تیرنگ، رضا شریعتی:
در دل زمینهای حاصلخیز مازندران، زنانی کار میکنند که صدایشان کمتر شنیده میشود. زنانی که از سپیدهدم تا شامگاه در مزارع، باغها و حیاطهای روستایی، ستونهای پنهان اقتصاد کشاورزیاند. با این حال، سهم آنها در بسیاری از سیاستگذاریها و آمارهای رسمی، یا نادیده گرفته شده یا در حاشیه مانده است.
✓زنان در خط مقدم کشاورزی
در بسیاری از روستاهای مازندران، زنان نقش کلیدی در تولیدات کشاورزی دارند. آنها در نشاکاری برنج، برداشت مرکبات، بستهبندی محصولات، و حتی فروش در بازارهای محلی مشارکت مستقیم دارند. در برخی مناطق، زنان بهتنهایی مزرعه را اداره میکنند و تصمیمگیر اصلی هستند.
با وجود این حضور پررنگ، آمار دقیق و رسمی درباره میزان مشارکت آنها منتشر نشده و سهمشان در برنامهریزیهای کلان همچنان نامشخص باقی مانده است.
خانم نسرین قلینژاد، زن کشاورزی که در یکی از روستاهای مازندران زندگی میکند، میگوید: «ما از طلوع تا شب مشغول کاریم، اما هنوز کسی ما را کشاورز نمیداند. حتی در جلسات کشاورزی هم دعوت نمیشویم.»
✓صدای زنان کشاورز مازندرانی
زن کشاورز مازندرانی که سالهاست مزرعهای کوچک را با دستان خود میگرداند، میگوید:
«ما همیشه وسط زمین و گل و لای هستیم، اما هیچکس ما را جدی نمیگیرد.»
محبوبه خانگلی زن دیگری که در خانهاش مشغول بستهبندی و فروش محصولات محلی است، میگوید:
«ما خودمان راهمان را پیدا کردهایم، اما اگر کمی حمایت شویم، میتوانیم هم اشتغال درست کنیم، هم اقتصاد خانواده را بهتر کنیم.»
✓ روایت زنان کشاورز مازندرانی؛ از طلوع تا غروب
فاطمه محمدی زن کشاورز مازندرانی با دستان پینهبستهاش از روزهایی میگوید که در گرمای تابستان از سپیدهدم تا غروب در شالیزار کار میکند: «نشاکاری، وجین، برداشت، همه کارها با ماست. اما آخر فصل که حساب میکنند، چیزی برای ما نمیمونه. هزینه کود، سم، بذر، خیلی رفته بالا. آخرش فقط خستگی برای ما میمونه.»
زهرا قنبری که در مزرعهی خانوادگی مشغول به کار است، میگوید: «اگه یه سال بارون نیاد یا آفت بیفته، همه چی از بین میره. هزینهی یک هکتار برنجکاری حالا شده چند ده میلیون. ما حتی بیمه محصول رو نمیتونیم بگیریم، چون اسم زمین به اسم ما نیست.»
سمیه رحمانی زنی که در بازار هفتگی سبزی محلی میفروشد، میگوید: «صبح ساعت چهار از خواب بیدار میشم، سبزیها رو میشورم، تمیز میکنم، بعد باید بیارم بفروشم. آخرش، با همه زحمتها، شاید روزی ۲۰۰ هزار تومن دستمزد بمونه. همونم اگه فروش باشه.»
راضیه بابایی، با لحن خسته اما امیدوار ادامه میدهد: «خیلی وقتا وقتی آقایون کار ندارن، ما هستیم که با فروش خشکبار یا رب خونگی، زندگی رو میچرخونیم. اما وقتی پای وام و امکانات میرسه، اسم ما هیچ جا نیست.»
یونسی، استاندار مازندران نیز با تاکید بر اهمیت نقش زنان مازندرانی در جامعه کنونی، درباره نقش و جایگاه زنان در تاریخ شمال، بیان کرد: زنان در شمال کشور، بهویژه در مازندران، همواره نقشی پویا، پرتلاش و اثرگذار داشتهاند؛ چه در عرصههای اقتصادی و کشاورزی، چه در حوزههای فرهنگی و اجتماعی. تاریخ این منطقه، سرشار از نمونههای زنان کنشگر و مقاومی است که در سایه سکوت تاریخنگاری رسمی کمتر دیده شدهاند
✓چالشهایی پنهان
زنان کشاورز در مازندران با چالشهای متعددی روبهرو هستند. نبود سند رسمی زمین باعث شده آنها نتوانند از تسهیلات بانکی و حمایتهای دولتی استفاده کنند. همچنین، در برابر خسارات طبیعی و اقتصادی، آسیبپذیر باقی ماندهاند.
✓فرصتهایی که نادیده گرفته شد
در برخی مناطق استان، زنان با راهاندازی تعاونیهای کوچک و مشاغل خانگی، نقش مهمی در معیشت خانوار ایفا کردهاند. تولید سبزی خشک، مربا، عرقیات گیاهی، و بستهبندی مرکبات نمونههایی از فعالیتهایی است که با کمترین امکانات، اما با بیشترین تلاش انجام میشود.
✓ضرورت حمایت هدفمند
کارشناسان کشاورزی معتقدند اگر سیاستگذاران به توان زنان کشاورز بهعنوان یک سرمایه اجتماعی و اقتصادی نگاه کنند، میتوان بخشی از چالشهای توسعه کشاورزی استان را پشت سر گذاشت. حمایت از این زنان، نهتنها عدالت اجتماعی را محقق میکند، بلکه مسیر توسعه پایدار روستایی را هموار خواهد کرد.
