تیرنگ، الهام دهقان:
مازندران یکی از سرسبزترین و خوش آبوهواترین استانهای ایران است که بهواسطهی موقعیت جغرافیایی خاص خود بین رشتهکوه البرز و دریای خزر، همواره به عنوان نمادی از طبیعت بکر و زیبای کشور شناخته شده است. با این حال، روند رو به رشد شهرنشینی، گسترش بیرویه ساختمانسازی، کاهش زمینهای کشاورزی و تخریب منابع طبیعی در دهههای اخیر، تهدیدی جدی برای محیط زیست این منطقه به شمار میرود. در این میان، گسترش فضای سبز شهری میتواند نقش مهمی در مقابله با این تهدیدها و ارتقای کیفیت زندگی شهروندان ایفا کند. این گزارش به بررسی ضرورت گسترش فضای سبز در شهرهای مازندران و اثرات مثبت آن بر سلامت جسمی و روانی شهروندان، محیط زیست و توسعه پایدار میپردازد.
✓وضعیت فعلی فضای سبز در شهرهای مازندران
با وجود طبیعت سرسبز مازندران، متأسفانه فضای سبز عمومی در بسیاری از شهرهای این استان با استانداردهای جهانی فاصله دارد. شهرهایی مانند ساری، بابل، قائمشهر، آمل و نوشهر طی سالهای اخیر به دلیل گسترش بیرویه ساختمانسازی، تراکم بالای جمعیت و افزایش وسایل نقلیه با کاهش سرانه فضای سبز مواجه شدهاند.
✓دلایل ضرورت گسترش فضای سبز در شهرهای مازندران
۱. بهبود کیفیت هوا
مازندران به دلیل رطوبت بالا و نزدیکی به دریا، کمتر با آلودگی هوای شدید مانند شهرهای صنعتی روبرو است، اما افزایش خودروها، کارخانهها و کاهش زمینهای کشاورزی سبب شده آلودگی هوا رو به افزایش باشد. گسترش فضای سبز میتواند مانند ریههای شهر عمل کرده و با جذب دیاکسیدکربن و تولید اکسیژن، به بهبود کیفیت هوا کمک کند.
۲. کاهش اثرات تغییرات اقلیمی
فضای سبز میتواند نقش مؤثری در کنترل دما، کاهش جزایر گرمایی شهری، تعدیل رطوبت و جلوگیری از فرسایش خاک ایفا کند. در استان مازندران که در معرض تهدیدات اقلیمی مانند سیل، طوفان و رانش زمین قرار دارد، گسترش فضای سبز میتواند بخشی از این مخاطرات را کاهش دهد.
3. ارتقای سلامت جسمی و روانی شهروندان
مطالعات مختلف نشان دادهاند که دسترسی آسان شهروندان به فضاهای سبز، موجب کاهش استرس، اضطراب، افسردگی و افزایش شادابی روانی میشود. همچنین وجود فضاهای سبز مناسب، افراد را به پیادهروی، ورزش، دوچرخهسواری و فعالیتهای بدنی ترغیب میکند که این امر در بهبود سلامت جسمی آنها تأثیرگذار است. در شهری مانند ساری یا بابل که تراکم آپارتماننشینی بالاست، اهمیت این مسئله دوچندان میشود.
4. افزایش ارزش اقتصادی و اجتماعی شهرها
فضاهای سبز نه تنها جنبه زیباشناختی دارند، بلکه موجب افزایش ارزش اقتصادی زمینهای مجاور خود نیز میشوند. محلههایی که دارای پارکها، بوستانها و فضاهای سبز مناسب هستند، از استقبال بیشتری برای سکونت برخوردارند. همچنین این فضاها میتوانند بستری برای فعالیتهای اجتماعی، فرهنگی و هنری فراهم کنند که به پویایی شهر کمک میکند.
5. حفظ تنوع زیستی
فضاهای سبز شهری میتوانند زیستگاههای امنی برای گونههای مختلف گیاهی در دل شهرها باشند. در مازندران که دارای گونههای متنوعی از پرندگان، خزندگان و گیاهان است، حفظ این تنوع از طریق توسعه باغها، بوستانها و فضاهای سبز اهمیت فراوانی دارد.
✓چالشها و موانع گسترش فضای سبز در مازندران
-ساختوسازهای بیرویه و زمینخواری: در بسیاری از شهرهای مازندران، زمینهای کشاورزی و باغها در اثر تغییر کاربری غیرمجاز یا ساختوسازهای بیرویه از بین رفتهاند. این روند گسترش فضای سبز را با چالش جدی روبرو کرده است.
-کمبود بودجه و برنامهریزی نامناسب: برخی شهرداریها به دلیل کمبود منابع مالی یا اولویت ندادن به توسعه پایدار، برنامهریزی مؤثری برای احداث و نگهداری فضای سبز ندارند.
-فرهنگسازی ناکافی: در برخی مناطق، اهمیت فضای سبز به درستی برای مردم و حتی مسئولان جا نیفتاده و نبود فرهنگ حفظ محیط زیست، منجر به بیتوجهی به این موضوع شده است.
✓راهکارهای پیشنهادی برای گسترش فضای سبز در مازندران
۱. تدوین طرح جامع فضای سبز شهری: شهرداریها باید با همکاری سازمانهای محیط زیست، منابع طبیعی و کارشناسان حوزه شهرسازی، طرحهای جامع و بلندمدتی برای گسترش فضای سبز تدوین و اجرا کنند.
۲. تشویق مشارکت مردمی: از طریق آموزش، فرهنگسازی و ایجاد مشوقهای مالی، میتوان شهروندان را به کاشت درخت، نگهداری فضاهای سبز محلی و مشارکت در پروژههای زیستمحیطی ترغیب کرد.
۳. افزایش بودجه و منابع مالی: اختصاص اعتبارات ویژه برای توسعه فضای سبز از سوی دولت و جذب سرمایهگذاری بخش خصوصی میتواند به این هدف کمک کند.
۴. مقابله با زمینخواری و تغییر کاربری غیرمجاز: برخورد قانونی جدی با تخریب اراضی کشاورزی و تغییر غیرقانونی کاربری آنها به ساختوساز، از نابودی بیشتر طبیعت مازندران جلوگیری میکند.
✓سخن پایانی
گسترش فضای سبز شهری در مازندران نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی اجتنابناپذیر است. این امر نهتنها به بهبود کیفیت زندگی شهروندان، ارتقای سلامت جسم و روان، کاهش آلودگی و مقابله با تغییرات اقلیمی کمک میکند، بلکه سبب زیباسازی چهره شهرها و افزایش جذب گردشگر میشود. اگر امروز برای توسعه فضای سبز اقدام نکنیم، فردا با مشکلاتی چون آلودگی بصری، ناهنجاریهای اجتماعی و تخریب کامل طبیعت بکر این استان مواجه خواهیم شد. شهرهای مازندران نیازمند عزم جدی، برنامهریزی علمی و مشارکت همگانی برای رسیدن به شهری سبز، پاک و پایدار هستند.





















































































