تیرنگ:
با وجود آنکه استان مازندران بیش از هر چیز با نام جنگلها، شالیزارها و دریای خزر شناخته میشود، این خطه شمالی کشور در دل خود منابع معدنی ارزشمندی را جای داده است. معادن شن و ماسه، زغالسنگ، سنگآهن و دیگر مصالح ساختمانی در بخشهای مختلف استان فعالاند و سهمی مهم در اقتصاد محلی و ملی ایفا میکنند. اما پشت این ظرفیت اقتصادی، واقعیتی تلخ نیز وجود دارد: خطرات و حوادث ناشی از فعالیتهای معدنی که جان کارگران و امنیت اجتماعی خانوادههایشان را تهدید میکند.
✓حادثه؛ واقعیتی تلخ
در سالهای گذشته بارها خبرهایی از ریزش تونل یا انفجار در معادن شمال کشور منتشر شده است. این حوادث، که گاه با مرگ یا مصدومیت کارگران همراه بوده، نشان دادهاند که معدن یکی از پرخطرترین محیطهای کاری است. کارشناسان میگویند بخش عمدهای از این حوادث ناشی از بیتوجهی به استانداردهای ایمنی و استفاده از تجهیزات فرسوده است. کارگری که هر روز با جان خود به دل کوه و زمین میرود، بیش از هر چیز نیازمند اطمینان از بازگشت سالم به خانه است.
✓چالشهای ایمنی در معادن مازندران
ایمنی معادن مازندران با مشکلات و نارساییهای متعددی روبهرو است که میتوان آنها را در چند دسته اصلی خلاصه کرد:
1. فرسودگی ماشینآلات و تجهیزات: بسیاری از معادن کوچک و متوسط از دستگاههای قدیمی استفاده میکنند که نه تنها بهرهوری پایینی دارند بلکه ایمنی کارگران را نیز به خطر میاندازند.
2. آموزش ناکافی نیروی انسانی: بخشی از کارگران معدنی به دلیل شرایط اقتصادی و نیاز فوری به کار، بدون آموزشهای تخصصی جذب میشوند و همین موضوع احتمال وقوع حادثه را افزایش میدهد.
3. نظارت ناکافی: اگرچه قوانین مشخصی برای ایمنی معادن وجود دارد، اما ضعف در نظارت و بازرسیهای دورهای سبب شده برخی کارفرمایان نسبت به اجرای کامل مقررات بیتوجه باشند.
4. استخراج غیراصولی: در برخی مناطق، به دلیل فشار اقتصادی یا کمبود سرمایه، عملیات استخراج بدون توجه به مطالعات زمینشناسی و ایمنی انجام میشود که خطر ریزش را بالا میبرد.
5. کمبود تجهیزات امداد و نجات: نبود امکانات کافی برای امدادرسانی فوری در محل معدن باعث میشود که در صورت وقوع حادثه، تلفات انسانی افزایش یابد.
✓۱۰ معدن ناایمن در مازندران شناسایی شد
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مازندران گفت: از ابتدای امسال تاکنون ۱۰ معدن ناایمن در استان شناسایی و به مراجع قضایی معرفی شد.
علی باقری در دومین جلسه کارگروه تخصصی ایمنی معادن استان مازندران که در معدن زغال سنگ شوکاشور آمل برگزار شد، اظهار کرد: در راستای اجرای مفاد فصل چهارم قانون کار و با هدف صیانت از نیروی کار، بازرسی و نظارت بر معادن بهویژه معادن زیرزمینی در دستور کار جدی قرار گرفته است.
وی با اشاره به رشد ۱۰۰ درصدی بازرسیها نسبت به سال گذشته، افزود: از ابتدای سال ۱۴۰۳ تاکنون ۲۵۵ مورد بازرسی از معادن استان انجام شده و در این میان، ۶۸ بازدید مشترک کارشناسی توسط گروه ویژه بازرسی معادن زغال سنگ نیز صورت گرفته است.
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مازندران تصریح کرد: بر اساس تبصره ماده ۱۰۵ قانون کار، بازرسان اختیار درخواست قرار تعطیلی یا لاک و مهر کارگاههای ناایمن را دارند و تاکنون ۱۰ معدن به استناد همین قانون به مراجع قضائی معرفی شدهاند.
باقری ادامه داد: علاوه بر این، حدود ۵۰ حفریه غیرمجاز که عمدتاً توسط پیمانکاران غیرمجاز و بدون رعایت اصول ایمنی انجام شده بود، شناسایی و موضوع به دستگاههای متولی گزارش شده است.
وی تشکیل کارگروه تخصصی ایمنی معادن استان با حضور نمایندگان دستگاههای اجرایی، سازمان نظام مهندسی معدن، خانه صنعت و معدن و انجمن ایمنی استان را از دیگر اقدامات مهم عنوان کرد و گفت: این کارگروه تاکنون ۶ جلسه رسمی برگزار کرده و موضوعات مختلفی از جمله ارتقای فرهنگ ایمنی، رفع موانع و پیگیری مشکلات معادن را دنبال کرده است.
مدیرکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مازندران در پایان تأکید کرد: مکاتبات لازم با دستگاههای متولی برای اجرای دقیق آئیننامههای ایمنی معادن انجام شد.
✓آموزش میدانی ایمنی در معادن مازندران
مدیر روابط کار ادارهکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مازندران از اجرای طرح آموزش میدانی ایمنی در معادن استان خبر داد و گفت: با حمایت مرکز تحقیقات وزارت کار، آموزشهای تخصصی ایمنی مستقیماً در محل معادن برگزار میشود.
