تیرنگ، الهام دهقان:
در سالهای اخیر، روستاهای سرسبز مازندران به یکی از مقاصد اصلی مهاجرت در ایران تبدیل شدهاند. مهاجرانی از استانهایی مانند تهران، البرز، خراسان شمالی، جنوب کشور و… به دلایل مختلفی از جمله افزایش هزینههای زندگی شهری، آلودگی هوا، شلوغی شهرها و تمایل به سبک زندگی آرامتر، تصمیم به ترک محل زندگی سابق خود گرفته و راهی روستاهای شمال کشور شدهاند.
✓فرار از هیاهوی شهر، پناه به آرامش روستا
احمدی، معلم بازنشستهای که اخیراً به یکی از روستاهای اطراف قائمشهر نقل مکان کرده، به تیرنگ میگوید: «بعد از بازنشستگی دیگر توان اجاره خانه در تهران را نداشتیم. از طرفی همیشه آرزوی زندگی در طبیعت را داشتیم. حالا با پول رهن یک آپارتمان در تهران، یک خانه کوچک اما مستقل در مازندران خریدهایم.»
این پدیده تنها به بازنشستگان محدود نمیشود. بسیاری از جوانان نیز که امکان دورکاری یا راهاندازی کسبوکارهای آنلاین دارند، زندگی روستایی را انتخاب کردهاند. مهندس سلیمانی، برنامهنویس، اکنون در روستای سوادکوه شمالی زندگی میکند. او میگوید: «با اینترنت مناسب و لپتاپ، همهچیز مهیاست. هم کارم را دارم، هم آرامش.»
✓ تغییرات اجتماعی و اقتصادی در روستاها
افزایش جمعیت مهاجر در روستاهای مازندران، تأثیرات قابلتوجهی بر بافت اجتماعی و اقتصادی این مناطق گذاشته است. از یک سو، ورود مهاجران با سطح درآمد بالاتر نسبت به میانگین روستا، منجر به افزایش قیمت زمین، اجارهخانه و کالاهای مصرفی شده است. از سوی دیگر، رونق فروشگاهها، بازارچهها و خدمات محلی از مزایای این پدیده به شمار میآید.
رضا خردمند، فروشنده مواد غذایی در یکی از روستاهای ساری میگوید: «در چند سال گذشته فروش ما حداقل دو برابر شده. خانوادههای تازهوارد مصرف بیشتری دارند و کالاهای خاصتری هم میخواهند.»
اما برخی ساکنان بومی نگران تغییر فرهنگ روستا هستند.
زینب پورشعبان، یک زن خانهدار اهل روستا، به تیرنگ میگوید: «ما زندگیمان ساده و بیتکلف بود. الان بعضی از مهاجرها رسم و رسوم ما را رعایت نمیکنند. انگار میخواهند روستا را شبیه شهر کنند.»
✓ زیرساختها در تنگنا
افزایش جمعیت در روستاهایی که برای جمعیت محدود طراحی شدهاند، مشکلاتی در زمینه خدماترسانی ایجاد کرده است. کمبود آب، فشار روی برق، ضعف در مدیریت پسماند و همچنین مشکلات بهداشتی از جمله چالشهایی است که دهیاریها با آن روبهرو هستند.
یکی از آنها به ما میگوید: «جمعیت روستا طی ۵ سال گذشته تقریباً دو برابر شده، اما بودجه و امکانات تغییری نکرده. با همین منابع باید هم به بومیها خدمات بدهیم و هم به مهاجران.»
از طرف دیگر، در برخی موارد اختلافات حقوقی در زمینه ساختوساز، خرید زمینهای کشاورزی و تغییر کاربری نیز به معضلات موجود دامن زده است. برخی کارشناسان هشدار میدهند که در صورت بیتوجهی به مدیریت این روند، روستاها دچار تخریب محیطزیست و ناهماهنگی اجتماعی خواهند شد.
✓دولت و مدیریت محلی چه میگویند؟
تا کنون سیاست مشخصی از سوی دولت برای ساماندهی این نوع از مهاجرت ارائه نشده است. اما شوراهای روستا و استانداریها در تلاش هستند تا با تهیه طرحهای توسعه محلی و ایجاد سازوکارهای نظارتی، از تبدیل شدن این موج مهاجرت به بحران جلوگیری کنند.
یکی از اعضای شورای اسلامی یکی از روستاها میگوید: « اگر ساختوسازها کنترل نشود و زیرساختها بهبود نیابد، در آینده نزدیک با مشکلات جدی مواجه میشویم.»
✓ تغییرات اقلیمی تهدیدی جدی برای جوامع روستایی و عشایری
دکتر قادرمرزی مدیرعامل صندوق بیمه اجتماعی کشاورزان، روستاییان و عشایر، با اشاره به تاثیرات مخرب تغییرات اقلیمی بر جوامع روستایی و کشاورزی، بر ضرورت توجه ویژه به این مسئله تاکید کرد.
وی با بیان اینکه تغییرات اقلیمی نظیر خشکسالی، سیل، و افزایش دما، معیشت و امنیت غذایی میلیونها نفر از کشاورزان، روستاییان و عشایر را در معرض خطر قرار داده است، اظهار داشت: این تغییرات نه تنها باعث کاهش تولید محصولات کشاورزی و دامپروری شده، بلکه منجر به مهاجرت اجباری، افزایش فقر و نابرابری در جوامع روستایی نیز شده است.
حامد قادرمرزی همچنین بر ضرورت همکاری و تعامل بین سازمانهای دولتی، نهادهای مردمی و جوامع محلی برای مقابله با اثرات تغییرات اقلیمی تاکید کرد و گفت: حل این مسئله نیازمند یک رویکرد جامع و یکپارچه است و همه ما باید در کنار هم برای ایجاد یک آینده پایدار برای جوامع روستایی و کشاورزی تلاش کنیم.
حامد قادرمرزی ابراز امیدواری کرد که با همکاری و تلاش همه دستاندرکاران، بتوانیم از جوامع روستایی و کشاورزی در برابر اثرات مخرب تغییرات اقلیمی محافظت کنیم و یک آینده پایدار برای آنها ایجاد کنیم.
✓سخن پایانی
مهاجرت از شهرهای بزرگ به روستاهای مازندران، چالشی دووجهی برای این مناطق ایجاد کرده است. از یک سو، فرصتهایی برای جذب سرمایه فراهم آمده، و از سوی دیگر، مسائل زیرساختی، فرهنگی و زیستمحیطی، نیازمند توجه فوری هستند. به نظر میرسد تنها با برنامهریزی دقیق و مشارکت همهجانبه، میتوان از این پدیده بهدرستی بهرهبرداری کرد.
