زنگ خطر افزایش پوکی اســتخوان شنیده می‌شود؟!
زنگ خطر افزایش پوکی اســتخوان شنیده می‌شود؟!
استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران در ساری گفته بود که جمعيت ساکن در استان‌هاي شمالي به خصوص مازندران و گلستان بيشتر در معرض پوکي استخوان هستند، اما به اذعان رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران درباره سهم استان‌ها از بروز پوکی استخوان و شکستگی استخوانی ناشی از آن، به دلیل هزینه زیاد انجام چنین مطالعه‌ای،‌ گران بودن هزینه انجام آزمایش سنجش تراکم استخوانی و محدودیت دسترسی به این آزمایش، آمار تفکیکی استانی پوکی استخوان و عوارض ناشی از آن را نداریم.

تیرنگ نیوز : آن طور که کارشناسان می‌گویند پوکی استخوان به طور خـاموش و بی سروصدا اتفاق می‌افتد و اغلب اوقات هـیچ علامتـی تـا زمـان رخ دادن شکـستگی وجـود ندارد.

آنها می‌گویند که برخورداری از استخوان‌های سالم در دوران میانسالی و سالمندی، نیازمند سرمایه‌گذاری صحیح بر روی تغذیه سالم و تحرک کافی از دوران کودکی و نوجوانی است. سالمندان سالم افرادی هستند که تا قبل از ۲۱ سالگی به اوج تراکم استخوانی رسیده‌اند.

گزارش‌های وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی نشان می‌دهد زنان بالای ۵۰ سال و مردان بالای ۷۰ سال کشور در معرض خطر بالای پوکی استخوان هستند و این زنگ خطری برای آگاهی و جلوگیری از گسترش بیشتر این بیماری است؛ بیماری که به مرور استخوان‌ها را پوک می‌کند.

گرچه توجه به مواد غذایی حاوی کلسیم و ویتامین‌های D و K در دوران میانسالی به بعد بسیار مهم است؛ اما این موارد باید از کودکی مورد توجه قرار گیرند.

دکتر سيد احمد رئيس السادات استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران سال 95 در همایش سمينار کشوری بيماری‌های اسکلتی و عضلانی در مازندران گفته بود که 17 درصد از جمعيت ايران از بيماري پوکي استخوان رنج مي‌برند این آمار اکنون به اذعان مسئولان مربوطه به 40 درصد در سال 1401 رسید که با وجود افزايش جمعيت سالمندان اين آمار در سال‌هاي آينده بيشتر نیز مي‌شود.

او گفته بود که مهم ترين فعاليت‌های پيشگيرانه برای جلوگيری از شکستگی استخوان سالمندان ايجاد شرايط مناسب در معابر، منازل و بهره گيری از تجهيزات رفاهی؛ تختخواب، کفپوش داخل ساختمان و ديگر امکانات است.

استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران گفته بود در خصوص بيشترين جمعيت دارنده پوکي استخوان گفته بود جمعيت ساکن در استان‌هاي شمالي به خصوص مازندران و گلستان بيشتر در معرض پوکي استخوان هستند و بيشترين جمعيت داراي پوکي استخوان نيز در اين استان‌ها سکونت دارند.

* تعریف پوکی استخوان

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم دانشگاه علوم پزشکی تهران با اشاره به اینکه در جمعیت بالای ۶۰ سال کشور، شیوع پوکی استخوان بیش از ۴۲ درصد است، گفت: این درحالی است که عدم دسترسی کافی به دستگاه تشخیصی بیماری سبب می‌شود تا تشخیص پوکی استخوان برای نزدیک ۶۸ درصد کسانی که در معرض خطر هستند (دو سوم افراد) انجام نشود.

