زندگی با تالاب
زندگی با تالاب
تالاب‌های بابل در استان مازندران، نه‌تنها ذخیره‌گاه‌های حیاتی آب و زیستگاه گونه‌های متنوع جانوری‌اند، بلکه بخشی از هویت تاریخی و معیشت مردم منطقه را شکل می‌دهند.

 

 

تیرنگ:

تالاب‌های بابل در استان مازندران، نه‌تنها ذخیره‌گاه‌های حیاتی آب و زیستگاه گونه‌های متنوع جانوری‌اند، بلکه بخشی از هویت تاریخی و معیشت مردم منطقه را شکل می‌دهند. این تالاب‌ها که عمدتاً در قالب آب‌بندان‌های سنتی و تالاب‌های فصلی ظاهر شده‌اند، اکنون در کانون توجه ملی و بین‌المللی قرار گرفته‌اند؛ تا جایی که بابل به‌تازگی از سوی کنوانسیون رامسر به عنوان «شهر جهانی تالابی» شناخته شده است.

از دیدگاه اکولوژیکی، تالاب‌های بابل یکی از آخرین پناهگاه‌های پرندگان مهاجر در ایران محسوب می‌شوند و در زنجیره تنوع زیستی شمال کشور نقشی حیاتی ایفا می‌کنند. آن‌ها به‌عنوان فیلترهای طبیعی، کیفیت آب را افزایش می‌دهند، در ذخیره آب باران نقش دارند، و مانعی در برابر فرسایش خاک و گسترش سیلاب‌ها هستند. با تغییرات اقلیمی فزاینده و افزایش خشکسالی در ایران، کارکرد این تالاب‌ها در تعدیل بحران‌های زیست‌محیطی دوچندان شده است.

در بعد اجتماعی و فرهنگی، این اکوسیستم‌ها ریشه در سبک زندگی مردم بابل دارند. سنت بهره‌برداری از آب‌بندان‌ها برای پرورش ماهی، کشت برنج، و حتی تفریح و معاشرت‌های محلی، بیانگر پیوند تاریخی میان انسان و تالاب است. این وابستگی اجتماعی، اگر به درستی مدیریت شود، می‌تواند به سرمایه‌ای برای حفاظت مردمی تبدیل گردد. اما بی‌توجهی به آموزش زیست‌محیطی و توسعه نامتوازن شهری، همین وابستگی را به عامل تخریب بدل می‌سازد.

از منظر اقتصادی، تالاب‌ها ظرفیت بالایی برای توسعه گردشگری پایدار دارند. گردشگرانی که برای پرنده‌نگری، قایق‌سواری، عکاسی طبیعت یا آشنایی با فرهنگ بومی به منطقه می‌آیند، می‌توانند منبع درآمدی سالم و مکمل برای ساکنان روستاهای اطراف باشند. با این حال، نبود زیرساخت‌های گردشگری، کمبود اقامتگاه‌های استاندارد، و ضعف در بازاریابی گردشگری تالابی از موانعی هستند که باید در مسیر بهره‌برداری اقتصادی پایدار برطرف شوند.

در نهایت، چالش اصلی تالاب‌های بابل، نبود برنامه جامع میان‌بخشی برای حفاظت و توسعه این مناطق است. مسئولیت پراکنده بین نهادهای محیط‌زیست، جهاد کشاورزی، منابع طبیعی، شهرداری‌ها و شوراها باعث سردرگمی در سیاست‌گذاری و اجرای پروژه‌ها خواهد شد. رسیدن به موفقیت پایدار، مستلزم شکل‌گیری یک ساختار هماهنگ مدیریتی و مشارکتی با حضور مردم، نهادهای علمی، و سازمان‌های غیردولتی است.

در مجموع، تالاب‌های بابل یک دارایی طبیعی استراتژیک برای شمال ایران محسوب می‌شوند؛ دارایی‌ای که اگر با نگاه بلندمدت، دانش‌محور و مردم‌پایه مدیریت شود، می‌تواند همزمان محیط‌زیست را حفظ کند، اقتصاد محلی را بهبود بخشد، و جایگاه ایران را در عرصه جهانی حفاظت از تالاب‌ها تقویت کند.

در جریان اجلاس جهانی کنوانسیون رامسر، شهر بابل رسماً به‌عنوان «شهر جهانی تالابی» معرفی و گواهی بین‌المللی آن در حضور نمایندگان ۱۷۹ کشور عضو این کنوانسیون اعطا شد.

