خون تو، امید فردای یک بیمار است
خون تو، امید فردای یک بیمار است
با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در زیرساخت‌های انتقال خون کشور، همچنان کمبود منابع خونی یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت ایران به شمار می‌رود. گفته می‌شود کشور روزانه به بیش از ۵ تا ۶ هزار واحد خون نیاز دارد، درحالی‌که در ایام خاص از جمله تعطیلات تابستانی، ماه رمضان و ایام سرد سال، مراجعه اهداکنندگان به شدت کاهش می‌یابد.

تیرنگ:

 

با وجود پیشرفت‌های چشمگیر در زیرساخت‌های انتقال خون کشور، همچنان کمبود منابع خونی یکی از چالش‌های جدی نظام سلامت ایران به شمار می‌رود. گفته می‌شود کشور روزانه به بیش از ۵ تا ۶ هزار واحد خون نیاز دارد، درحالی‌که در ایام خاص از جمله تعطیلات تابستانی، ماه رمضان و ایام سرد سال، مراجعه اهداکنندگان به شدت کاهش می‌یابد.

این در حالی است که خون و فرآورده‌های آن، یکی از ضروری‌ترین اقلام برای درمان انواع بیماری‌ها، جراحی‌ها و سوانح است. از بیماران مبتلا به سرطان، هموفیلی، تالاسمی و کم‌خونی‌های شدید گرفته تا مادرانی که در حین زایمان دچار خونریزی می‌شوند، همگی نیازمند دریافت فرآورده‌های خونی هستند. در چنین شرایطی، اهدای داوطلبانه و مستمر خون نقش حیاتی در حفظ جان بیماران ایفا می‌کند.

 

✓کمبود ذخایر در برخی استان‌ها

 

طبق آخرین گزارش‌ها، در برخی مواقع در برخی استان‌های کشور سطح ذخایر خونی کمتر از حد مطلوب ارزیابی شده و هشدارهایی در خصوص لزوم افزایش مراجعه مردم برای اهدای خون صادر شده است. بر اساس استاندارد جهانی، میزان ذخیره خون برای پاسخگویی مطلوب به نیاز بیماران باید حداقل معادل ۵ روز باشد؛ این در حالی است که در برخی استان‌ها، این رقم به کمتر از ۳ روز می رسد.

در استان تهران که بیش از یک‌پنجم خون کشور در آن مصرف می‌شود، نیاز روزانه به حدود ۱,۵۰۰ تا ۱,۶۰۰ واحد خون گزارش شده است. این در شرایطی است که در روزهای تعطیل، شمار اهداکنندگان به کمتر از نصف میزان معمول می‌رسد. برخی مسئولان بهداشتی اعلام کرده‌اند که در صورت ادامه این روند، تأمین خون مورد نیاز بیماران خاص با مشکل مواجه خواهد شد.

 

✓شاخص مشارکت زنان، همچنان پایین

یکی از چالش‌های ساختاری اهدای خون در ایران، پایین بودن سهم مشارکت زنان است. طبق آمار رسمی، تنها حدود ۵ درصد از اهداکنندگان خون را بانوان تشکیل می‌دهند. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته، مشارکت زنان در اهدای خون به بیش از ۳۰ درصد می‌رسد.

دلایل این پدیده در ایران ترکیبی از باورهای فرهنگی، ترس از فرآیند اهدای خون و برخی مسائل جسمی نظیر کم‌خونی عنوان شده‌اند. با این حال، سازمان انتقال خون اعلام کرده است که اغلب زنان سالم در صورت رعایت شرایط لازم، می‌توانند بدون مشکل خاصی خون اهدا کنند.

✓اهدای مستمر؛ راهکاری برای مدیریت بحران

 

یکی از راهکارهای اصلی برای رفع مشکل کمبود خون، توسعه فرهنگ «اهدای مستمر» است. طبق تعریف سازمان جهانی بهداشت، اهداکننده مستمر فردی است که دست‌کم دو بار در سال خون اهدا می‌کند. در حال حاضر حدود ۵۴ درصد از اهداکنندگان در ایران مستمر محسوب می‌شوند. این در حالی است که دستیابی به سطح بالاتر مستمرسازی اهداکنندگان، می‌تواند ذخایر خونی کشور را در سطح ایمن نگه دارد.

در همین راستا، سازمان انتقال خون با راه‌اندازی سامانه نوبت‌دهی اینترنتی، اجرای برنامه‌های اطلاع‌رسانی، ارسال پیامک‌های یادآوری و استفاده از ظرفیت رسانه‌های جمعی، می‌تواند مشارکت منظم اهداکنندگان را افزایش دهد.

