تیرنگ:پوریا دهقان:
کارشناسان معتقدند با اجرای طرح های آبخیزداری می توان تغییرهای اقلیمی، کم آبی، خشکسالی، تبخیر آب های سطحی، سیلاب، از بین رفتن خاک های حاصلخیز ، خسارت های جانی و همه موارد بحرانی را تعدیل کرد.
آنان می گویند که عواملی مانند اقدامهای توسعه ای و عمرانی نامناسب، تغییر کاربری های غیر مجاز و استفاده غیر اصولی از عرصه ها، تجاوز به حریم رودخانه ها، تراکم زیاد جمعیت و رعایت نشدن طراحی آب شناسی مناسب پل ها، رعایت نشدن آب شناسی شهری از علت های پیدایش جریان های سیل و سیلاب در این منطقه است.
افزایش نفوذ آب به زمین به میزان حدود ۵۳۰ مترمکعب در هر هکتار در مناطق کوهستانی و یک هزار متر مکعب در هر هکتار در دشت ها و آبخوان ها، افزایش تولید علوفه به مقدار ۱۲۰ کیلو گرم در هکتار، کاهش فرسایش خاک به مقدار ۹ تن در هر هکتار را از دیگر مزیت ها و عملکرد مثبت و نتایج درخشان طرح های آبخیزداری در کشور است.
رمضانعلی ابراهیم پور کارشناس آب و خاک جهاد کشاورزی مازندران با اشاره به اینکه قصه خاک پرغصه است، با اشاره به ارزش ویژه خاک در استان خواستار توجه ویژه به آن شد و گفت: خاک بی هنر نیز کیمیا است و هر سانتی متر مکعب خاک میلیونها میکروارگانیسم ها در آن زندگی میکنند.
وی از خاک به عنوان منبع حیات و ثروت ملی و مشترک یاد کرد و گفت: خاک تضمین کننده امنیت کشور به شمار میرود و با افزایش روزافزون جمعیت، تأمین غذای کافی، یکی از چالشهایی در آینده با آن روبرو هستیم مساله خاک است.
وی افزایش سطح زیرکشت و افزایش تولید در واحد سطح را از جمله راهکارها برای مقابله با تهدیدها یاد کرد و گفت: تنها راه پایداری خاک افزایش تولید در واحد سطح با حفظ سلامت محیط زیست و انسان است.
ابراهیم پور ادامه داد: برای تشکیل هر سانتی متر خاک ۱۰۰ تا هزار سال زمان نیاز است و با توجه به واقع شدن کشور در منطقه خشک و نیمه خشک، از نظر تشکیل خاک به زمان بیشتری نیاز داریم.
این کارشناس میزان بارندگی در کشور را یک سوم متوسط بارندگی جهان دانست و گفت: امروز منابع خاک در دنیا با توجه به تغییرات اقلیمی وبهره برداری خارج از توان با چالشهایی روبرو است و به خاک فشارهایی وارد میشود.
وی سرعت هدر رفت خاک را در ایران ۱۰ برابر سرعت بازسازی دانست و گفت: ۵۵ درصد مساحت و وسعت کشور کوهستانی و ۴۵ درصد دشت و اراضی قابل کشت بالقوه در کشور ۵۱ میلیون هکتار است.
ابراهیم پور با اشاره به محدودیت آب و خاک گفت: اراضی قابل چرخه تولید کشور ۱۸.۵ میلیون هکتار است و این نشان میدهد که ۱۰ درصد مساحت کشور برای جمعیت کشور باید غذا تأمین کند.
این کارشناس با اظهار اینکه از نظر خاک جزو فقیرترین کشورهای دنیا هستیم، گفت: تخریب و آلودگی از جمله چالشهای فراروی خاک است و تخریب در حوزههای صنعت، معدن، شهری از مسائل فراروی است.
ابراهیم پور کمبود ماده آلی خاک را دیگر چالشها ذکر کرد و گفت: ۶۰ درصد اراضی کشاورزی کشور کمتر از یک درصد ماده آلی خاک دارند در حالی خالی حاصلخیز است که دو تا سه درصد ماده آلی داشته باشند.
کارشناس آب و خاک جهاد کشاورزی مازندران با اظهار اینکه ۸۰ درصد خاکهای کشور در مناطق خشک و نیمه خشک قرار دارد، معضل شوری را از دیگر چالشها برشمرد و گفت: با توجه به برداشت بی رویه در شمال و جنوب، میزان فرسایش خاک در ایران ۱۶.۷ تن در هکتار است در حالی که میانگین جهانی شش تا هفت تن در هکتار است
دکترای فیزیک خاک و عضو هیئت علمی دانشگاه منابع طبیعی و کشاورزی ساری گفت: فرسایش بادی خاک در مازندران سالهاست که آغاز شده و در برخی مناطق این استان به مرحله خطر هم رسیده که لازم است مسئولان استان برای پیشگیری از ادامه روند رو به گسترش آن توجه ویژهای به این پدیده داشته باشند.
دکتر مجید دانش با ارائه مستنداتی علمی از جدی بودن فرسایش بادی خاک در مازندران خبر داد و اظهار کرد: شاید در وهله نخست برای خیلیها قابل تصور نباشد که مازندران با این پوشش گیاهی و وضعیت بارندگی فرسایش بادی داشته باشد، اما قطعا در مازندران فرسایش بادی خاک در حال رخ دادن است. چون تقریبا همه عوامل وقوع فرسایش بادی در استان وجود دارد.
وی افزود: متاسفانه در مازندران آمار دقیقی از این که چه مقدار فرسایش بادی داریم در دست نیست، اما عوامل مهمی مانند تغییر اقلیم، تغییر روند بارندگیها کرد و خشکسالی را شاهد هستیم که همگی عوامل ایجاد و تشدید فرسایش بادی خاک هستند. ضمن این که عوامل انسانی هم در استان به شکل گستردهای وجود دارد و شاهد تخریب ساختمان خاک توسط انسان هستیم.
