تیرنگ:
در دشتهای سرسبز مازندران، که روزگاری صدای خوش داس در شالیزار و بوی پرتقال در باغها نشانه شکوفایی اقتصاد بومی بود، امروز صدای گلایه کشاورزانی شنیده میشود که زیر بار افزایش هزینهها و نابسامانی بازار، خم شدهاند.
با افزایش بیرویه قیمت نهادههای کشاورزی از جمله کود، سم، بذر و حتی سوخت ماشینآلات، بسیاری از کشاورزان میگویند دیگر صرفه اقتصادی برای ادامه کشت وجود ندارد. از سوی دیگر، بیثباتی قیمت محصولات در بازار، دسترنج ماهها کار سخت آنها را بیارزش میکند.
✓افزایش افسارگسیخته قیمت نهادهها
قیمت کودهای شیمیایی و آلی طی سه سال گذشته بیش از چند برابر شده است. علی قربانی، کشاورز باسابقه اهل ساری، میگوید: «سال 1404 کیسه کود سه برابر شده است. اگر نخواهیم از کود استفاده کنیم، محصول خوبی نمیگیریم. اگر هم استفاده کنیم، دیگر چیزی ته حساب نمیماند.»
این در حالی است که قیمت سموم نیز در بازار آزاد به شکل نگرانکنندهای بالا رفته است.
✓بیثباتی بازار و دست کوتاه کشاورز
افزایش هزینهها وقتی قابل تحمل است که کشاورز بتواند محصولش را به قیمت مناسب بفروشد. اما بازار کشاورزی در مازندران از نبود نظام توزیع منسجم و قیمتگذاری عادلانه رنج میبرد.
عباس موسوی، کشاورز ساکن ساری، با تلخی میگوید: «ما سود نمیکنیم، اما دلالی که نه خاک خورده نه بیل زده، صاحب درآمد میشود.»
✓نبود حمایتهای عملی از کشاورزان
در سالهای اخیر دولتها وعدههای متعددی برای حمایت از بخش کشاورزی دادهاند، اما کشاورزان میگویند این حمایتها کافی نیست.
از جمله این وعدهها میتوان به توزیع عادلانه نهادهها، بیمه محصولات کشاورزی، ایجاد سامانه خرید تضمینی و اصلاح نظام توزیع اشاره کرد.
صادق حاجیپور، فعال صنفی بخش کشاورزی، معتقد است: «سیاستهای دولت باید بر مبنای واقعیات زمین باشد، نه آمارهای روی کاغذ. تا وقتی برنامه مشخصی برای مهار دلالی و تنظیم بازار وجود نداشته باشد، وضعیت کشاورز همین است که میبینید.»
✓خطر ترک زمین و مهاجرت
افزایش هزینهها و نبود درآمد کافی باعث شده بسیاری از کشاورزان خرد، از ادامه فعالیت صرفنظر کنند. در برخی مناطق حتی زمینهای کشاورزی رها شده یا تغییر کاربری داده شدهاند.
بر اساس مشاهدات میدانی در ساری تنها طی دو سال اخیر، بیش از ۴۰ درصد از کشاورزان فعال، زمینهای خود را اجاره داده یا فروختهاند و به مشاغل دیگر روی آوردهاند.
