تیرنگ:
متأسفانه در چند سال اخیر با گسترش خشکسالی بخش زیادی از مراتع خشک شده و یا از مرغوبیت قبلی افتاده است، همین مسئله دامداران را با مشکل مواجه کرده است.
در این شرایط تأمین نیاز علوفه یکی از چالشهای دامداران است.
کمبود علوفه و گرانی نهادههای دامی از جمله سبوس و جو خطر هجوم و تخلف ورود زودهنگام دامداران غیر مجاز به مراتع مازندران را دو چندان کرد، وضعیتی که به گفته رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی منطقه ساری، به دلیل کم بارشی شرایط پوشش گیاهی مراتع هنوز به حد نرمال نرسیده است.
نعمت الله کوهستانی وضعیت مراتع در مناطق بالا دست کوهستانی استان را نامطلوب توصیف کرد و توضیح داد: به دلیل کمبود بارش در فروردین ماه، شرایط پوشش گیاهی در مراتع به حد نرمال نرسیده است.
وی با بیان این که منتظر بارش اردیبهشت ماه هستیم، تصریح کرد: با توجه به ارزش بالای علوفه در مراتع برای چرای دام، خطر هجوم دامداران غیر مجاز تهدید جدی علیه مراتع ییلاقی استان است.
رییس اداره مرتع اداره کل منابع طبیعی مازندران منطقه ساری، مدیریت چرا و کوچ و ساماندهی چرای دام و کنترل پروانه چرا را یکی از راهکارهای بسیار مهم در کنترل مراتع دانست و گفت: گرانی و کمبود نهادههای دامی سبب میشود تا امسال هم بعضی از دامداران به زمان قرق شکنی و ورود و خروج دام بیتوجهی کنند.
کوهستانی با توضیح این که فرمانداران، پلیس راهور، سرجنگلبانان، محیط زیست، جهاد کشاورزی، امور عشایر و راهداری به همراه مشارکت بهره برداران از مراتع در جلوگیری از ورود دامداران غیر مجاز به مراتع نقش محوری دارند، گفت: امسال با توجه به تغییر اقلیمی برای حفظ مراتع و ایجاد نظم و انضباط، برنامه قرش شکنی مراتع بر اساس برنامه زمانبندی در همه مناطق استان انجام خواهد شد.
وی احیا و توسعه رویشگاه گیاهان دارویی، بذرکاری و کپه کاری و قرق مراتع را از طرحهای مدیریت چرای دام مراتع بر شمرد و گفت : اجرای عملیات کپه کاری در مراتع به منظور اصلاح و احیاء مراتع تخریب شده، افزایش تولید علوفه و جلوگیری از فرسایش خاک است.
کوهستانی توضیح داد: با توجه به افزایش اعتبارات استانی و اختصاص بودجه از محل صندوق توسعه ملی برای حفظ و حراست و احیاء جنگل، مراتع و عملیات آبخیزداری، هر ساله عملیات کپه کاری با استفاده از بذور سازگار با مناطق اقلیمی استان عملیاتی می شود.
در اینباره باید گفت که زمان ورود دام به مراتع ییلاقی مازندران به طور معمول طبق تهیه برنامه قرق شکنی از سوی منابع طبیعی و آبخیزداری منطقه ساری و نوشهر در هر یک از مناطق استان از هفته دوم خرداد ماه شروع می شود.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور گفت: به منظور حفظ آب و خاک، تجدید حیات پوشش گیاهی و حفظ ارزشهای زیست محیطی مراتع، رعایت نکاتی در چرای دام در مراتع ضروری است.
