت، فشار خون، مشکلات قلبی و مفصلی در سالمندان شایع است و هزینه‌های درمانی بالایی به نظام سلامت تحمیل می‌کند.

ـ چالش تامین اجتماعی: کاهش تعداد بیمه‌پردازان در برابر افزایش مستمری‌بگیران، صندوق‌های بازنشستگی را در معرض بحران مالی قرار می‌دهد.

موسوی، یک فعال اقتصادی در ساری می‌گوید: «وقتی جوانان مهاجرت می‌کنند و سالمندان می‌مانند، چرخه تولید و سرمایه‌گذاری کند می‌شود. این مسئله در آینده نزدیک تاثیر مستقیمی بر رشد اقتصادی استان خواهد گذاشت.»

✓ چالش‌های اجتماعی؛ انزوای سالمندان و فروپاشی حمایت‌های سنتی

سالمندی فقط مسئله‌ای اقتصادی نیست؛ بعد اجتماعی آن شاید پررنگ‌تر باشد.

ـ انزوای اجتماعی: بسیاری از سالمندان به‌ویژه در شهرها تنها زندگی می‌کنند. مهاجرت فرزندان به شهرهای دیگر، آن‌ها را با خلأ ارتباطی مواجه کرده است.

یک مددکار اجتماعی توضیح می‌دهد:

«بسیاری از سالمندان احساس می‌کنند فراموش شده‌اند. نبود مراکز تفریحی و فرهنگی، آن‌ها را در خانه‌ها محبوس کرده و این مسئله زمینه افسردگی را بیشتر می‌کند.»

✓چالش‌های بهداشتی و زیرساختی

زیرساخت‌های سلامت در مازندران متناسب با رشد جمعیت سالمند توسعه نیافته است.

ـ کمبود مراکز توانبخشی و نگهداری: مراکز موجود پاسخگوی نیاز روزافزون نیستند.

ـ نابرابری دسترسی: سالمندان روستایی برای دسترسی به پزشک متخصص باید کیلومترها سفر کنند.

ـ معابر نامناسب شهری: خیابان‌ها، پیاده‌روها و وسایل نقلیه عمومی برای سالمندان مناسب‌سازی نشده‌اند.

طالبی، یک سالمند اهل بابل می‌گوید:

«پیاده‌روها پر از پستی و بلندی است. برای رفتن به درمانگاه باید از خیابانی عبور کنم که حتی برای جوان‌ها هم خطرناک است.»

✓ فرصت‌های مغفول؛ سالمندی فقط بحران نیست

اگرچه سالمندی چالش‌های زیادی دارد، اما می‌تواند فرصتی نیز باشد. سالمندان منبعی ارزشمند از تجربه و دانش‌اند. آن‌ها می‌توانند در حوزه‌های فرهنگی، آموزشی و حتی اقتصادی نقش‌آفرین باشند. در بسیاری کشورها، از ظرفیت سالمندان در مشاغل نیمه‌وقت یا داوطلبانه استفاده می‌شود؛ رویکردی که در مازندران نیز قابل پیاده‌سازی است.

✓راهکارهای پیشنهادی

۱. تدوین سند جامع سالمندی استان با همکاری دانشگاه‌ها، بهزیستی و دستگاه‌های اجرایی

۲. گسترش خدمات حمایتی و بیمه‌ای شامل توانبخشی، مشاوره و مراقبت در منزل

۳. سرمایه‌گذاری در مراکز سالمندی با مشارکت بخش خصوصی و ارائه تسهیلات دولتی

4. مناسب‌سازی شهرها و روستاها برای تردد سالمندان؛ از رمپ‌ها و آسانسورهای عمومی گرفته تا حمل‌ونقل ویژه

5. تقویت سیاست‌های جمعیتی برای حمایت از جوانان و خانواده‌ها به‌منظور کاهش سرعت سالمندی

6. فعال‌سازی سازمان‌های مردم‌نهاد برای حمایت اجتماعی و فرهنگی از سالمندان

✓ سخن پایانی

مازندران با سرعتی بی‌سابقه در حال پیر شدن است. این روند اگر مدیریت نشود، می‌تواند ساختار اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی استان را در هم بشکند. اما اگر امروز برنامه‌ریزی دقیقی صورت گیرد، سالمندی می‌تواند فرصتی برای بازتعریف روابط اجتماعی و ارتقای کیفیت زندگی همه نسل‌ها باشد.