✓استقبال کشاورزان از روشهای نوین
فرماندار ساری با اعلام اینکه شاهد رشد چشمگیر سطح مکانیزاسیون و استقبال کشاورزان از روشهای نوین در عملیات زراعی هستیم، گفت: تاکنون نشاکاری در سطح ۱۵ هزار و ۴۱۷ هکتار از اراضی شهرستان انجام شده که از این مقدار، ۱۲ هزار و ۴۸۷ هکتار به صورت مکانیزه و ۲۹۳۰ هکتار به شیوه سنتی انجام شده است. محمدعلی نوبخت در جلسه توسعه کشاورزی شهرستان ساری که در فرمانداری برگزار شد، اظهار کرد: بر اساس آخرین گزارشها، سطح شخم و شیار اولیه کشت برنچ به بیش از ۲۱ هزار و ۸۴۰ هکتار رسیده است که این موضوع بیانگر آمادگی بالای مزارع برای ورود به مراحل نهایی کشت است. وی ادامه داد: عملیات آبتخت اولیه در سطح ۲۱ هزار و ۷۵۰ هکتار انجام شده و سطح خزانهگیری نیز تا این لحظه به ۲۰۳۴ هکتار رسیده است که حاکی از برنامهریزی منسجم و حضور به موقع کشاورزان در میادین تولیدی است. فرماندار ساری از اهمیت سطح بذرپاشی در اراضی این شهرستان خبر داد و گفت: تاکنون بذرپاشی به ۱۹ هزار و ۲۶۰ هکتار رسیده است و بخش عمدهای از آن تحت پوشش برنامههای نظارتی و حمایتی جهاد کشاورزی قرار دارد. ✓آببندانها یکی از مؤلفههای حیاتی در کشاورزی
وی در ادامه از وضعیت آببندانها به عنوان یکی از مؤلفههای حیاتی در کشاورزی منطقه یاد کرد و افزود: در حال حاضر، ۱۰۶ آببندان فعال در شهرستان ساری وجود دارد که با میانگین آبگیری ۹۳ درصدی، شرایط بسیار مناسبی را برای آبیاری سنتی و مکانیزه اراضی برنجکاری فراهم کرده است. نوبخت افزود: از منظر نوع بذر و عملکرد مزرعه، سطح زیرکشت ارقام محلی به ۱۳ هزار و ۲۶۷ هکتار و سطح زیرکشت ارقام پرمحصول به ۲۱۵۰ هکتار رسیده است که این مهم در راستای سیاستهای امنیت غذایی، افزایش بهرهوری و کاهش هزینه تمامشده تولید حائز اهمیت است.
✓بیمه محصولات کشاورزی
فرماندار ساری همچنین به موضوع بیمه محصولات کشاورزی اشاره کرد و گفت: تاکنون ۱۳۲۴ هکتار از اراضی زیر کشت، تحت پوشش بیمه کشاورزی قرار گرفتهاند که البته با هماهنگی بیشتر با بانکها و بیمهگران، تلاش داریم این سطح را افزایش دهیم تا ریسکهای طبیعی و اقتصادی برای بهرهبرداران کاهش یابد.
✓وضعیت مناسب نهادههای کشاورزی
نوبخت با اطمینان از وضعیت مناسب نهادههای کشاورزی از جمله سوخت و کود خبر داد و اظهار کرد: با همکاری نهادهای ذیربط، تا این لحظه هیچگونه کمبود و یا مشکلی در حوزه تأمین سوخت مورد نیاز تراکتورها و ماشینآلات کشاورزی و همچنین کودهای پایه گزارش نشده است. توزیع هدفمند و نظارت میدانی موجب شده تا کشاورزان در کمال آرامش نسبت به ادامه فعالیتهای خود اقدام کنند. فرماندار ساری افزود: حمایت موثر، مستمر و میدانی از کشاورزان، سنگ بنای پایداری در عرصه تولید است. وی با اشاره به اهمیت راهبردی کشاورزی در توسعه پایدار شهرستان؛ از همه دستگاههای اجرایی، دهیاران، شوراهای اسلامی و بهرهبرداران بخش کشاورزی خواست تا با استمرار تعامل، همافزایی و روحیه جهادی، سالی پربار و موفق را برای بخش کشاورزی شهرستان رقم بزنند. پیشنهادهای کارشناسی
کارشناسان معتقدند با اصلاح نظام توزیع نهادهها، خرید تضمینی محصولات، تثبیت قیمت بازار، ارائه یارانههای هدفمند و ایجاد زیرساختهای بازاریابی، میتوان تا حد زیادی از نابسامانیهای کنونی جلوگیری کرد.
همچنین استفاده از فناوریهای نوین کشاورزی و آموزش کشاورزان برای بهرهوری بیشتر، میتواند در بلندمدت راه نجاتی برای این بخش باشد.
✓سخن پایانی
در مازندران، کشاورزی تنها یک شغل نیست؛ بلکه بخشی از هویت، تاریخ و معیشت مردم این خطه است. اگر کشاورزان این دیار زمین را ترک کنند، نه فقط محصولات کشاورزی، که بخشی از فرهنگ و زندگی بومی نیز نابود خواهد شد.
در حالی که دولت از امنیت غذایی سخن میگوید، بیتوجهی به سفرهی کشاورزانی که این امنیت را تأمین میکنند، به معنای تهدید جدی برای آینده کشور است.