ترحم بهزاد با بیان اینکه مراتع کشور با وسعت ۸۴/۸ میلیون هکتار حدود نیمی از سطح کشور را به خود اختصاص داده است، گفت: این زیست بوم ارزشمند نه تنها با ارائه خدمات اکوسیستمی متنوع از جمله ترسیب کربن، تولید اکسیژن، تلطیف هوا، تامین و ذخیره آب سالم، حفظ ذخایر ژنتیکی (فون و فلور) با تضمین امنیت غذایی (خصوصاً تولید گوشت قرمز و آبزیان) و مقابله با سیل و طوفانهای گرد و غبار بر پایداری حیات جوامع انسانی ساکن شهرها و روستاها اثرگذار است بلکه معیشت و ارتزاق بیش از یک میلیون خانوار دامدار و بهره بردار محصولات فرعی غیر علوفهای به آن وابستگی تام دارد.
وی افزود:با توجه به گره خوردگی نحوه مدیریت عرصههای مرتعی با مسائل اقتصادی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی کشور، نگاه صرف کاربری دام و دامداری به مراتع، دیدگاهی بس نادرست و نیازمند تغییر بنیادی است.
✓ابلاغ دستورالعملهای اجرایی چرا از سال ۹۹
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ادامه داد: بدیهی است اولین و کم هزینهترین گام در مدیریت پایدار مراتع کشور، حفظ ظرفیت و وضعیت موجود از طریق مدیریت اثر بخش چرای دام است که دستورالعمل اجرایی آن تهیه و تدوین و به استانها با عنوان مدیریت چرا، کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ در سال ۱۳۹۹ از سوی سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور ابلاغ شده است.
وی تصریح کرد: از آنجایی که تعداد دام زیاد، چرای مفرط و غیر اصولی از قبیل چرای زودرس بهاری و عدم رعایت ظرفیت و زمان ورود دام به موقع به مرتع خصوصا در خشکسالیها مهمترین عامل تخریب مراتع محسوب میشود، لذا به منظور حفظ آب و خاک، تجدید حیات پوشش گیاهی و حفظ ارزشهای زیست محیطی مراتع، رعایت نکاتی ضروری است.
بهزاد در ادامه گفت:با آغاز و شروع فصل رویش از حرکت عشایر و کوچ زود هنگام و زودرس از مراتع قشلاقی به مراتع ییلاقی پیش از آمادگی مراتع و قبل از موعد مقرر مندرج در پروانههای چرای دام و طرحهای مرتعداری، خودداری شود.
به گفته وی جهت آمادگی گیاهان مرتعی و جلوگیری از لگدکوبی و فشردگی خاک، از ورود هرگونه دام به مراتع روستایی بایستی برابر تاریخ مندرج در پروانه چرای دام و طرحهای مرتعداری صورت گیرد و هر گونه چرای دام در مراتع مذکور، قبل از تاریخ مندرج ممنوع بوده و در صورت مشاهده توسط یگان حفاظت و همکاران منابع طبیعی برابر با مقررات برخورد خواهد شد.
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور اضافه کرد:تمامی بهره برداران مکلفاند پیش از ورود دام به مرتع با مراجعه به ادارات منابع طبیعی و آبخیزداری شهرستانها نسبت به پرداخت حقوق و عوارض قانونی و تمدید پروانه چرای دام اقدام کنند در غیر این صورت برابر مقررات برخورد خواهد شد.
✓دام مازاد وارد مراتع نشوند
این مقام مسئول در سازمان منابع طبیعی کشور عنوان کرد:از ورود هر گونه دام مازاد بر پروانههای چرای دام و طرحهای مرتعداری به مرتع خودداری کرده و چاره اندیشی و تدبیر به موقع برای تهیه علوفه این گونه دامها از طرق دیگر صورت گیرد. همچنین دامدارانی که فاقد پروانه مرتعداری هستند تحت هیچ عنوانی درصدد اجاره کردن مراتع دیگران نباشند در غیر این صورت برخورد قانونی صورت خواهد گرفت.
بهزاد خاطرنشان کرد: در صورتی که صاحبان پروانه تحت هر عنوان (فروش، اجاره و واگذاری بدون کسب مجوز از ادارات کل منابع طبیعی و آبخیزداری) پروانه چرای خود را در اختیار سایر دامداران قرار دهند طبق وفق مقررات اقدام خواهد شد.
