تیرنگ:
براساس آمار مرکز ملی مطالعات و تحقیقات دریای خزر از کاهش ۲ متری سطح آب این دریا از سال ۱۳۷۵ تاکنون خبر داد و در سال گذشته سطح آب این دریا ۲۶ سانتیمتر کاهش یافته است.
بر اساس مطالعه صورت گرفته در سال ٢٠١٧ مشخص شد که آب خزر تا سال ٢٠۵٠ پسروی خواهد داشت و این پسروی بنا به گفته کارشناسان به علت تغییرات اقلیمی است که احتمال افزایش هم دارد در حالی که حدود ۵۰ درصد پسروی دریایی خزر به سرعت تبخیر آب در آن بر می گردد و در صورتی این روند با این سرعت ادامه یابد ٢٠ تا ٢۵ درصد مساحت خزر در بخش شمالی که سواحل روسیه را شامل می شود، کاهش خواهد داشت.
نتایج این مطالعات همچنین نشان داده فقط در سال های ۱۳۹۳ تا ۱۴۰۰ سطح آب دریای خزر با کاهش حدود ۵۰ سانتیمتری مواجه بوده که این رخداد به عقب نشینی دریا از ۱۰ متر تا ۱۰۰ متر در سواحل مختلف منجر شده است.
مطالعات و اندازه گیری دقیق زمینی که در ایستگاه های شاخص ساحلی دریای خزر انجام گرفته این مساله سبب افزایش قابل توجه محدوده ساحلی در طول بیش از ۸۵۰ کیلومتر سواحل شمالی کشور شد و کارشناسان معتقدند که با تشدید روند کاهشی آب، شاهد پسروی بیشتر دریا و خروج بخش عمده ای از بستر دریا در آینده ای نه چندان دور باشیم.
با توجه به این رخداد طبیعی به تاکید کارشناسان ضرورت دارد در گام نخست به اهمیت موضوع حفاظت از حریم و بستر دریا و گام بعدی ضرورت دارد مسوولان دست اندکار نسبت به پیامد های ناشی از این پدیده توجه جدی و برنامه ریزی اصولی و اساسی داشته باشند.
عضو هیات علمی گروه زیستشناسی دریا دانشگاه مازندران در این ارتباط معتقد است دریای خزر به صورت کلی نوسانات نسبتا منظم سالانهای دارد، جدای از نوسانات کاهشی و افزایشی ۵۰ ساله گذشته در تراز آب، یک نوسانات سطح آب سالانهای نسبتا منظم و قابل پیشبینی در این دریا وجود دارد.
دکتر مریم آخوندیان خاطرنشان کرد: بالاترین سطح تراز آب دریا در ابتدای تابستان، بین خرداد و تیرماه مشاهده میشود و دلیل آن، افزایش ورودی آب از رودخانه ولگا در شمال دریای خزر بوده، به این دلیل که ولگا اصلیترین تامینکننده آب دریای خزر است.
وی با توضیح این که با توجه به روانآبهایی که در ابتدای تابستان از ولگا وارد دریای خزر میشود، به صورت طبیعی شاهد افزایش سطح تراز آب دریای خزر هستیم، اضافه کرد: در اوایل زمستان و اواخر آذر، حداقل سطح تراز را در سطح این دریا داریم و این روند کاهش و افزایش به صورت منظم و در طول سال تکرار میشود.
وی ادامه داد: همه افراد ساحلنشین و صیادان با این بالا و پایین رفتن سالانه سطح آب، کاملا آشنا بوده و یک روند طبیعی دارد، اما در سال جاری به صورت کلی، سطح آب دریای خزر کاهش چشمگیری داشته است.
عضو هیات علمی دانشگاه مازندران با اعلام اینکه بر اساس آخرین مطالعات دریافتی از مراکز تحقیقاتی، مشخص شده است که سرعت کاهش تراز آب دریای خزر در سال ۱۴۰۰ نسبت به سال گذشته ۴ برابر افزایش پیدا کرده است، گفت: روند کاهش روانآبها حجم کاهشی سالانه آب دریای خزر را تحت تاثیر قرار داده است.
