تیرنگ:
کشاورزی ایران در آستانه تحولی تازه قرار گرفته است؛ تحولی که محور آن عبور از روشهای سنتی و حرکت بهسوی بهرهگیری گسترده از فناوریهای نوین و ماشینآلات پیشرفته است. در شرایطی که افزایش هزینههای تولید، کمبود نیروی کار، تغییرات اقلیمی و ضرورت ارتقای بهرهوری، کشاورزی کشور را با چالشهای جدی مواجه کرده، توسعه مکانیزاسیون بهعنوان یکی از مؤثرترین راهکارها بیش از گذشته اهمیت یافته است. دولت با درک این ضرورت، حمایت از کشاورزان برای نوسازی ناوگان ماشینآلات و ادوات کشاورزی را در اولویت برنامههای خود قرار داده و تلاش کرده با تأمین منابع مالی پایدار، مسیر دسترسی بهرهبرداران به فناوریهای روز را هموار کند.
اختصاص تسهیلات گسترده برای خرید ماشینآلات کشاورزی، نهتنها به افزایش سرعت و دقت عملیات کاشت، داشت و برداشت کمک میکند، بلکه نقش مهمی در کاهش هزینههای تولید، افزایش کیفیت محصولات و حفظ منابع آب و خاک دارد.
در این میان، استانهایی مانند گلستان با جایگاه ویژه در تولید محصولات راهبردی و توانمندی در ساخت ماشینآلات کشاورزی، میتوانند نقش محوری در تحقق اهداف مکانیزاسیون ایفا کنند. توسعه این مسیر، نویدبخش آیندهای است که در آن کشاورزی ایران با تکیه بر توان داخلی، بهرهوری بالاتر و وابستگی کمتر به واردات، گامهای استوارتری به سوی امنیت غذایی و توسعه پایدار برمیدارد.
یک کشاورز گلستانی با انتقاد از قیمت بالای ادوات کشاورزی اظهار کرد: کشاورزان به مزایای تجهیز و نوسازی ادوات واقف هستند اما هزینه بالای ادوات با درآمد کشاورزان هیچ تناسبی ندارد.
محمد قربانی افزود: اگر این اطمینان خاطر در کشاورز وجود داشته باشد که هزینه خرید ادوات با صرفه جویی در مصرف سوخت و افزایش بهرهوری عملکرد میتواند طی چند سال جبران شود قطعأ به سمت خرید ادوات جدید ترغیب خواهد شد اما شرایط ناپایدار محصولات و افزایش هزینههای کشاورزی از نهادهها گرفته تا دستمزد کارگران خرید ادوات را به ریسک بزرگی برای کشاورزان تبدیل کرده است.
وی ادامه داد: بسیاری از اراضی گلستان خرد هستند و خرید یک دستگاه بزرگ و گران قیمت که شاید تمام طول سال استفاده نشود هیچ توجیه اقتصادی برای کشاورز نخواهد داشت.
کشاورز گلستانی با ابراز نارضایتی از کیفیت ادوات تولیدی در کشور گفت: در بسیاری از موارد مشاهده شده که کشاورز اقدام به خرید ادوات کرده اما خدمات پس از فروش و کیفیت دستگاه قابل قبول نبوده است و کارخانه تولید کننده در قبال خرابی قطعات مسئولیت قبول نمیکند بنابراین در شرایط فعلی کشاورز بیشتر تمایل به تعمیر و نگهداری ادوات قدیمی یا خرید ادوات دست دوم دارد.
رئیس اداره فناوریهای مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گلستان معتقد است شاخصی که در کشور به نام «ضریب مکانیزاسیون» شناخته میشود (نسبت کل نیروی محرکه بر حسب اسببخار به سطح زیرکشت) شاخص دقیق و کیفی نیست و نمیتواند وضعیت واقعی مکانیزاسیون را نشان دهد.
مریم برزنونی در گفتوگویی با بیان اینکه این شاخص صرفاً کمی است و بازتابدهنده بهرهوری، ساعات کار ماشینآلات یا میزان استفاده مؤثر از ظرفیت ادوات کشاورزی نیست، افزود: به همین دلیل، ارزیابی دقیق جایگاه استان گلستان در مکانیزاسیون کشور، بر مبنای این شاخص چندان معتبر نیست.
وی اظهار کرد: بیش از نیمی از ناوگان کشاورزی در گلستان فرسوده و بالای سن استاندارد کار هستند، در واقع به دلیل کاهش تسهیلات و افزایش شدید قیمت ادوات طی دو تا سه سال اخیر، روند نوسازی ناوگان کشاورزی کشور و استان گلستان با مشکل جدی روبهرو شده است.