 

✓مدت نگهداری فرآورده‌های خونی، عامل محدودکننده

 

یکی از موانع فنی در تأمین مستمر خون، کوتاه بودن مدت نگهداری فرآورده‌های خونی است. به عنوان مثال، پلاکت‌ها تنها ۵ روز قابلیت نگهداری دارند و گلبول‌های قرمز نیز معمولاً تا ۳۵ روز می‌توانند در شرایط استاندارد ذخیره شوند. این بدان معناست که نمی‌توان حجم زیادی از خون را برای مدت طولانی ذخیره کرد و اهدای روزانه و مستمر، راهکار اصلی پاسخ به نیاز روزانه بیماران است.

✓وضعیت کشور در مقایسه با استانداردهای جهانی

طبق آمار منتشرشده توسط سازمان جهانی بهداشت (WHO)، میانگین اهدای خون در کشورهای با درآمد متوسط، حدود ۱۶ واحد به ازای هر هزار نفر جمعیت است. این در حالی است که ایران با حدود ۲.۵ میلیون واحد اهدای خون سالیانه، در این رده‌بندی عملکردی نسبتاً مناسب دارد. با این حال، پراکندگی جغرافیایی و فصلی بودن مشارکت‌ها، توازن توزیع خون از جمله موانع موجود بر سر این راه است.

 

✓طرح‌های حمایتی و انگیزشی

در سال‌های اخیر، برخی استان‌ها اقدام به اجرای طرح‌های تشویقی برای اهداکنندگان کرده‌اند. از جمله این اقدامات می‌توان به اعطای کارت عضویت افتخاری، ارائه خدمات پزشکی رایگان و … اشاره کرد. با این حال، مسئولان بهداشتی تأکید دارند که فرهنگ‌سازی و آگاهی‌بخشی عمومی باید جایگزین مشوق‌های مادی شود.

 

✓مازندران نیازمند همه گروه‌های خونی است

 

در این باره مازندرانی‌ها نیز همواره سر آمد اهدای خون بوده‌اند.

مدیرکل انتقال خون مازندران از آغاز پویش اهدای خون با عنوان «مهر حسینی، برای ایران» خبر داد و گفت: نیازمند همه گروه‌های خونی هستیم.

عبدالله محمدی فیروزجایی در گفتگو با خبرنگاران از آغاز پویش اهدای خون با عنوان مهر حسینی، برای ایران خبر داد که از ابتدای ماه محرم آغاز شده و تا پایان ماه صفر ادامه خواهد داشت.

مدیرکل انتقال خون مازندران با اعلام این خبر و تسلیت فرا رسیدن ماه محرم و ایام سوگواری سید و سالار شهیدان، از اجرای پویش اهدای خون «مهر حسینی برای ایران» همزمان با سراسر کشور در استان مازندران، گفت: این پویش به مناسبت ایام عزاداری سیدالشهدا (ع) راه اندازی شده است و هدف آن ترویج فرهنگ اخلاقی، انسانی و مقدس اهدای خون و کمک به تأمین پایدار ذخایر خون در استان است.

مدیرکل انتقال خون استان با تاکید بر اینکه نیاز به خون مستمر و همیشگی است؛ از تمامی مردم به ویژه جوانان و بانوان خواست تا با مشارکت در این پویش، محبت و همدلی خود را به نمایش بگذارند.

وی افزود: این اقدام نه تنها به تأمین نیازهای خونی بیمارستان‌ها و مراکز درمانی استان کمک می‌کند، بلکه به ترویج فرهنگ ایثار و محبت و همدلی در جامعه نیز می‌انجامد.

محمدی فیروزجایی با اشاره به فعال بودن همه پایگاه‌های انتقال خون استان در ایام تاسوعا و عاشورای حسینی از ساعت ۸ تا ۱۳، خاطرنشان کرد: در حال حاضر همه گروه‌های خونی به ویژه گروههای +O،-O و +A نیاز بیشتری وجود دارد.

وی از مردم ایثارگر استان به ویژه جوانان و بانوان خواست تا با اهدای خون به تأمین خون مورد نیاز بیماران نیازمند کمک کنند.

 

✓سخن پایانی

 

در مجموع، اهدای خون یک مسئولیت انسانی و اجتماعی است که تأثیر مستقیم آن در حفظ جان هموطنان به اثبات رسیده است. در شرایطی که کشور با رشد جمعیت، افزایش تصادفات، گسترش بیماری‌های خاص و حجم بالای جراحی‌ها مواجه است، توسعه زیرساخت‌های انتقال خون و تشویق مردم به مشارکت داوطلبانه، امری ضروری است.

نهادهای رسانه‌ای، نخبگان علمی، نظام آموزشی و سازمان‌های مردم‌نهاد می‌توانند نقش بسزایی در ترویج این فرهنگ ایفا کنند؛ فرهنگی که نه‌تنها به سلامت جامعه کمک می‌کند، بلکه بازتابی از حس همدلی و انسان‌دوستی در میان مردم است.