در این مراسم بین‌المللی که با حضور مسئولان محیط زیست جهان، نمایندگان کشور‌ها و نهاد‌های تخصصی برگزار شد، شهردار بابل گواهی رسمی شهر جهانی تالابی را از دبیرکل کنوانسیون بین‌المللی رامسر دریافت کرد. این رویداد، جایگاه بابل را در زمره شهر‌های پیشرو در حفاظت از تالاب‌ها و بهره‌برداری پایدار از زیست‌بوم‌های آبی تثبیت کرد.

ثبت جهانی بابل به‌عنوان شهر تالابی، نشانه‌ای روشن از عزم محلی و ملی برای حفاظت از منابع طبیعی، جلب مشارکت مردمی، و تقویت تاب‌آوری شهری در برابر بحران‌های زیست‌محیطی است. از این پس، بابل به‌عنوان عضوی فعال در شبکه جهانی شهر‌های تالابی، الگوی همزیستی پایدار انسان و طبیعت در سطح بین‌المللی معرفی خواهد شد.

✓ شهر تالابی بابل فرصتی ارزشمند برای توسعه اقتصادی و جذب گردشگر

فرماندار بابل با اشاره به ثبت جهانی این شهرستان به عنوان شهر تالابی، آن را فرصتی ارزشمند برای توسعه اقتصادی و جذب گردشگر در منطقه دانست.

سید مصطفی میرتبار در حاشیه نشست شورای فرهنگ عمومی مازندران در ساری، با بیان اینکه انتخاب بابل به عنوان شهر جهانی تالابی افتخاری بزرگ برای این دیار کهن محسوب می‌شود، گفت: این عنوان می‌تواند زمینه‌ساز رشد اقتصاد شهرستان در حوزه گردشگری و جذب توریست داخلی و خارجی باشد.

وی افزود: مردمان بابل از دیرباز با بهره‌گیری از آبخوان‌های طبیعی که به آب‌بندان‌ها معروف‌اند، مهار آب را آموخته بودند و امروز همین ظرفیت‌ها با تبدیل‌شدن به تالاب‌ها، به بستری مهم برای گردشگری تبدیل شده‌اند.

میرتبار ادامه داد: تالاب‌ها و آب‌بندان‌ها علاوه بر اینکه محل تفریح و اوقات فراغت شهروندان هستند، نقش کلیدی در ذخیره‌سازی آب باران برای مصارف کشاورزی، تصفیه آب و پرورش آبزیان دارند.

فرماندار بابل نقش مردم را در حفظ این سرمایه‌های زیست‌محیطی مهم دانست و اظهار کرد: شهروندان باید از ریختن زباله به داخل یا اطراف تالاب‌ها خودداری کنند و در زمان ممنوعیت شکار و فصل تخم‌ریزی ماهیان نیز از صید پرندگان و آبزیان پرهیز نمایند. این اقدامات کمک شایانی به پایداری و گسترش تالاب‌ها خواهد کرد.

وی همچنین با تقدیر از مدیران شهری، شهرداران و اعضای شورای شهر ادوار گذشته و فعلی، سازمان‌های مردم‌نهاد و افراد دغدغه‌مند در مستندسازی‌ها گفت: این دستاورد حاصل یک پروسه ده‌ساله است و تحقق آن بدون مشارکت جمعی امکان‌پذیر نبود.

✓ سخن پایانی

تالاب‌های بابل امروز دیگر فقط میراثی محلی نیستند، بلکه سرمایه‌ای جهانی برای توسعه پایدار، تاب‌آوری زیست‌محیطی و همزیستی هوشمندانه با طبیعت به شمار می‌روند. ثبت این شهر به‌عنوان «شهر جهانی تالابی» در کنوانسیون بین‌المللی رامسر، نتیجه تلاش هماهنگ میان دولت، مدیریت شهری، مردم محلی و سازمان‌های مردمی طی بیش از یک دهه است؛ تلاشی که اکنون بستر مناسبی برای رشد اقتصاد گردشگری، احیای فرهنگ بومی، و آموزش نسل جدید در حوزه محیط‌زیست فراهم کرده است.

با این حال، این عنوان جهانی مسئولیتی مضاعف نیز به همراه دارد؛ چراکه حفاظت از تالاب‌ها نیازمند برنامه‌ریزی منسجم، حمایت قانونی، و مشارکت پایدار همه اقشار جامعه است. اگر فرصت به‌دست‌آمده با سیاست‌گذاری صحیح همراه شود، بابل می‌تواند به الگوی ملی در حفاظت از منابع طبیعی و توسعه مبتنی بر اکوسیستم تبدیل شود.

تالاب‌های بابل نماد همزیستی میان انسان، آب و زیست‌بوم هستند. حفظ آن‌ها، حفظ آینده‌ای سالم‌تر برای شمال ایران و الگویی الهام‌بخش برای دیگر شهرهای کشور خواهد بود.