سمانه نوری در این جلسه اظهار کرد: با توجه به محدودیتهای اعزام کارگران به دورههای آموزشی در تهران، مقرر شد دورههای ایمنی با حضور اساتید مرکز تحقیقات و تعلیمات حفاظت و بهداشت کار، به صورت میدانی در شهرستانهای معدنی استان برگزار شود.
وی افزود: این اقدام، دسترسی کارگران به آموزشهای ایمنی را تسهیل کرده و نقش مؤثری در کاهش آسیبهای شغلی و ارتقای سطح ایمنی کارگاههای معدنی خواهد داشت.
مدیر روابط کار ادارهکل تعاون، کار و رفاه اجتماعی مازندران همچنین بر لزوم احداث پایگاه امداد و نجات در مناطق معدنی و تأمین زمین موردنیاز آن تأکید کرد و گفت: ایجاد زیرساختهای ایمنی و بهداشتی مطابق با قانون از حقوق مسلم کارگران است و پیگیری اجرای آن در دستور کار جدی ادارهکل قرار دارد.
نوری خاطرنشان کرد: هماهنگی میان دستگاههای متولی برای بهرهگیری از ظرفیت سایر نهادها و ارتقای سطح کیفی بازرسیها و بازدیدهای میدانی، از جمله ضرورتهای مهم در مسیر افزایش ایمنی معادن استان به شمار میرود.
✓نگاه کارگران به ایمنی
کارگران معدن بیش از هر قشر دیگری خطر را با پوست و گوشت خود لمس میکنند. آنها هر روز در فضایی کار میکنند که احتمال ریزش، انفجار یا استنشاق گازهای سمی در آن وجود دارد. گفتوگو با برخی از کارگران نشان میدهد که دغدغه اصلیشان نه دستمزد بلکه «سلامت و بازگشت سالم به خانه» است. یکی از کارگران معدن زغالسنگ میگوید: «ما با سختی کار میسازیم، اما وقتی تجهیزات ایمنی نداریم یا دستگاهها فرسودهاند، همیشه نگرانیم که حادثهای رخ بدهد.»
✓آموزش؛ گامی اساسی
کارشناسان اعتقاد دارند آموزش نیروی انسانی یکی از کمهزینهترین اما مؤثرترین راهکارها برای کاهش حوادث معدنی است. بسیاری از حوادث به دلیل بیاطلاعی کارگران از اصول ایمنی رخ میدهد. برگزاری دورههای آموزشی، مانورهای امداد و نجات، و حتی آموزشهای ابتدایی استفاده از کلاه و ماسک استاندارد میتواند نقش زیادی در کاهش خطرات داشته باشد. در این زمینه، همکاری دانشگاهها و مراکز فنیوحرفهای با بخش معدن میتواند به ارتقای دانش ایمنی کمک کند.
✓نقش قانون و نظارت
ایمنی معادن تنها با توصیه و آموزش محقق نمیشود؛ بلکه نیازمند اجرای دقیق قانون و نظارت مستمر است. طبق مقررات کار، کارفرمایان موظفاند تجهیزات ایمنی لازم را برای کارگران فراهم کنند و استانداردهای فنی را رعایت نمایند. اما اجرای این قوانین گاهی به دلیل ضعف نظارت یا فشار اقتصادی بر کارفرمایان ناقص میماند. کارشناسان پیشنهاد میکنند که بازرسیهای دورهای سختگیرانهتر شود و معادن متخلف با جریمههای سنگین مواجه شوند تا از بیتوجهی به جان کارگران جلوگیری شود.
✓ایمنی و محیطزیست
باید توجه داشت که ایمنی معادن تنها به حفظ جان کارگران محدود نمیشود. رعایت اصول فنی در بهرهبرداری از معادن نقش مهمی در حفاظت از محیطزیست مازندران نیز دارد. استخراج غیراصولی میتواند منجر به تخریب جنگلهای هیرکانی، آلودگی آبهای زیرزمینی و فرسایش خاک شود. این پیامدها نه تنها محیط زیست بلکه کشاورزی و گردشگری استان را نیز تحت تأثیر قرار میدهد. بنابراین نگاه به ایمنی معادن باید بخشی از رویکرد توسعه پایدار استان باشد.
✓مسئولیت اجتماعی کارفرمایان
شرکتهای بهرهبردار معادن باید فراتر از نگاه صرفاً اقتصادی، به مسئولیت اجتماعی خود نیز توجه کنند. سرمایهگذاری در حوزه ایمنی، در واقع سرمایهگذاری برای حفظ نیروی انسانی، کاهش خسارتها و ارتقای بهرهوری است. تجربه جهانی نشان میدهد که معادنی که اصول ایمنی را رعایت میکنند، در بلندمدت سودآورتر نیز هستند؛ چرا که از تعطیلی ناشی از حوادث و هزینههای جانبی جلوگیری میشود.
✓سخن پایانی
ایمنی معادن در استان مازندران نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. بیتوجهی به آن میتواند به بهای جان کارگران، نابودی محیطزیست و خسارتهای اقتصادی سنگین تمام شود. توسعه پایدار در استان تنها زمانی محقق خواهد شد که معادن همزمان با تولید و اشتغال، ایمن، استاندارد و مسئولانه باشند.
کارگر معدن نباید هر روز با ترس به دل زمین برود؛ او حق دارد مطمئن باشد که محیط کارش از حداقل استانداردهای ایمنی برخوردار است. حفظ جان انسانها نخستین وظیفه هر نظام اقتصادی و اجتماعی است و معادن مازندران نیز از این قاعده مستثنی نیستند. آیندهای روشن برای این استان زمانی امکانپذیر است که توسعه صنعتی با امنیت جانی و زیستمحیطی همراه شود؛ آیندهای که در آن زنگ پایان کار روزانه معدنکار، نه آغاز نگرانی، بلکه نوید بازگشت سالم به خانه باشد.
