تیرنگ، حجت الاسلام و المسلمین حاج محمد حسین گلکار استاد و محقق حوزه و دانشگاه و معاونت پژوهش مرکز تخصصی حوزوی تمدن اسلامی
حدیث:
قال رسولالله(ص): «اَلْحَیاءُ مِنَ الإِیمانِ، وَالإِیمانُ فِی الجَنَّةِ.»
(حیا از ایمان است و ایمان در بهشت جای دارد.)
در جهانی که هیجان و خودنمایی، معیار حضور اجتماعی شده است، یاد فاطمه زهرا(س) همچون نسیمی آرام، انسان را به یاد تعادل میاندازد. او زنی بود که شور عاطفه را با وقار عقل آمیخت، و از درون خود جهانی از هماهنگی ساخت؛ حیا و ادبش نه محدودیت، بلکه نظم درونی بود که تمام رفتارهای بیرونیاش را سامان میداد.
در سیرهی فاطمی، حیا صرفاً به پوشش یا ظاهر محدود نمیشود، بلکه نوعی آگاهی از حضور خدا است. یعنی انسان احساسات خود را در پرتو حضور الهی تنظیم کند. فاطمه(س) در گفتوگو با مردم، در حضور پدر و همسر، و حتی در دعا، ادب را رعایت میکرد؛ احساسیترین لحظات زندگیاش در قالبی از وقار جاری بود. وقتی از پدر خواست کفنش در روز قیامت پنهان بماند، این نه یک درخواست عاطفی ساده، بلکه تجلی لطیفترین شکل حیا بود؛ دردی شخصی در پوشش ادب.
در جامعهی امروز، گاه حیا به سوءتفاهم بدل شده است؛ برخی آن را به انفعال تعبیر میکنند، و برخی دیگر آن را به ظواهر محدود میسازند. اما فاطمه(س) نشان داد حیا، در واقع نوعی مدیریت احساس است؛ یعنی بدانی چه بگویی، چقدر بگویی، و کجا خاموش بمانی. حیا، دیوار نیست؛ آیینه است. زنی که درونش از معرفت لبریز است، نیاز به نمایش ندارد، و همین بینیازی، آرامش و کرامتش را حفظ میکند.
ادب فاطمی، همان حیا در عمل است. در خانه، ادبش نشانهی احترام متقابل بود، و در اجتماع، نشانهی درک موقعیت. این ادب، احساس را به بلوغ میرساند؛ نه سرکوب، نه افراط. فاطمه(س) نه زنی منزوی بود، نه زنِ هیجانزده. در خطبه فدکیه، صدای او لرزیده از احساس بود اما واژههایش محکم از عقل. این همان نظم درونی است که هر جامعهی مؤمنه برای بقا به آن نیاز دارد.
زن مؤمنه، اگر احساسش را با حیا تنظیم کند، دیگر ابزار هیجان جمعی یا تبلیغاتی نمیشود؛ بلکه سرچشمهی آرامش و سلامت روحی خانواده و اجتماع خواهد بود. امروز که رسانهها احساس را کالایی مصرفی کردهاند، ما به الگوی فاطمی نیاز داریم تا بیاموزیم: ادب، شکوه احساس است و حیا، اوج آزادی.
فاطمه(س) به ما آموخت که ایمان، بیحیا دوام ندارد و حیا، بیادب معنا ندارد.
او زن مؤمنهای بود که از هیجان خود نترسید، بلکه آن را به نور تبدیل کرد؛ نوری که نه تنها مسیر خودش، که راه همهی زنان و مردان مؤمن را روشن کرد.