وی اظهار کرد: البته مهمترین محدودیتها، چالشها و مشکلات در اجرای این پروژه تغییر اقلیم، خشکسالی و کاهش توان بازیابی طبیعی مراتع، خلاء موجود ( ۵ ماهه) بین زمان بهرهبرداری مجاز از مراتع ییلاقی و قشلاقی (ممنوعیت استفاده از مراتع در این خلاء و نیاز به تأمین نهاده دامی مورد نیاز دامداران) و عدم تناسب اعتبارات، امکانات و نیروی متخصص با سطح وسیع و صعب العبوری مراتع است.
✓ راهکارهایی برای بهتر شدن وضعیت مراتع
مدیرکل دفتر امور مراتع سازمان منابع طبیعی و آبخیزداری کشور با بیان اینکه راهکارها و پیشنهاداتی می تواند در بهتر شدن اجرای پروژه مدیریت چرا، کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ کمک کند، افزود: تبین جایگاه مرتع در قوانین، شورای عالی، کمیسیونها و قرارگاههای مرتبط با امنیت غذایی کشور، تشکیل شورای ملی مدیریت چرا و ساماندهی کوچ در راستای ایجاد دیدگاه فرا وزارتخانهای در امر مدیریت مراتع کشور و جلب مشارکت بهرهبرداران، تقویت اعتبارات و تجهیزات متناسب با سطح و سختی کار در مراتع، جذب نیروهای متخصص متناسب با پستهای سازمانی تعریف شده، آموزش و فرهنگ سازی در راستای حفظ و صیانت از عرصههای منابع طبیعی در رسانههای پر مخاطب، تأمین علوفه، آب و نهادههای دامی به مقدار کافی متناسب با نیاز تولید گوشت کشور در زمان مناسب به منظور جلوگیری از کوچ زودهنگام و بهرهبرداری غیرمجاز از مرتع علی الخصوص در خلاء زمانی بین ییلاق و قشلاق و بالعکس که بهرهبرداری از مرتع جایز نیست و توجه ویژه استانداران به مدیریت پایدار مرتع و جدیت و تداوم در تشکیل کارگروه استانی مدیریت چرا، کنترل پروانه چرای دام و ساماندهی کوچ و پیگیری اجرای مصوبات آن می تواند تاثیر گذار باشد.
استان مازندران ۴۶۰ هزار هکتار زمینهای زراعی و باغی دارد که ۲۳۰هزار هکتار آن شالیزاری است و بخشی از این زمینها در فصول غیر زراعی تحت عنوان چراگاه دام و تولید علوفه استفاده میشد، اما از چند سال پیش با توسعه کشت دوم برنج و کلزا، زمینها از دسترس چراگاه آزاد دام خارج شده است.
توسعه باغهای مرکبات و سیاه ریشه و همچنین توجه به باغداری در زمینهای شیب دار استان مازندران نیز سبب شد تا کمبود زمین برای چراگاه آزاد دام بیشتر شود.
مدیریت چرا و کوچ و ساماندهی چرای دام و کنترل پروانه چرا یکی از راهکارهای بسیار مهم در کنترل مراتع است، اما از آن جایی که دامداری به دلیل افزایش قیمت گوشت توجیه اقتصادی بهتری پیدا کرده است، بسیاری از دامداران فاقد پروانه بهره برداری از مراتع، در اقدامی به صورت غیر مجاز وارد چرای دام در مناطق ییلاقی مازندران میشوند.
بر اساس آمارهای رسمی، از ۳۸۷ هزار و ۸۷۰ هکتار مراتع حوزه منابع طبیعی و آبخیزداری مازندران منطقه ساری حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد آن در منطقه ییلاقی و ۲۰ هزار هکتار در منطقه میان بند قرار دارد. همچنین ۲۰ هزار هکتار از مراتع این حوزه در قالب چرای دام در قشلاق وجود دارد که عمده آن در شبه جزیره میانکاله واقع است.