دکتر آخوندیان اضافه کرد: بخشی از پسرویهای سنوات گذشته تا حدودی طبیعی بوده ولی چون روند کاهشی در سال گذشته افزایش پیدا کرده است، در برخی از مناطق ساحلی حساس، حجم عقبنشینیها نسبت به سالهای گذشته بیشتر شده است.
وی خاطرنشان کرد: پسروی آب، هرساله وجود دارد اما در سال جاری شدت آن بیشتر بوده و زمینهساز ایجاد سنگنما در سطح سواحل شده است. صیادان منطقه غرب استان مازندران با پدیده سنگنما آشنایی کافی دارند.
رییس مرکز پژوهشی حوضه اقلیمی خزر با اعلام اینکه رودخانه چالوس بسیار پرآب و با شدت جریان نسبتا بالایی همراه است، افزود: ذرات رسوبی که با این رودخانه حمل میشود، بیشتر مواد سنگی دانه درشت است، زیرا بستر منطقه کمعمق ساحلی چالوس، کاملا پوشیده شده از قلوه سنگهای دانه درشت میباشد.
وی دیگر ویژگیهای این منطقه را وجود شیب بسیار ملایم به سمت دریا عنوان کرد و افزود: وجود قلوه سنگ و شیب ملایم این منطقه باعث شده که کمترین تغییر کاهشی در سطح تراز آب، باعث نمایانشدن سنگهای کف آب شده و این پدیده سنگنما در این منطقه به وضوح قابل رویت است. البته پسروی آب، تنها مختص چالوس نبوده و در سایر مناطق هم این پدیده وجود داشته و به صورت سالیانه شاهد تکرار این روند هستیم.
وی یادآور شد: این پسروی در سایر نقاط دریای خزر نیز وجود دارد ولی به دلیل جنس بستر و شیب کمتر، این موضوع در سایر نقاط چندان به چشم نمیآید.
رییس مرکز پژوهشی حوضه اقلیمی خزر با اعلام اینکه پدیده سنگنما به خاطر حساسیت ژئومورفولوژی خاص این ساحل است که خودش را بیشتر نشان داده است، گفت: از این ساحل میتوانیم به عنوان اندیکاتور تایید کاهش سطح تراز آب دریای خزر استفاده کنیم
عضو هیات علمی دانشگاه مازندران ادامه داد: اما باید قبول کنیم که سطح تراز آب دریای خزر کاهش چشمگیری را نشان داده که بخشی از کاهش روند طبیعی هیدرومورفولوژیکی آب دریا بوده و بخشی دیگر ناشی از عوامل افزاینده سرعت کاهش تراز آب بوده که میتواند ناشی از تغییر اقلیم، فعالیتهای انسانی و سایر مداخلات باشد.
رییس مرکز پژوهشی حوضه اقلیمی خزر خاطرنشان کرد: کاهش آب دریای خزر جزو مسایل بسیار مهمی است که باید به صورت مستمر و دورهای توسط ارگانهای مرتبط پایش شده، دادهها به صورت دایم آنالیز شده، عوامل غیرطبیعی تحت کنترل قرار گرفته و به آن توجه شود.
همایون خوشروان پژوهشگر دریایی در گفت وگو با خبرنگاران اظهار کرد: سطح تراز آب دریای خزر با سرعت فوقالعاده زیاد در حال کاهش است.
وی با بیان اینکه میزان جابهجایی خط ساحل تابع شیب ساحل است، افزود: شدت آسیبپذیری فرسایشی مناطق ساحلی به معیارهای مهمی ازجمله شتاب نوسانات سطح تراز آب دریای خزر، پهنای ناحیه خاکریز ماسهای، شیب بخش خشک ساحل، ارتفاع و دوره موثر امواج و جنس رسوبات ساحلی بستگی دارد.
این پژوهشگر دریایی با بیان اینکه افت سطح تراز آب دریای خزر با سرعتی معادل ۱۰۰ برابر و در جهت عکس آب اقیانوس ها بهوقوع میپیوندد، اضافه کرد: پهنای ناحیه خشک ماسهای با شتاب فزاینده در حال افزایش است.
