تیرنگ، حجت الاسلام و المسلمین حاج محمد حسین گلکار استاد و محقق حوزه و دانشگاه و معاونت پژوهش مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی
آیه:
«وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا»
(بندگان رحمان، چون جاهلان با آنان سخن گویند، با آرامی و سلام پاسخ میدهند – فرقان: ۶۳)
سکوت، یکی از پیچیدهترین جلوههای احساس است. گاهی از ضعف میآید، گاهی از حکمت. در سیرهی حضرت فاطمه زهرا(سلاماللهعلیها)، سکوت نه نشانهی انفعال، بلکه استراتژی هدایت بود؛ سکوتی که سخن میگفت، اما نه با کلمه، بلکه با حضور.
پس از رحلت پیامبر(ص)، فاطمه(س) در برابر حوادث تلخ جامعه، تنها سخن نگفت؛ انتخاب کرد که کجا سخن بگوید و کجا سکوت کند. خطبهی فدکیه، فریاد عقل بود و سکوتش در کوچههای مدینه، فریاد احساس؛ دو چهره از یک حقیقت. او میدانست هر فریادی، اگر در زمان نامناسب و مخاطب ناآگاه سر داده شود، پژواکی ندارد. پس سکوت کرد تا تاریخ گوش شود. و تاریخ شد.
در روزگار پرهیاهوی ما، که صدای بلند با حق یکی گرفته میشود، درس فاطمی این است که «کنترل احساس» یعنی شناخت لحظهی سخن و سکوت. جامعهای که در برابر هر تحریک رسانهای واکنش نشان دهد، آرامش جمعیاش را از دست میدهد؛ همانگونه که انسانی که هر خشم، اندوه یا هیجانش را بیدرنگ بروز دهد، از تعادل میافتد. سکوت فاطمه، تمرین تفکر بود؛ تمرین اینکه احساس، باید پیش از فوران، به عقل سپرده شود.
در خانواده نیز، فاطمه(س) الگوی سکوت سازنده بود. گاه برای حفظ آرامش خانه، لبخند زد و گفتوگو را به زمان مناسب موکول کرد. این نوع سکوت، نه قهر است و نه ضعف؛ بلکه نوعی تربیت عاطفی است. در روابط خانوادگی امروز که گفتوگو به جدل و انتقاد به انفجار بدل شده، سکوتِ آگاهانه میتواند آغاز گفتوگویی مؤثرتر باشد.
اما سکوت فاطمی فقط میان همسر و خانواده نبود؛ میان مردم و حاکمان نیز بود. او گاهی سخن گفت تا مردم بدانند حق چیست، و گاهی سکوت کرد تا مردم بفهمند چه چیزی را از دست دادهاند. این سکوت، آیینهای شد که هر نسلی میتواند در آن، بیعملی و هیجانزدگی خود را ببیند.
در جهان امروز، که اطلاعات بیوقفه جاری است، سکوتِ تأمل، فضیلتی کمیاب شده است. ما به سکوتی نیاز داریم که نه از بیتفاوتی، بلکه از بلوغ بیاید؛ سکوتی که مقدمهی اندیشیدن و سپس عمل است. فاطمه(س) به ما آموخت که گاهی احساس را باید در دل نگه داشت تا به فهم بدل شود، و فهم را باید در عمل نشان داد، نه در جدل.
سکوت او، فریادی بود برای قرنها؛
پیامی برای همهی ما که بدانیم، هر سکوتی اگر در مسیر حق باشد، دیر یا زود، طنینش جهان را پر میکند.
سکوت فاطمه، صدای عقلِ عاشق بود؛ صدایی که هنوز هم، در دل هر انسان بیداری، شنیده میشود.