✓ تخریب خاک
عضو هیئت علمی دانشگاه منابع طبیعی و کشاورزی ساری خاطرنشان کرد: یکی از عواملی که فرسایش بادی خاک را میتواند تقویت کند افزایش شوری خاک است که در برخی نقاط مازندران شاهد آن هستیم. شوری خاک تا حد زیادی به فرسایش بادی ارتباط دارد. وقتی خاک شور باشد از نظر کیفیت و ساختمان زودتر تخریب میشود و فرسایش بادی را تقویت میکند.
دانش با بیان این که فرسایش خاک چه به صورت بادی و چه آبی با دو پروسه مهم تخریب فیزیکی و تخریب شیمیایی شکل میگیرد، اظهار کرد: ورود مواد زائد و زبالههای شهری، مواد نفتی، کودهای شیمیایی و در کل آلودهسازی خاک عوامل تخریب شیمیایی خاک هستند که باعث میشود کیفیت خاک تا حد زیادی پایین بیاید و ساختمان خاک به مرور نابود شود. متاسفانه این شکل تخریب در مازندران وجود دارد.
وی درباره تخریب فیزیکی خاک در مازندران نیز گفت: متاسفانه تخریب فیزیکی خاک نیز در استان ما بشدت اتفاق میافتد. به دلیل رفت و آمد بیش از حد ماشینآلات، انسان و دام و همچنین عملیات نادرست کشاورزی خاک ما فشرده میشود و فشرده شدن خاک هم افزایش نفوذناپذیری خاک را به دنبال دارد. با فشرده شدن خاک و نفوذناپذیری آن ساختمان خاک از بین میرود، آبخوانهای ما تخریب میشوند، خشکسالی پیش میآید و در نهایت هم خاک مستعد فرسایش بادی میشود.
دکترای فیزیک خاک افزود: نتیجه فرآیندهای نادرست محیط زیستی در مازندران طی سالهای اخیر این بود که شوری خاک بیشتر شد، آلودگی خاک و منابع زیرزمینی ما افزایش یافت و پوشش گیاهی در بخش زیادی از استان از بین رفت. وقتی پوشش گیاهی ما از بین برود، ترسیب کربن کاهش پیدا میکند. هر کدام از این عوامل نیز در پیشروی فرسایش بادی خاک مؤثر هستند.
به گفته این پژوهشگر، وقتی تخریب خاک اتفاق میافتد علاوه بر این که شوری خاک را به دنبال خواهد داشت، باعث میشود آبخوانها خالی از آب شوند، حاصلخیزی خاک و پوشش گیاهی از بین برود، خاک لخت شود، رطوبت خاک پایین بیاید و در نهایت سرعت فرسایش بادی افزایش یابد.
عضو هیئت علمی دانشگاه کشاورزی و منابع طبیعی ساری خاطرنشان کرد: طبق برخی نقشههای بینالمللی موجود تخریب خاک و فرسایش بادی خاک دستکم از ۲۰ سال پیش در استان ما وجود داشت ؛ هرچند آن زمان هنوز شرایط بحرانی پیدا نکرده بود.
✓خاک تامین کننده امنیت غذایی است
وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه خاک تامین کننده امنیت غذایی است، گفت: ایران سالیانه حدود ١۶.۵ تن در هکتار تخریب خاک دارد که بیش از چهار برابر استاندارد جهانی است و در برنامه های پیش رو باید این روند اصلاح شود.
«غلامرضا نوری قزلجه» در همایش روز جهانی خاک با شعار «سنجش، پایش، مدیریت از خاک» که در محل این وزارتخانه برگزار شد، افزود: مساله محیط زیست به ویژه خاک و حفاظت از منابع طبیعی در قانون اساسی مورد توجه قرار گرفته است.
حفاظت خاک نیازمند مشارکت مردمی و دستگاه های مختلف است
وزیر جهاد کشاورزی با بیان اینکه قانون مترقی حفاظت از خاک سال ١٣٩٨ در مجلس شورای اسلامی تصویب شد، اظهار داشت: برای حفاظت از خاک باید فرهنگ سازی عمومی انجام شود که این امر ناشی از حضور و مشارکت همه مردم است تا در این خصوص یک عزم و مشارکت ملی شکل بگیرد.
وی، خاک را مبنای تولید غذا و امنیت غذایی در جهان دانست و تصریحکرد: مراقبت از خاک تنها راه است و راهی به غیر از این وجود ندارد.
نوری قزلجه با بیان اینکه در قانون اساسی به موضوع حفاظت از خاک و محیط زیست توجه جدی شده است، گفت: ستاد هماهنگی درباره قانون حفاظت از خاک شکل گرفته و وظایف و تکالیفی که باید نظارت داشته باشند مشخص شده است.
✓ ایران جایگاه نخست حفاظت خاک در جهان را داراست
وزیر جهاد کشاورزی افزود: با اقدامات انجام شده در سالهای گذشته در حوزه خاک، کشورمان جایگاه نخست را در موضوع حفاظت خاک(آموزش، فرهنگ سازی و ترویج) در بین کشورهای جهان داراست؛ بنابراین می توانیم به حفاظت خاک در سالهای آینده امیدوار باشیم.
✓ تحریم عامل عدم دسترسی ایران به تکنولوژی های نوین حفاظت خاک
نوری قزلجه تحریم های علیه ایران را مانع دسترسی به تکنولوژی ها در حوزه خاک دانست و افزود: تحریم دسترسی ما را به بسیاری از فناوریهای نوین در راستای حفاظت از خاک محدود کرده است.