رئیس اداره فناوریهای مکانیزه سازمان جهادکشاورزی با اشاره به میزان تسهیلات و اعتبارات تخصیص یافته به گلستان برای توسعه مکانیزاسیون گفت: اعتبار تخصیصیافته به استان گلستان در سال جاری حدود ۳۰۰ میلیارد تومان بوده است از این میزان، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان جذب شده و بقیه پروندهها در حال بررسی بانکی هستند.
برزنونی ادامه داد: یکی از موانع جذب کامل تسهیلات، شرط تمرکز حساب مشتریان در بانک عامل و پایین بودن رتبه اعتباری کشاورزان است؛ موضوعی که در اثر خشکسالیهای پیاپی تشدید شده است.
به گفته وی اراضی خرد و پراکنده در گلستان و عدم تناسب قیمت محصولات کشاورزی با قیمت ادوات موجب شده تا کشاورزان چندان تمایلی برای خرید ادوات نداشته باشند.
✓عدم بروزرسانی تکنولوژیهای نوین، اصلی ترین مانع مکانیزاسیون در کشور
رئیس اداره فناوریهای مکانیزه سازمان جهادکشاورزی بیان کرد: افزایش قیمت ادوات به هیچ وجه با رشد قیمت محصولات کشاورزی به ویژه گندم که مبنای اقتصاد زراعی کشور است همگام نبوده و این وضعیت، سرمایهگذاری برای خرید ادوات مدرن را از توان اقتصادی کشاورز خارج میسازد.
برزنونی با بیان اینکه بحران مکانیزاسیون در استان گلستان و کشور، فراتر از صرفاً کمبود اسببخار است؛ افزود: اصلیترین مانع، عدم ورود و بروزرسانی تکنولوژیهای نوین است.
وی ادامه داد: تنها راهکار بلندمدت برای جبران محدودیت اراضی و ناترازی آب، افزایش عملکرد در واحد سطح یعنی بهرهوری است و این امر بدون بهکارگیری ابزارهای بهروز در فرآیندهایی نظیر کاشت، کوددهی و سمپاشی امکانپذیر نیست.
رئیس اداره فناوریهای مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گفت: در غیاب تکنولوژی روز، کارایی نهادهها به حداکثر نمیرسد و توسعه مکانیزاسیون متوقف میماند.
برزنونی در ادامه به علت نارضایتی کشاورزان از ادوات تولید داخلی اشاره کرد و گفت: تحریمها و چالشهای اقتصادی، زنجیره تأمین مواد اولیه مثل آلیاژها و متالورژی ادوات داخلی را تحت تأثیر قرار داده است.
وی ادامه داد: صنعتگران داخلی دانش فنی ساخت ادوات با کیفیت مطلوب را دارند، اما به دلیل هزینههای سرسامآور مواد اولیه با کیفیت، مجبورند از آلیاژهای پایینتر استفاده کنند که نتیجه آن تولید محصولی با کیفیت پایینتر است تا با قدرت خرید کشاورز همخوانی داشته باشد.
رئیس اداره فناوریهای مکانیزه سازمان جهادکشاورزی گفت: مدیریت خدمات پس از فروش ماشینآلات کشاورزی در حوزه اختیارات مدیرکل خدمات پس از فروش وزارت صمت قرار دارد و مستقیماً زیرمجموعه جهاد کشاورزی نیست، بنابراین این تفکیک میتواند منجر به بروز مشکلات و نارضایتیهایی در زمینه خدمات و گارانتی شود.
برزنونی خاطرنشان کرد: با توجه به ساختار گندمبنیان کشاورزی ایران، لازم است مسئولان کشور حمایتهای ساختاری بیشتری از جمله تسهیلات با بهره کمتر از وضعیت فعلی، تأمین بخشی از سرمایهگذاری کشاورزان از منابع دولتی به صورت بلاعوض به دلیل عدم توجیه اقتصادی فعلی و تلاش برای ورود و انتقال تکنولوژیهای نوین علیرغم موانع سیاسی و اقتصادی اعمال کند.
✓سخن پایانی
آنچه از سیاستهای جدید توسعه مکانیزاسیون کشاورزی برمیآید، ترسیم چشماندازی روشن برای آینده تولید در کشور است؛ چشماندازی که در آن کشاورزان به ابزارهای مدرن مجهز میشوند و فرآیند تولید از مرحله کاشت تا برداشت با دقت، سرعت و صرفه اقتصادی بیشتری انجام میگیرد. در صورت افزایش اعتبارات مکانیزاسیون، شاهد رویکرد رو به رشد دولت در حمایت هدفمند از بخش کشاورزی و پاسخ به نیازهای واقعی بهرهبرداران خواهیم بود؛ رویکردی که اگر پیگیری جدی شود، اثرگذاری عملی خود را به اثبات خواهد رساند
