زخم شعله‌ها بر تن طبیعت شمال
زخم شعله‌ها بر تن طبیعت شمال
جنگل‌های مازندران، بخشی از میراث طبیعی بی‌نظیر شمال ایران، در سال‌های اخیر با تهدیدی جدی و مستمر روبه‌رو بوده‌اند: آتش‌سوزی‌های گسترده و پی‌درپی.

 

تیرنگ:

جنگل‌های مازندران، بخشی از میراث طبیعی بی‌نظیر شمال ایران، در سال‌های اخیر با تهدیدی جدی و مستمر روبه‌رو بوده‌اند: آتش‌سوزی‌های گسترده و پی‌درپی. این آتش‌سوزی‌ها که از اواخر بهار تا پایان تابستان اوج می‌گیرند، تنها سوختن درختان نیستند، بلکه نشانه‌ای از بحران‌های زیست‌محیطی، مدیریتی، انسانی و اقلیمی‌اند که دست به دست هم داده‌اند تا یکی از ارزشمندترین اکوسیستم‌های کشور را در معرض نابودی قرار دهند.

✓ شعله‌هایی که خاموش نمی‌شوند

در چند سال اخیر، ده‌ها مورد آتش‌سوزی در جنگل‌ها و مراتع مازندران رخ داده است. برخی از این حریق‌ها چندین روز ادامه داشته و تنها با کمک نیروهای امدادی، مردمی و حتی بالگردها مهار شده‌اند.

✓ علل آتش‌سوزی‌ها: مجموعه‌ای از عوامل طبیعی و انسانی

آتش‌سوزی در منابع طبیعی مازندران، اغلب ترکیبی از چند عامل است:

۱. تغییرات اقلیمی

افزایش دما، کاهش بارندگی، خشکسالی، و کم‌شدن رطوبت خاک، شرایط را برای شعله‌ور شدن آتش مساعدتر کرده‌اند. جنگل‌های مازندران در تابستان‌های اخیر شاهد گرمای بی‌سابقه‌ای بوده‌اند.

2. عامل انسانی

ـ بی‌احتیاطی گردشگران (مانند روشن کردن آتش، رها کردن سیگار نیم‌سوخته یا بطری شیشه‌ای)

ـ آتش‌سوزی عمدی برای تصرف اراضی

ـ سوزاندن بقایای کشاورزی یا علف‌های خشک

ـ کم‌توجهی دامداران و چوپانان در روشن کردن آتش

۳. نبود زیرساخت مناسب مدیریت بحران

کمبود تجهیزات اطفای حریق، نبود دیده‌بان‌های دائمی در مناطق حساس، و عدم واکنش سریع، آتش‌های کوچک را به فاجعه‌های بزرگ تبدیل می‌کند.

✓پیامدها: آسیب به تنفس زمین و زندگی انسان

آتش‌سوزی در جنگل‌ها فقط نابودی درخت نیست، بلکه زنجیره‌ای از خسارت‌ها را به‌دنبال دارد:

از بین رفتن تنوع زیستی؛ پرندگان، خزندگان، پستانداران و گونه‌های گیاهی خاص در معرض خطر انقراض قرار می‌گیرند.

افزایش خطر فرسایش خاک؛ بدون پوشش گیاهی، خاک جنگلی شسته می‌شود.

تهدید منابع آب زیرزمینی؛ پوشش گیاهی نقش کلیدی در حفظ منابع آبی دارد.

ـ آلودگی هوا و انتشار گازهای گلخانه‌ای

ـ ضربه به اقتصاد گردشگری؛ مناطق طبیعی سوخته‌شده، از جذابیت می‌افتند.

ـ افزایش مهاجرت روستایی؛ تخریب منابع طبیعی معیشت روستاییان را تهدید می‌کند.

نکته مهم در آتش‌سوزی‌های مازندران، سهم بالای عامل انسانی است. اما همان‌طور که انسان می‌تواند عامل خطر باشد، می‌تواند ناجی هم باشد. مشارکت جوامع محلی در اطفای حریق، اطلاع‌رسانی، دیده‌بانی، و آموزش، یکی از موثرترین راه‌ها برای پیشگیری از آتش‌سوزی است.

بسیاری از روستاییان در اطراف مناطق جنگلی، با کمک داوطلبانه به مهار آتش پرداخته‌اند. این ظرفیت عظیم مردمی، نیازمند ساماندهی، آموزش و حمایت است.

✓ هشدار آتش‌سوزی در جنگل‌های مازندران

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران نسبت به خطر آتش سوزی در زیستگاه‌های طبیعی به ویژه عرصه‌های جنگلی استان هشدار داد.

محمدرضا کنعانی در حاشیه نشست شورای حفاظت محیط زیست مازندران در ساری با هشدار در خصوص افزایش خطر آتش‌سوزی در مراتع و جنگل‌های مازندران افزود: با افزایش دما و کاهش رطوبت، خطر وقوع آتش‌سوزی در زیستگاه‌های طبیعی استان افزایش یافته است.