دکتر افشین استوار در تعریف پوکی استخوان، توضیح داد: پوکی استخوان به معنای کاهش تدریجی تراکم معدنی استخوان به شکلی است که سبب پوکی و سپس شکستگی استخوانی شود. این روند به تدریج رخ می‌دهد و اغلب اوقات هیچ علامتی ندارد. تنها راه اینکه آگاه شویم به پوکی استخوان مبتلا هستیم یا خیر، مراجعه به پزشک و انجام سنجش تراکم استخوان است.

*تاثیر مستقیم سبک زندگی بر بروز پوکی استخوان

وی درباره میزان سواد سلامت مردم در رابطه با بیماری‌های غیرواگیر از جمله پوکی استخوان، تصریح کرد: متاسفانه آگاهی مردم درباره پوکی استخوان حتی نسبت به سایر بیماری‌های غیرواگیر خیلی پایین‌تر است. یک علت مهم این اتفاق آن است که پوکی استخوان بیماری خاموش است؛ زیرا هیچ علامتی ندارد و گاهی اوقات اولین علامت، شکستگی ناشی از پوکی استخوان است. از سوی دیگر پوکی استخوان به تدریج ایجاد می‌شود زیرا حداکثر توده استخوانی تا قبل از ۳۰ سالگی رخ می‌دهد؛ بنابراین زمینه ایجاد پوکی استخوان در کودکی و نوجوانی فراهم می‌شود؛ یعنی اگر فردی در زمان کودکی و شیرخوارگی و پس از آن سبک زندگی نامناسب داشته باشد (عدم تغذیه مناسب، عدم فعالیت فیزیکی کافی، مواجهه با دود دست اول یا دوم دخانیات و…) زمینه بروز پوکی استخوان برای او در بزرگسالی فراهم می‌شود.

او ادامه داد: احتمال بروز پوکی استخوان در بزرگسالی خانم‌ها و در سنین یائسگی که هورمون جنسی زنانه کاهش می‌یابد و به دنبال آن محافظت این هورمون از روی استخوان برداشته می‌شود، افزایش می‌یابد که به دنبال آن تراکم معدنی استخوان کاهش یافته و استخوان ترد، پوک و شکننده شده و مستعد شکستگی می‌شود.

*پوکی استخوان؛ بیماری خاموش

استوار با تاکید بر اینکه به علت خاموش بودن بیماری پوکی استخوان در زمینه پیشگیری از آن نیز به درستی عمل نمی‌شود، اظهار کرد: در مراحل و سنین بالاتر تشخیص به موقع بیماری یکی از چالش‌های ما است و یکی از مهم‌ترین شکاف‌هایی است که وجود دارد. خانم‌های بالای ۵۰ سال (بویژه پس از یائسگی) و مردان بالای ۶۰ سال باید برای اطمینان از سلامت استخوان خود به پزشک مراجعه کنند. مطالعاتی که ما انجام داده‌ایم نشان دهنده این است که حدود ۷۰ درصد (بیش از دو سوم) خانم‌هایی که در معرض خطر پوکی استخوان و شکستگی هستند برای تشخیص پوکی استخوان مراجعه نکردند و اقدامات تشخیصی برایشان انجام نشده است. این مطالعات به ما نشان داد در صورت انجام تشخیص به موقع در بانوان معمولا درمان به سرعت آغاز می‌شود، اما متاسفانه مشکل بزرگ‌تر ما پایبندی به تکمیل و ادامه درمان است.

 

*پایبندی به درمان اصل اول بهبود پوکی استخوان

وی با اشاره به اینکه درمان پوکی استخوان درمانی طولانی مدت است،‌ تصریح کرد: فاز اولیه درمان حداقل ۳ و یا ۵ سال طول می‌کشد و مهم است که افراد بدانند باید درمان خود را کامل کنند تا نتیجه مناسب بگیرند. مطالعات ما نشان می‌دهد بیش از ۸۵ درصد خانم‌هایی که درمان را آغاز می‌کنند پیش از یک سالگی درمان خود را رها کرده و دوره درمانی را تکمیل نمی‌کنند و پایبندی به درمان وجود ندارد.  در طول درمان پزشک معالج  مرتبا اثربخشی درمان را از طریق انجام سنجش تراکم استخوان پایش می‌کند و در صورتی که درمان، اثربخشی لازم را نداشته باشد، اقدامات تکمیلی انجام می‌شود.