خوشروان ادامه داد: در این میان ساختارهای حفاظتی کارایی خود را از دست دادهاند و تنها سبب عدم دسترسی گردشگران به ساحل دریای خزر شدهاند و اسکلههای بندری درحال خروج از آب دریا و رودخانهها در حال حفر بستر خود در ناحیه دهانه هستند.
وی خاطرنشان کرد: لایروبی انباشت ماسهها در مسیر تردد قایقها و کشتیها یک نگرانی جدی و هزینه هنگفتی است که بر دوش دولت سنگینی میکند. این پژوهشگر دریایی در پایان گفت: تبعات خشکزایی کاهش سطح تراز آب دریای خزر بسیار ناگوار و مملو از چالش است
✓ پسروی خزر و خشکی میانکاله
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست گفت: برای احیای تالاب میانکاله و جلوگیری از پیشروی خشک شدن آن باید با کمک مسئولان و نمایندگان مجلس ردیف اعتباری اختصاص یابد.
احمد لاهیجانزاده در مراسم تکریم و معارفه مدیرکل حفاظت محیط زیست مازندران اظهار کرد: لایروبی تالاب میانکاله که در استان گلستان انجام شد تا حدودی خشک شدن تالاب را به ویژه منطقه غربی که در مازندران قرار دارد به تعویق انداخت. اما طرحهای احیای تالاب باید ادامه یابد و نیاز است تا ردیف اعتباری ملی برای احیای تالاب میانکاله استفاده شود.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به وجود تالابهای ارزشمند و عرصههای تالابی در مازندران گفت: بیتوجهی به چالشهای تالابها میتواند در همه بخشها مشکلاتی را در آینده ایجاد کند.
لاهیجانزاده افزود: مسائل محیط زیستی متاسفانه در نگاه بسیاری از دستگاههای اجرایی مهم دیده نمیشوند. در حالی که هر چالش محیطزیستی میتواند در همه بخشهای زیرساختی و اجتماعی و اقتصادی هم چالش ایجاد کند.
وی خاطرنشان کرد: مازندران به دلیل تنوع جغرافیایی و زیستی استانی خاص محسوب میشود و به همین دلیل نگاه سازمان حفاظت محیط زیست به مازندران ویژه است. این موضوع سبب شده که همواره در انتخاب مدیرکل حفاظت محیط زیست برای این استان حساسیت زیادی وجود داشته باشد.
معاون محیط زیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیط زیست افزود: تلاش بر این است که تصمیمهای مربوط به توسعه همواره با کمترین آسیب به محیط زیست اتخاذ شود. اما گستردگی عرصههای شکننده منابع طبیعی و محیط زیستی سبب شده در این استان با چالشهای بیشتری مواجه باشیم.
سواحل دریای خزر یا همان کاسپین در شمال جمهوری اسلامی ایران یکی از نقاط زیبا برای مردم بومی، مسافران و گردشگران داخلی و خارجی دریا دوست میباشد و از طول حدود ۸۰۰ کیلومتری این سرزمین آبی، ۲۸۶ کیلومتر در استان گیلان و بقیه هم در استان های مازندران و گلستان است. هر چند که کاهش تراز سطح آب دریای خزر مختص جمهوری اسلامی ایران نیست و این چالش جدی گریبانگیر همه کشورهای حاشیه دریای خزر است، اما برای برون رفت از این بحران نیازمند تقویت تجهیزات و امکانات و مدیریت بحران هستیم چرا که تراز آب دریای خزر در شرایط بسیار بحرانی رو به کاهش است و به تبع آن یکسری از آسیب ها را در نوار ساحلی در پی خواهد داشت، اما چالش اصلی پسروی آب دریای خزر به بخش محیط زیستی مربوط می شود.
فراموش نکنیم که در سواحل شمالی کشور مناطق بسیار کم شیبی وجود دارد، مناطقی آسیبپذیر که با کاهش سطح آب و پسروی دریای خزر در خطر جدی قرار خواهند گرفت.
خشک شدن تالابهای ساحلی که از ذخایر ارزشمند جانوری و گیاهی منطقه و دنیا هستند، میتواند آسیبهای جبران ناپذیری به همراه داشته باشد.