وی گفت: با توجه به پیش‌بینی افزایش دما، کاهش رطوبت نسبی و وزش بادهای گرم طی روزهای آینده، احتمال بروز آتش‌سوزی در جنگل‌ها، مراتع و سایر زیستگاه‌های طبیعی استان به شکل قابل توجهی افزایش یافته و ضرورت رعایت نکات ایمنی بیش از پیش احساس می‌شود.

مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران ضمن اعلام آماده‌باش کامل نیروهای یگان حفاظت در سطح استان، از شهروندان، طبیعت‌گردان، کشاورزان، دامداران و سایر بهره‌برداران منابع طبیعی درخواست کرد در این روزها از هرگونه اقدام منجر به ایجاد جرقه یا آتش‌زنه در طبیعت جداً خودداری کنند.

وی خواستار رعایت توصیه‌های زیست‌محیطی جهت پیشگیری از وقوع آتش‌سوزی شد وگفت: از روشن کردن آتش در حاشیه جنگل‌ها، مراتع و مناطق طبیعی پرهیز شود.

کنعانی ادامه داد: همچنین در صورت مشاهده کوچک‌ترین دود یا آتش، سریعاً با سامانه ۱۵۴۰ تماس و یا از طرق ارتباطی مختلف، مراتب را به ادارات حفاظت محیط زیست و منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستان‌ها، محیط بانی ها، شوراهای اسلامی شهرها و روستاها، دهیاری‌ها اطلاع داده تا با بسیج امکانات و هماهنگی‌های لازم، عملیات اطفا حریق در سریع‌ترین زمان انجام شود.

مدیرکل محیط زیست مازندران تاکید کرد: حفاظت از منابع طبیعی و پیشگیری از وقوع حریق، نیازمند مشارکت آگاهانه و مسئولانه همه شهروندان است. اداره‌کل حفاظت محیط زیست مازندران بر لزوم هوشیاری همگانی و نقش حیاتی مردم در صیانت از طبیعت تأکید می‌کند.

✓راهکارهای پیشگیری و مقابله

برای مقابله مؤثر با آتش‌سوزی منابع طبیعی در مازندران، مجموعه‌ای از راهکارها باید به صورت میان‌بخشی، هماهنگ و مداوم پیگیری شوند:

۱. آموزش عمومی و اطلاع‌رسانی هدفمند

ـ نصب تابلوهای هشدار در ورودی جنگل‌ها

ـ آموزش محیط‌بانان، گردشگران و بومیان

ـ کمپین‌های رسانه‌ای در فصل گرم سال

۲. تقویت تجهیزات و نیروی انسانی

ـ تجهیز یگان‌های منابع طبیعی به خودروهای سبک و سنگین اطفای حریق

ـ خرید بالگرد اطفای حریق برای مازندران

ـ استخدام دیده‌بان و نیروی حفاظت بیشتر

۳. پایش هوشمند با فناوری نوین

ـ استفاده از پهپادها برای شناسایی نقاط مستعد آتش‌سوزی

ـ نصب دوربین‌های حرارتی در ارتفاعات جنگلی

ـ راه‌اندازی سامانه آنلاین هشدار سریع

۴. قانون‌گذاری و نظارت سختگیرانه

ـ برخورد قضایی با متخلفان و عاملان آتش‌سوزی عمدی

ـ جلوگیری از تغییر کاربری اراضی جنگلی سوخته‌شده

ـ اجرای قانون تنفس جنگل برای توقف بهره‌برداری تجاری

۵. همکاری بین‌دستگاهی

ـ تشکیل ستاد مدیریت بحران منابع طبیعی به‌صورت دائم در استان

ـ تعامل میان سازمان جنگل‌ها، هلال احمر، محیط زیست، شهرداری‌ها و دهیاری‌ها

ـ آموزش و بسیج نیروهای مردمی محلی

۶. مشارکت جوامع محلی

ـ ایجاد «گروه‌های دیده‌بان مردمی» در روستاهای جنگلی

ـ حمایت مالی و بیمه‌ای از داوطلبان اطفای حریق

ـ توسعه گردشگری طبیعی و اکوتوریسم برای وابستگی مثبت مردم به حفظ منابع

✓سخن پایانی: مدیریت پایدار، تنها راه نجات جنگل‌های شمال

جنگل‌های مازندران، ستون فقرات اکولوژیکی و تنفسی شمال ایران‌اند. ادامه روند آتش‌سوزی‌ها، زنگ خطری جدی برای آینده‌ی زیست‌محیطی و اقتصادی کشور است. بدون عزم ملی، مشارکت محلی، سرمایه‌گذاری در فناوری و فرهنگ‌سازی، نمی‌توان انتظار داشت که شعله‌ها خاموش شوند.