رئیس پژوهشگاه علوم غدد و متابولیسم، تاکید کرد: اقدامات ما در قالب پویش سراسری پوکی استخوان در راستای ‌آگاهی بخشی به مردم و افزایش حساسیت در آنها است تا بدانند چگونه می‌توانند سلامت استخوان خود را حفظ کرده و از وقوع شکستگی جلوگیری کنند.

*نقش موثر وراثت در بروز پوکی استخوان

او ضمن اینکه وراثت را در زمینه ابتلا به بیماری پوکی استخوان بسیار موثر دانست، بیان کرد: می‌توان گفت پوکی استخوان یک بیماری ژنتیکی است و معمولا پزشک در تشخیص افراد در معرض خطر پوکی استخوان از سابقه خانوادگی افراد سوال می‌کند؛ البته عوامل ژنتیکی شناخته شده تنها ۵ درصد خطر شکستگی را تعریف می‌کنند ولی ما می‌دانیم که سابقه خانوادگی تاثیر بالایی دارد اما شواهد علمی کافی وجود ندارد برای اینکه بگوییم وراثت از چه مسیری در ایجاد بیماری عمل می‌کند.

*لبنیات منبع اصلی تامین پروتئین و کلسیم

وی درخصوص تاثیر مصرف شیر و لبنیات در جلوگیری از بروز پوکی استخوان، اظهار کرد: به طور کلی میزان دریافت پروتئین، کلسیم و ویتامین D  برای داشتن یک استخوان سالم و قوی بسیار اهمیت دارد که ما یک استخوان قوی و سالم داشته باشیم. یکی از منابع اصلی تامین پروتئین و کلسیم، لبنیات و بخصوص شیر است. از سوی دیگر تغذیه انحصاری با شیر مادر در دوره شیرخوارگی بسیار با اهمیت است و مطالعات مختلفی وجود دارد که نوزادانی که با شیر مادر تغذیه می‌شوند در بزرگسالی توده استخوانی بهتری داشته و کمتر به پوکی استخوان مبتلا می‌شوند.

وی افزود: از طرفی برای پس از دوره شیرخوارگی شواهد متعددی وجود دارد که مصرف لبنیات و شیر می‌تواند میزان مورد نیاز کلسیم و پروتئین برای بدن را تامین کند و باعث پیشگیری از پوکی استخوان شود. از این رو برای داشتن استخوان قوی بر مصرف لبنیات و شیر تاکید داریم.

*آثار گرانی لبنیات بر افزایش بروز پوکی استخوان

او تاکید کرد: آنچه مسلم است این است که گران شدن لبنیات و در دسترس نبودن شیر و مواد لبنی، مصرف آن را در سال‌های اخیر به شدت کاهش داده است و این می‌تواند عاملی باشد که در آینده مشکل پوکی استخوان تشدید شود. موضوع مهم‌تر این است که در کشور ما جمعیت سالمندی به سرعت در حال افزایش است؛ بنابراین از آنجایی که پوکی استخوان مشکل دوره سالمندی است، تغذیه ناکافی در زمان جوانی و نوجوانی می‌تواند این مشکل سالمندی را تشدید کند.

*لزوم تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی

وی درباره تغذیه انحصاری با شیر مادر توضیح داد: سن توصیه شده برای تغذیه با شیر مادر تا دو سالگی است و بیشتر شدن این سن هم برای نوزاد ضرری ندارد و برای مادر هم خطر زیادی ندارد. تغذیه با شیر مادر به طور کلی برای مادر منافع زیادی دارد. شواهد زیادی وجود ندارد که تغذیه با شیر مادر در دراز مدت باعث کاهش تراکم استخوان می‌شود هرچند که در کوتاه مدت یک کاهش نسبی در تراکم معدنی استخوان وجود دارد اما در بلند مدت در صورتی که مادر تغذیه مناسبی در دوره بارداری و شیردهی داشته باشد، پوکی استخوان و خطر شکستگی برایش افزایش نمی‌یابد.


*۴۲۰۰ مرگ سالانه به علت شکستگی ناشی از پوکی استخوان

استوار ادامه داد: حدود ۴۲۰۰ مرگ به علت شکستگی ناشی از پوکی استخوان در هر سال داریم؛ بنابراین درصورتی که بتوان پوکی استخوان را به شکل موثر شناسایی و درمان کرد تا حد زیادی از بروز مرگ و میر به این علت جلوگیری می‌شود.

وی افزود: شکستگی در ناحیه مهره‌ها بعضا تشخیص داده نمی‌شوند، زیرا زمانی که مهره‌ها می‌شکند روی هم فشرده می‌شوند و این فشردگی به شکل یک کمردرد مزمن خود را نشان می‌دهد که فرد به آن بی‌توجهی می‌کند. عارضه دیگر شکستگی مهره، کوتاهی قد است که معمولا بیش از ۳ یا ۴ سانتی‌متر کوتاهی قد در افراد مسن معمولا علامت خطر مهمی است که ممکن است ناشی از شکستگی مهره باشد. گاهی این علائم اتفاقی تشخیص داده می‌شوند، یعنی فرد به دلیل دیگری مراجعه کرده است اما شکستگی مهره هم کشف می‌شود.

*عدم تشخیص پوکی استخوان در ۶۸ درصد جمعیت پرخطرها

وی درباره سهم استان‌ها از بروز پوکی استخوان و شکستگی استخوانی ناشی از آن، بیان کرد: به دلیل هزینه زیاد انجام چنین مطالعه‌ای،‌ گران بودن هزینه انجام آزمایش سنجش تراکم استخوانی و محدودیت دسترسی به این آزمایش، آمار تفکیکی استانی پوکی استخوان و عوارض ناشی از آن را نداریم. تشخیص پوکی استخوان حائز اهمیت است اما تشخیص این امر برای نزدیک ۶۸ درصد کسانی که در معرض خطر هستند (دو سوم) انجام نمی‌شود. به همه خانم‌های بالای ۵۰ سال توصیه می‌کنیم سنجش تراکم استخوان را انجام دهند.

* ابتلای ۴۰ درصد از جمعیت کشور به پوکی استخوان

 

مدیرکل بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی هم در این باره از ابتلای بیش از ۴۰ درصد جمعیت زنان و مردان کشور به بیماری پوکی استخوان خبرداد.

کوروش اعتماد در حاشیه بازدید از درمانگاه تخصصی پوکی استخوان در ساری گفت: پوکی استخوان بیماری خاموش عصر کنونی است که تعداد زیادی از افراد جامعه به آن مبتلا هستند که از بیماری خود با خبر نیستند.

وی افزود: با توجه به اهمیت شناسایی و اعمال درمان‌های به موقع برای مبتلایان به این بیماری حوزه اداره کل بیماری‌های غیرواگیر وزارت بهداشت برنامه غربالگری پوکی استخوان در کشور اجرا می‌کند.

اگر اظهارات استاديار دانشگاه علوم پزشکي شهيد بهشتي تهران در خصوص آمار بالای پوکی استخوان در شمال کشور درست و دارای پیش زمینه علمی باشد؛ مسئولان و متولیان حوزه بهداشت مازندران در خصوص مقابله با این بیماری خاموش چه اقداماتی را در این چند سال انجام داده‌اند؟! آیا آماری از میزان مبتلایان به این بیماری در استان وجود دارد؟ یا مسئولان طی سال 95 تاکنون توانستند این رکورد نامیمون را کاهش دهند؟